Xã hội

Những người thầm lặng phía sau khung hình

Thùy Linh - Thanh Quỳnh • 07/09/2026 07:51

Đã bao giờ bạn tự hỏi, để một chương trình phát thanh, truyền hình có thể lên sóng trọn vẹn thì phía sau đó có bao nhiêu con người cùng góp sức? Câu trả lời không chỉ nằm ở những gương mặt quen thuộc trên màn ảnh, mà còn ở rất nhiều người đang đảm nhận những phần việc khác nhau trong mỗi chương trình.

Thùy Linh - Thanh Quỳnh / Trình bày: Hồng Toại • 7/9/2026

*****

Đã bao giờ bạn tự hỏi, để một chương trình phát thanh, truyền hình có thể lên sóng trọn vẹn thì phía sau đó có bao nhiêu con người cùng góp sức? Câu trả lời không chỉ nằm ở những gương mặt quen thuộc trên màn ảnh, mà còn ở rất nhiều người đang đảm nhận những phần việc khác nhau trong mỗi chương trình.

Tại Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An cũng vậy, phía sau mỗi chương trình, mỗi bản tin là sự góp sức của nhiều vị trí, nhiều con người. Có người dấn thân ở hiện trường, có người miệt mài bên phòng dựng, phòng máy. Và có người lặng lẽ kiểm tra từng tín hiệu, xử lý từng chi tiết kỹ thuật trước giờ lên sóng. Họ có thể không xuất hiện trước ống kính, không được khán giả nhớ mặt, nhưng mỗi phần việc họ đảm nhận đều góp vào sự hoàn chỉnh của một tác phẩm, cùng nhau giữ cho cả guồng quay sản xuất vận hành nhịp nhàng, thông suốt.

Một ngày của phóng viên quay phim thật đặc biệt. Nó có thể bắt đầu khi bóng tối vẫn phủ kín những con đường, khi nhiều người vẫn say trong giấc ngủ. Và hôm nay cũng thế, phóng viên Lang Linh đã thức dậy từ 3 giờ sáng. Anh kiểm tra từng cặp pin, từng thẻ nhớ, lau lại ống kính rồi vội vã lên đường.

Ngoài kia, một ngày mới còn chưa bắt đầu, nhưng với anh, hành trình tìm kiếm những khuôn hình đã bắt đầu từ rất sớm...

16 năm gắn bó với nghề cũng là 16 năm Lang Linh đi qua nhiều địa bàn, từ rẻo cao cho đến xa xôi miền chân sóng, từ những ngày nắng gắt đến những chuyến tác nghiệp trong thiên tai, mưa rét. Mỗi chuyến đi là một câu chuyện, một kỷ niệm và cũng là một dấu ấn khó quên trong hành trình làm nghề. Hành trình ấy là những ngày dài phải di chuyển liên tục, là khi phải kiên nhẫn chờ đợi hàng giờ chỉ để bắt được một khoảnh khắc, là khi dưới chân mình nước lũ đang dâng. Nhưng cũng từ những chuyến đi ấy, Lang Linh đã có thêm nhiều vốn sống cho mình. Anh gặp những con người, chứng kiến những câu chuyện mà nếu chỉ đứng ngoài ống kính, có lẽ sẽ khó cảm nhận hết.

Phải chăng, đi qua những nỗ lực ấy, “Những cử nhân ở rẫy”, “Nghị quyết nơi đầu sóng”, “Di sản từ trái tim”, “Chuyện kể bên đỉnh Pù Lôm”… đã trở thành những dấu ấn không thể nào quên trong lòng khán giả. Đó cũng là những tác phẩm gây được tiếng vang tại nhiều giải báo chí cấp tỉnh, quốc gia và các liên hoan Phát thanh - Truyền hình toàn quốc. Nhưng với anh và những người đồng nghiệp, điều giữ họ ở lại với công việc này lại giản dị hơn nhiều. Đó là khi những khung hình mình ghi lại được khán giả đón nhận, khi những gì mình đã nhìn thấy, đã đi qua được gửi đến người xem bằng những hình ảnh chân thực nhất.

