Những ngày "trưởng thành" ở ngôi nhà chung ví, giặm

Khi dân ca là nhịp cầu kết nối

6 giờ sáng, tầng 4 của một khách sạn nhỏ gần Đoàn Ca múa nhạc dân tộc Nghệ An đã rộn ràng tiếng gọi nhau dậy. Đó là nơi ở của những thí sinh lọt vào vòng chung khảo Cuộc thi "Tìm kiếm tài năng dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh" năm 2026 trong suốt thời gian tham gia khóa bồi dưỡng. Cánh cửa các phòng lần lượt mở ra. Có em vừa rửa mặt, vừa khe khẽ ngân nga một câu ví, có em mở cửa sổ, tranh thủ ngắm bình minh và nhẩm lời bài hát, có nhóm bạn lại tết tóc cho nhau và tranh thủ học thuộc bài hát, vài bạn khác tranh thủ chỉnh cho nhau một đoạn luyến láy vừa được thầy, cô hướng dẫn hôm trước... Ở tầng 4 ấy, góc nào cũng có thể trở thành góc tập hát. Rất tự nhiên, Dân ca ví, giặm đã trở thành nhịp kết nối của các bạn trẻ ở đây, trong những ngày đặc biệt này.

Sau bữa sáng được chuẩn bị tận phòng, thí sinh sẽ bắt đầu những buổi tập tại các phòng tập của Đoàn Ca múa nhạc dân tộc Nghệ An. Giữa buổi, các em được nghỉ giải lao với đồ ăn nhẹ trước khi tiếp tục học đến trưa. Sau bữa cơm đầy đủ dinh dưỡng và giấc ngủ ngắn, buổi học chiều lại bắt đầu. Lịch học dày nhưng hiếm khi thấy sự mệt mỏi trên gương mặt các thí sinh.

Khoảng 5 giờ chiều, khi trở về khách sạn, tầng 4 tiếp tục lại là "ngôi nhà chung" đúng nghĩa. Có em mới 7 tuổi, có em đang học tiểu học, THCS, THPT, cũng có những bạn đã bước vào tuổi đôi mươi. Các em đến từ nhiều vùng quê khác nhau, từ Nghệ An, Hà Tĩnh đến TP. Hồ Chí Minh, nhưng chỉ sau ít ngày đã gọi nhau bằng anh, chị, em đầy thân thiết. Không còn khoảng cách về tuổi tác hay địa phương, chỉ còn sự đồng điệu của những người trẻ cùng dành tình yêu cho Dân ca ví, giặm.

Người tranh thủ giặt quần áo, người phơi đồ, người dọn dẹp phòng ở. Đồng hành chăm sóc các cháu, chị Lương Thị Vân - cán bộ Trung tâm Nghệ thuật truyền thống tỉnh chia sẻ: “Điều vui nhất là các cháu rất ngoan ngoãn, tự lập và hỗ trợ nhau. Những thí sinh lớn tuổi chủ động giúp đỡ các em nhỏ như anh chị em trong gia đình. Có chị tết tóc cho em trước mỗi buổi học, có anh hướng dẫn em nhỏ gấp quần áo, nhắc giờ ăn, giờ ngủ hay động viên khi em nhớ nhà…”.

Là thí sinh nhỏ tuổi nhất vòng chung khảo, đây là lần đầu tiên thí sinh Hoàng Bảo Ngọc (SN 2019) xa gia đình nhiều ngày. Những bỡ ngỡ ban đầu nhanh chóng được xua tan bởi sự quan tâm, chăm sóc của các anh chị. “Lần đầu tiên tham gia cuộc thi, lần đầu tiên xa nhà nhưng mẹ em rất yên tâm vì có các chị luôn hỗ trợ, bảo ban. Tối các chị nhắc em đi ngủ đúng giờ, sáng gọi em dậy, tết tóc, chải đầu cho em như chị em ruột”, Bảo Ngọc hồn nhiên kể.

Từng tham gia nhiều khóa truyền dạy dân ca, thí sinh Hồ Thị Ngọc Hà (SN 2012), đến từ xã Quỳnh Văn bộc bạch: “Dù là một cuộc thi nhưng những gì em cảm nhận được giữa mọi người là sự tương trợ, đồng hành với nhau. Không hề có sự cạnh tranh, mọi người hỗ trợ giúp đỡ nhau vô tư. Bản thân em cảm thấy các bạn của mình rất giỏi và mình học hỏi được nhiều từ các bạn”.

Không chỉ các thí sinh, nhiều phụ huynh cũng dành sự tin tưởng cách Ban Tổ chức chăm lo các em trong suốt khóa học. Chị Hồ Thị Hương, mẹ của thí sinh Nguyễn Kiều Hương Vy (SN 2018), ở xã Quỳnh Lưu cho biết: “Sau hai ngày đầu ở lại cùng con, tôi đã hoàn toàn yên tâm trở về nhà. Điều khiến tôi an lòng không chỉ là sự tự lập của con mà còn là sự chu đáo của đội ngũ cán bộ, giáo viên. Cả các anh chị lớn trong đoàn nữa, từ bữa ăn, giờ ngủ, việc vui chơi, sinh hoạt đến tình hình sức khỏe của bạn Vy đều được các anh chị cập nhật thường xuyên cho tôi”.

Những ngày ở "nhà chung" ví, giặm thật sự là khoảng thời gian để những người trẻ học cách sống cùng nhau, biết sẻ chia, biết tự lập và cùng nuôi dưỡng tình yêu với di sản quê hương.

