Những lớp học đặc biệt của công an xã

Giáo dục thay cho xử phạt ở lứa tuổi thanh, thiếu niên

Những ngày đầu năm, xã Bạch Hà hiện lên với nhịp sống khá yên bình. Tận dụng khoảng đất phía sau trụ sở Công an xã, các chiến sĩ đã cùng thanh, thiếu niên tổ chức hoạt động trồng rau, lao động trải nghiệm. Hoạt động này là một phần trong mô hình giáo dục, phòng ngừa vi phạm pháp luật cho các em có nguy cơ cao.

Những học sinh tham gia buổi lao động đều từng khiến gia đình, nhà trường và chính quyền địa phương lo lắng. Có em bỏ học đi chơi game, có em thường xuyên tụ tập gây gổ, có em đã vi phạm pháp luật ở mức độ nhẹ. Thay vì xử phạt hay răn đe cứng nhắc, Công an xã lựa chọn cách tiếp cận khác: Tổ chức tuyên truyền, trò chuyện về trách nhiệm, lòng biết ơn, sau đó, mời các em tham gia lao động trải nghiệm với thông điệp học làm người từ những việc nhỏ nhất.

Ban đầu, không khí khá nặng nề. Nhiều em tỏ ra miễn cưỡng, coi đây như một buổi “bị gọi lên làm việc”. Tuy nhiên, các chiến sĩ Công an xã không áp đặt mệnh lệnh. Các anh xắn tay áo làm trước, vừa lao động, vừa trò chuyện về bát cơm hằng ngày, về mồ hôi của cha mẹ trong cuộc mưu sinh. Cách làm gần gũi ấy dần kéo các em nhập cuộc.

Từ những nhát cuốc còn vụng về, đôi tay quen cầm điện thoại phải làm quen với cán cuốc thô ráp, đối diện với đất cứng, cỏ dại. Mồ hôi thấm lưng áo, nhịp thở gấp gáp hơn. Trong sự mệt nhọc ấy, nhiều em bắt đầu cảm nhận rõ giá trị của lao động chân tay - điều mà trước đây các em ít khi để tâm. Khi được hướng dẫn cách lên luống, rắc vôi, gieo hạt, sự kiên nhẫn và cẩn thận trở thành bài học trực quan, sinh động hơn bất kỳ lời giảng lý thuyết nào.

Buổi lao động kết thúc khi khu vườn hoang phía sau trụ sở Công an xã đã thành hình những luống rau thẳng hàng. Nhìn lại bàn tay lấm lem bùn đất và thành quả trước mắt, một học sinh ở xã Bạch Hà chia sẻ: “Trước đây em không nghĩ trồng rau, làm ruộng lại vất vả như vậy. Giờ em mới hiểu ông bà, bố mẹ mình cực thế nào và thấy mình cần thay đổi”.

Từ góc độ quản lý Nhà nước về an ninh, trật tự, đây cũng là cách làm thể hiện rõ quan điểm phòng ngừa từ sớm, từ xa trong công tác bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Thực tiễn cho thấy, nhiều hành vi vi phạm pháp luật ở lứa tuổi thanh, thiếu niên bắt nguồn từ nhận thức lệch lạc, thiếu kỹ năng sống và sự buông lỏng quản lý của gia đình. Nếu chỉ áp dụng biện pháp xử lý hành chính hoặc răn đe cứng nhắc, hiệu quả giáo dục thường không bền vững, thậm chí dễ tạo tâm lý chống đối.

Việc tổ chức các hoạt động lao động trải nghiệm, sinh hoạt chuyên đề hay đối thoại trực tiếp giúp lực lượng Công an xã kịp thời nắm bắt diễn biến tư tưởng, hoàn cảnh gia đình và các mối quan hệ xã hội của từng em. Trên cơ sở đó, các biện pháp quản lý, giáo dục được lựa chọn phù hợp, tránh hình sự hóa những hành vi lệch chuẩn ở mức độ nhẹ, đồng thời, tạo điều kiện để các em sửa sai, tái hòa nhập môi trường học tập và sinh hoạt bình thường.

Phòng ngừa từ sớm, vun đắp ý thức và trách nhiệm

Không chỉ riêng xã Bạch Hà, thời gian qua, Công an nhiều xã trên địa bàn Nghệ An đã triển khai các mô hình giáo dục, phòng ngừa vi phạm pháp luật phù hợp với thực tiễn địa phương. Tại xã Diễn Châu, mô hình phòng sách giáo dục pháp luật đang trở thành điểm nhấn trong công tác quản lý, giáo dục thanh, thiếu niên.