Niềm vui trọn vẹn là khi những gì mình chắt lọc, đã ghi lại bằng tất cả sự tận tâm, cuối cùng đã chạm được đến được cảm xúc của người xem.

Tại Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An, đội ngũ quay phim là những “tay máy” thường xuyên có mặt cùng biên tập viên, phóng viên trên các nẻo đường tác nghiệp.

Mỗi thể loại lại đặt ra những yêu cầu riêng. Với thời sự, người quay phim phải nhanh nhạy, phản ứng kịp thời trước những diễn biến bất ngờ để không bỏ lỡ khoảnh khắc quan trọng của sự kiện. Với các chương trình chuyên đề, sự kiên nhẫn và khả năng quan sát lại trở nên cần thiết hơn, bởi một câu chuyện hay đôi khi được làm nên từ những chi tiết rất nhỏ. Còn với văn hóa, văn nghệ, khuôn hình lại đòi hỏi sự tinh tế trong bố cục, ánh sáng, chuyển động và khả năng bắt được những khoảnh khắc giàu cảm xúc.

Bởi vậy, phía sau một khuôn hình tưởng như đơn giản luôn là cả một quá trình chuẩn bị và lựa chọn. Người cầm máy phải hiểu mình đang quay điều gì, nhân vật cần được thể hiện ra sao và hình ảnh ấy sẽ góp phần kể câu chuyện như thế nào. Có những khoảnh khắc chỉ diễn ra trong vài giây, nếu không đủ nhanh và đủ tinh để nhận ra, chúng sẽ trôi qua và không thể lấy lại.

Phóng viên Nguyễn Thị Cẩm Thùy, Phòng Chuyên đề chia sẻ: “Trong quá trình đi hiện trường, quay phim có vai trò rất quan trọng. Chúng tôi truyền đạt ý tưởng, và họ thể hiện điều đó bằng tư duy, khả năng quan sát cùng đôi mắt nghệ thuật. Đôi khi không cần nghe lời bình, chỉ nhìn hình ảnh người xem đã hiểu được thông điệp muốn truyền tải. Trong những hoàn cảnh khắc nghiệt như hỏa hoạn, lũ lụt, nghề quay phim càng đòi hỏi sự chịu thương, chịu khó rất lớn”.

Một ý tưởng tốt cần được chuyển hóa thành những hình ảnh. Ngược lại, một khuôn hình đẹp, một chi tiết bất ngờ mà người quay phim phát hiện tại hiện trường lại mở ra thêm một hướng tiếp cận cho tác phẩm. Sự lăn lộn của người quay phim đã ghi lại những khoảnh khắc chân thực nhất của cuộc sống, thứ sức nặng tự thân mà không kịch bản hay lời bình nào có thể tự tạo ra. Để rồi khi hình ảnh được bàn giao, những thước phim thô mang theo bao mồ hôi ấy là chất liệu vững chắc để biên tập viên hoàn thiện một sản phẩm truyền hình hoàn chỉnh gửi tới khán giả.

Họ không trực tiếp xuất hiện, nhưng những gì họ nhìn thấy, lựa chọn và ghi lại đã trở thành một phần không thể thiếu của câu chuyện được kể trên sóng.

Nếu phóng viên quay phim mang về những hình ảnh chân thật từ thực địa, thì thì đội ngũ kỹ thuật được ví như những "nhạc trưởng" khâu khớp nối và gọt dũa hoàn thiện tác phẩm. Giữa hàng giờ tư liệu với đủ khuôn hình, lời thoại, tiếng động, họ phải lựa chọn, sắp xếp, cắt gọt và kết nối để tìm ra mạch kể hợp lý nhất.

Có những hình ảnh chỉ xuất hiện vài giây trên màn hình nhưng lại có sức nặng hơn cả một đoạn lời bình. Cũng có những khoảnh khắc thoạt nhìn rất đỗi bình thường, song đặt đúng chỗ lại trở thành chi tiết làm nên cảm xúc của cả tác phẩm. Để những điều ấy đến với người xem một cách tự nhiên, phía sau mỗi phút lên sóng là rất nhiều lần xem lại, cân nhắc và điều chỉnh.