Những người "truyền lửa" cho thế hệ kế cận

Nếu tầng 4 khách sạn là nơi những tài năng trẻ lớn lên trong tình bạn và sự tự lập, thì các phòng học của Trung tâm Nghệ thuật truyền thống tỉnh lại là nơi những người nghệ sĩ lặng lẽ trao gửi vốn nghề cho thế hệ kế cận.

3 nhóm thí sinh được chia ra và huấn luyện ở 3 phòng tập khác nhau. Trong khuôn viên trụ sở Đoàn Ca múa nhạc dân tộc Nghệ An, tiếng đàn, tiếng trống và những câu ví, điệu giặm nối tiếp nhau vang lên. Các nghệ sĩ, giảng viên đầu ngành lần lượt hướng dẫn từng thí sinh, sửa từ cách lấy hơi, nhả chữ đến từng động tác biểu diễn. Có em chỉ cần góp ý vài lần đã hoàn thiện, nhưng cũng có em phải hát đi hát lại một đoạn nhiều lần để tìm được cách xử lý phù hợp. Các nghệ sĩ hướng dẫn cho từng em, chăm chú lắng nghe rồi nhẹ nhàng góp ý. Có khi chỉ một chữ chưa tròn, một nhịp lấy hơi chưa đúng hay một ánh mắt chưa đủ cảm xúc cũng được dừng lại để chỉnh sửa. Mỗi bài hát được mài giũa từng chút một, bằng sự kiên nhẫn và trách nhiệm của những người đã dành cả cuộc đời gắn bó với dân ca.

Đối với các nghệ sĩ, khóa bồi dưỡng không đơn thuần là chuẩn bị cho một cuộc thi. Đây còn là dịp để truyền nghề, truyền tình yêu và niềm tin vào sức sống của ví, giặm cho lớp trẻ.

Thí sinh Hồ Thị Ngọc Hà vẫn còn nguyên sự xúc động, ngưỡng mộ khi nhắc đến những ngày học tập tại đây. “Điều khiến em nhớ nhất không phải là những kỹ thuật mới được học, mà là sự tận tâm của thầy, cô. Em có cảm giác thầy cô như muốn truyền hết tất cả những gì mình biết cho học trò. Có hôm, dù đã quá giờ học, các nhóm về hết, cô Minh Thành của nhóm em vẫn kiên nhẫn ở lại rất lâu để sửa cho em từng lỗi nhỏ. Em hát chưa đúng, cô lại nhẹ nhàng làm mẫu, hướng dẫn lại, động viên em hát tiếp cho đến khi làm được mới thôi", Ngọc Hà bộc bạch.

Không chỉ riêng Ngọc Hà, nhiều thí sinh khác cũng kể về những buổi học kéo dài hơn thời gian quy định. Đó là những giờ học không có trong thời khóa biểu, cũng không ai tính thêm thời gian hay công sức. Nhưng chính những khoảng thời gian ấy lại nuôi dưỡng tình yêu ví, giặm với nhiều thí sinh.

Là một trong những nghệ sĩ trực tiếp giảng dạy tại khóa bồi dưỡng, NSND Phạm Tiến Dũng đánh giá cao ý nghĩa của cuộc thi trong việc phát hiện và bồi dưỡng lực lượng kế cận cho nghệ thuật dân gian. “Điều đáng quý không chỉ nằm ở số lượng thí sinh tham gia mà còn ở chất lượng chuyên môn cũng như sự nghiêm túc của Ban Tổ chức trong từng khâu. Việc tổ chức một khóa bồi dưỡng bài bản trước vòng chung khảo giúp các em có thêm cơ hội hoàn thiện kỹ năng, đồng thời tạo điều kiện để những tài năng thực sự được phát hiện và phát huy. Đó cũng là nền tảng để ví, giặm tiếp tục được trao truyền cho thế hệ trẻ trong tương lai”, NSND Tiến Dũng khẳng định.

Những điều ấy cũng được cảm nhận rõ từ phía phụ huynh. Là người từng hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, chị Nguyễn Thị Cẩm Nhung - mẹ của thí sinh Trần Ngọc Khánh Ly (nhóm FPT School) cho biết, bản thân đã thay đổi suy nghĩ sau khi trực tiếp đồng hành cùng cuộc thi. Chị Nhung chia sẻ: “Ban đầu, tôi cho rằng, đây cũng chỉ là một sân chơi nghệ thuật đơn thuần như nhiều cuộc thi khác. Thế nhưng, chứng kiến cách Ban Tổ chức làm việc, sự công tâm, minh bạch của Ban Giám khảo và đặc biệt là sự tận tụy của các nghệ sĩ trong từng buổi học, tôi cảm thấy trân quý cơ hội cho con được tham gia cuộc thi này vô cùng. Tôi tin tưởng, đây sẽ là một tiền đề tốt cho nhiều cuộc thi sau này”.

Khóa bồi dưỡng cũng sẽ khép lại, sân khấu vòng chung khảo sẽ sáng đèn và những giải thưởng sẽ tìm được chủ nhân xứng đáng. Nhưng có lẽ, phần thưởng lớn nhất mà 30 thí sinh mang về không chỉ là kết quả của cuộc thi. Đó còn là những người bạn mới, những bài học đầu đời về sự tự lập, và trên hết là tình yêu với Dân ca ví, giặm được vun đắp từ chính những người thầy đã lặng lẽ "truyền lửa".