Phòng sách được bố trí ngay tại trụ sở Công an xã, với nhiều đầu sách, tài liệu, hình ảnh minh họa về pháp luật, kỹ năng sống và những câu chuyện có thật liên quan đến hành vi vi phạm của thanh, thiếu niên. Đối tượng hướng tới không chỉ là các em từng vi phạm mà còn là những học sinh có nguy cơ cao. Thông qua việc đọc sách, trao đổi và được cán bộ Công an phân tích, giải thích, các em dần nhận thức rõ ranh giới đúng - sai và hậu quả pháp lý từ những hành vi bồng bột.

Một học sinh từng tham gia sinh hoạt tại phòng sách chia sẻ: “Trước đây em nghĩ vi phạm một chút thì không sao. Nhưng khi đọc những câu chuyện thật, em mới thấy chỉ vì nông nổi mà có người ảnh hưởng cả tương lai. Giờ em cố gắng học tập và tránh xa những việc xấu”.

Từ những luống rau ở xã Bạch Hà đến phòng sách pháp luật tại xã Diễn Châu, có thể thấy điểm chung trong cách làm của lực lượng Công an cơ sở là kiên trì giáo dục thanh, thiếu niên bằng sự gần gũi và tính nhân văn. Thay vì chờ hành vi vi phạm xảy ra để xử lý, Công an xã chủ động tạo ra những “kênh dẫn” tích cực, giúp các em hiểu rõ ranh giới đúng - sai và từng bước điều chỉnh hành vi.

Các mô hình này không đặt nặng tính răn đe, trừng phạt mà chú trọng tác động vào nhận thức. Thông qua lao động, các em cảm nhận giá trị của công sức và sự hy sinh của gia đình; qua sách vở và những câu chuyện thực tế, các em nhận diện đúng - sai; qua đối thoại, những khúc mắc trong suy nghĩ dần được tháo gỡ. Quan trọng hơn, các em được tôn trọng và đồng hành, thay vì bị gắn mác hay kỳ thị.

Hiệu quả của cách làm này thể hiện ở sự chuyển biến tích cực của nhiều thanh, thiếu niên. Không chỉ chấp hành tốt hơn nội quy trường lớp, hạn chế tụ tập, gây gổ, mà còn thay đổi thái độ sống, biết lắng nghe và có trách nhiệm hơn với gia đình. Nhiều phụ huynh cho biết, con em mình có sự thay đổi rõ rệt sau khi được lực lượng Công an quan tâm, giáo dục, đồng hành.

“

Cốt lõi của các mô hình không nằm ở hình thức mà ở việc khơi dậy ý thức tự giác của mỗi em. Khi các em hiểu được giá trị của lao động, của gia đình và bản thân, các em sẽ tự điều chỉnh hành vi mà không cần áp lực hay cưỡng chế. Công tác giáo dục thanh, thiếu niên vì thế phải được thực hiện lâu dài, liên tục, với sự tham gia của gia đình, nhà trường và các tổ chức ở cơ sở.

Trung tá Nguyễn Hoàng Phi - Trưởng Công an xã Bạch Hà

Cùng quan điểm, Thiếu tá Hoàng Thanh Hải - Trưởng Công an xã Diễn Châu cho rằng, mô hình phòng sách giáo dục pháp luật chính là “lá chắn nhận thức” giúp thanh, thiếu niên tự bảo vệ mình trước những cám dỗ và lệch lạc. Thông qua việc trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng sống bằng những hình thức gần gũi, các em dần hình thành ý thức thượng tôn pháp luật một cách tự nhiên, bền vững.

Tại xã Diễn Châu, Công an xã cũng thường xuyên phối hợp tổ chức các hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật, chú trọng trang bị kỹ năng sống, khả năng kiểm soát cảm xúc và giải quyết mâu thuẫn cho thanh, thiếu niên. Đây là yếu tố quan trọng để hạn chế những xung đột nhỏ phát sinh thành hành vi vi phạm đáng tiếc.

Thực tiễn từ xã Bạch Hà và xã Diễn Châu cho thấy, khi giáo dục được đặt lên trước xử lý, khi gia đình - nhà trường - xã hội cùng đồng hành, những “lớp học đặc biệt” của Công an cơ sở đang phát huy hiệu quả rõ nét. Đó không chỉ là cách làm góp phần giữ vững an ninh, trật tự từ cơ sở, mà còn là nền tảng bền vững để nuôi dưỡng ý thức thượng tôn pháp luật và trách nhiệm công dân cho thế hệ trẻ./.