Đó cũng là lý do những người làm hậu kỳ thường phải chạy đua với thời gian. Khi giờ lên sóng đã cận kề, từng công đoạn đều phải chính xác, bởi chỉ một lỗi nhỏ về hình ảnh, âm thanh hay kỹ thuật cũng có thể ảnh hưởng đến cả chương trình. Người dựng không chỉ cần thành thạo phần mềm, thiết bị mà còn phải có cảm nhận về nhịp điệu, biết đâu là điểm dừng, đâu là chi tiết cần được giữ lại để câu chuyện không bị đứt gãy. Đó là một quá trình cẩn trọng trong xem xét, lựa chọn cảnh quay và hài hòa trong xử lý âm thanh, tiếng động, lời thoại và âm nhạc.

Nhưng kỹ thuật truyền hình hôm nay không chỉ hiện diện sau cánh cửa phòng dựng. Cùng với sự phát triển của công nghệ và các hình thức sản xuất, phân phối nội dung trên nhiều nền tảng, công việc của họ ngày càng dịch chuyển gần hơn với hiện trường.

Từ một chương trình truyền hình trực tiếp, một điểm cầu ngoài trời đến một sự kiện cần truyền tín hiệu về trung tâm, đội ngũ kỹ thuật phải có mặt từ sớm để khảo sát địa điểm, kiểm tra nguồn điện, thiết bị, hạ tầng và chất lượng tín hiệu, tính toán phương án truyền dẫn cũng như chuẩn bị phương án dự phòng. Phía sau những hình ảnh được truyền đi thông suốt là sự chuẩn bị kỹ lưỡng và khả năng ứng phó với những tình huống có thể phát sinh bất cứ lúc nào.

Quá trình chuyển đổi số đã đưa nội dung truyền hình lên nhiều nền tảng, đồng thời mở rộng các hình thức sản xuất như livestream, truyền hình trực tiếp. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc lực lượng kỹ thuật phải thích ứng với một dây chuyền làm báo ngày càng linh hoạt và đòi hỏi cao hơn.

Nhấn mạnh yêu cầu ấy, Kỹ sư Nguyễn Hồng Trung - Phòng Kỹ thuật công nghệ cho biết: “Kỹ thuật công nghệ hiện nay đòi hỏi sự đa năng. Ở các trường quay, phòng dựng phải làm chủ công nghệ mới về hình ảnh, âm thanh. Khi ra hiện trường, anh em phải khảo sát tín hiệu, hạ tầng kỹ thuật để hỗ trợ lực lượng tác nghiệp. Đầu óc lúc nào cũng phải tỉnh táo để xử lý mọi tình huống”.

“Đa năng” có lẽ là từ khá đúng để nói về những người làm kỹ thuật hôm nay. Họ có thể bắt đầu ngày làm việc trước một màn hình dựng, nhưng cũng có thể kết thúc ở một điểm cầu xa, giữa nắng nóng, mưa gió hoặc một hiện trường nhiều áp lực. Họ phải hiểu thiết bị nhưng không thể chỉ phụ thuộc vào thiết bị; phải tuân thủ quy trình nhưng đồng thời luôn chuẩn bị cho những tình huống nằm ngoài dự kiến.

Khi chương trình đã lên sóng, khán giả nhìn thấy một sản phẩm hoàn chỉnh, ít ai biết rằng để hình ảnh ấy đến đúng lúc, âm thanh không bị đứt quãng, tín hiệu không bị gián đoạn, đã có những con người phải căng mình theo dõi từng thông số, từng đường truyền và sẵn sàng xử lý ngay khi có bất thường.

Sự hiện diện của bộ phận kỹ thuật gần như được giấu đi sau màn ảnh. Nhưng cũng chính sự “không được nhìn thấy” ấy lại là thước đo của một ê-kíp kỹ thuật tốt. Họ không cần xuất hiện, chỉ cần để câu chuyện được kể một cách trọn vẹn trên sóng.

Đối với lĩnh vực báo chí, tư liệu chính là một “kho báu”, một nguồn tài nguyên vô giá được tích lũy qua năm tháng. Qua mỗi thời kỳ, kho tư liệu lưu giữ dấu ấn của những sự kiện, con người và vùng đất trong dòng chảy thời gian. Đồng thời trở thành ký ức của một cơ quan báo chí và nguồn chất liệu quý để những câu chuyện hôm nay có thêm chiều sâu, cơ sở đối chứng và tính xác thực.

Một tư liệu có thể đã khép lại trên sóng từ nhiều năm trước, nhưng giá trị của nó không kết thúc cùng chương trình, nhưng giá trị của nó không kết thúc cùng chương trình. Khi được lưu giữ, phân loại và tổ chức khoa học, những tư liệu ấy vẫn có thể trở lại trong những tác phẩm mới, kể tiếp những câu chuyện về con người và sự đổi thay của quê hương.

Chính vì thế, phòng tư liệu không đơn thuần là nơi lưu giữ những gì đã qua, mà đang trở thành một “trạm dữ liệu số” vận hành liên tục, nơi những giá trị của quá khứ được bảo tồn, tìm kiếm và đánh thức để phục vụ dòng chảy báo chí hôm nay.

Phía sau dòng chảy liên tục của thời sự là một công việc ít được nhìn thấy nhưng đòi hỏi sự chính xác và kiên nhẫn đặc biệt. Mỗi ngày, những người làm tư liệu tiếp nhận các file hình ảnh, rà soát nội dung, xác định thông tin, phân loại, lưu trữ và trích xuất theo yêu cầu sản xuất. Và khi cần tìm đúng một khuôn hình, đúng một nhân vật, đúng một thời điểm giữa khối lượng tư liệu khổng lồ ấy, thì ngay từ khi tư liệu được đưa vào kho, mọi thông tin phải được sắp xếp một cách khoa học, đầy đủ và chính xác.

Trong môi trường truyền hình hiện đại, phòng tư liệu vì thế không còn đơn thuần là nơi “cất giữ” những gì đã qua. Nó đang trở thành một trạm dữ liệu số, nơi nguồn tài nguyên hình ảnh được tiếp nhận, số hóa, tổ chức và duy trì khả năng khai thác lâu dài. Tại Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An, những tư liệu được tạo dựng qua nhiều thời kỳ đang từng bước được chuyển đổi sang môi trường số, từ những vật mang tin của các thế hệ trước đến các tệp hình ảnh được sản xuất hằng ngày.

Công nghệ giúp việc lưu trữ thuận tiện hơn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chuẩn hóa dữ liệu, thông tin nhận diện và khả năng tìm kiếm. Bởi một kho tư liệu chỉ thực sự có giá trị khi những gì được lưu giữ có thể được tìm thấy và sử dụng đúng lúc.

Nhiều năm qua, hình ảnh các nhân viên Bộ phận Tư liệu, trong đó có người "chị cả" Cao Hằng đã trở nên quen thuộc với nhiều đồng nghiệp. Gắn bó với công việc tưởng như lặp đi lặp lại mỗi ngày, chị hiểu rằng phía sau mỗi thao tác nhập, lưu hay tìm kiếm là trách nhiệm giữ lại một phần ký ức của cơ quan báo chí.

“

Công việc ở phòng tư liệu đòi hỏi tính chính xác và sự kiên nhẫn rất cao. Từng khung hình, từng đoạn tư liệu cũ nếu không được phân loại và lưu trữ bài bản thì khi cần tra cứu sẽ rất vất vả.

Giữ gìn cẩn thận nguồn dữ liệu này chính là cách chúng tôi trân trọng công sức của các thế hệ đi trước và phục vụ đắc lực cho công tác sản xuất hôm nay.

Bà Cao Hằng - Bộ phận Tư liệu, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An.

Với đội ngũ những người làm báo, nỗ lực ấy của bộ phận Tư liệu đã mang về những giá trị khó thay thế. Khi một phóng viên, biên tập viên cần tìm lại hình ảnh một nhân vật đã từng xuất hiện cách đây nhiều năm; một chương trình cần đối chiếu sự thay đổi của một địa danh hay một tác phẩm muốn trở về với một sự kiện đã từng được ghi nhận trên màn ảnh. Khi ấy, những dữ liệu tưởng như nằm im trong kho lại trở thành những mảnh ghép quan trọng để hoàn thiện câu chuyện. Tư liệu càng được lưu giữ đầy đủ, chính xác và khoa học, khả năng khai thác càng lớn.

Trong dòng chảy ngày càng nhanh của báo chí số, những người làm tư liệu vẫn lặng lẽ làm công việc của mình để di sản của báo chí đương đại không chỉ được lưu giữ, mà còn tiếp tục có đời sống trong những câu chuyện mai sau.

Nhiều người vẫn thường gọi bộ phận Tổng khống chế là những người gác sóng 24/7 trong căn phòng "không bao giờ tắt đèn".

Cách gọi ấy nghe giản dị, nhưng phía sau là một công việc đòi hỏi sự chính xác gần như tuyệt đối. Đây là nơi tiếp nhận, kiểm tra, điều tiết và đưa các chương trình phát thanh, truyền hình lên sóng. Từ những chương trình đã hoàn thiện tại phòng dựng, trường quay đến các điểm cầu trực tiếp ngoài hiện trường. Mỗi tín hiệu trước khi đến với khán, thính giả đều phải được kiểm soát, bởi chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến cả chương trình đang phát.

Đối với bộ phận này, không có khái niệm “hết giờ” khi chương trình vẫn còn trên sóng. Các ca trực được nối tiếp nhau với sự tập trung thì không bao giờ được phép ngắt quãng. Từng thông số trên hệ thống được theo dõi liên tục, từng biến động bất thường của âm thanh, hình ảnh hay tín hiệu đều phải được nhận biết và xử lý kịp thời. Khán giả chỉ nhìn thấy một chương trình liền mạch trên màn ảnh, còn với những người trực Tổng khống chế, đó là từng phút giây phải giữ cho mọi tín hiệu vận hành chính xác, ổn định.

Đặc thù ấy khiến những người làm Tổng khống chế quen với những ca trực ban đêm, những lần giao ca lúc rạng sáng và cả những ngày lễ, Tết không trọn vẹn bên gia đình. 24 giờ của một ngày được chia thành những phiên trực, còn trách nhiệm thì nối liền từ ca này sang ca khác. Với họ, một chương trình phát sóng trôi chảy không phải là điều có thể mặc nhiên có được, mà là kết quả của sự tỉnh táo được duy trì trong từng phút trực.

Trong môi trường báo chí đa nền tảng, công việc ấy càng trở nên phức tạp. Không chỉ bảo đảm tín hiệu phát thanh, truyền hình trên các hạ tầng truyền thống, đội ngũ kỹ thuật còn phải theo dõi, kiểm soát các luồng phát trên môi trường số, phối hợp với các bộ phận liên quan khi có chương trình trực tiếp hoặc phát sinh sự cố. Đường truyền có thể thay đổi, thiết bị có thể gặp vấn đề, tín hiệu từ hiện trường có thể không ổn định thì trong những tình huống ấy, điều cần nhất là một cái đầu đủ tỉnh táo để xác định vấn đề nằm ở đâu, xử lý theo phương án nào và làm sao để sự cố không làm đứt mạch thông tin đến công chúng.

“

Hơn hai mươi năm gắn với những ca trực xuyên đêm, những bữa cơm gia đình vắng mặt và cả những khoảnh khắc Giao thừa không thể sum vầy, tôi cùng anh em làm kỹ thuật đã quen với một nhịp sống mà công việc luôn có thể bắt đầu bất cứ lúc nào.

Áp lực ấy đòi hỏi sự tập trung cao độ và một tinh thần trách nhiệm cao, bởi phía sau mỗi chương trình lên sóng là nhiệm vụ giữ cho dải sóng của quê hương luôn thông suốt.

Ông Hồ Nam - Phòng Kỹ thuật công nghệ, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An.

Có thể thấy, phía sau mỗi khuôn hình, mỗi bản tin, mỗi chương trình lên sóng là rất nhiều con người đang lặng lẽ với phần việc của mình. Họ không đứng trước ống kính, không trực tiếp xuất hiện trong những câu chuyện được chuyển tải đến người xem. Nhưng sự chính xác trong từng thao tác, sự tận tâm trong từng ca trực và khả năng xử lý những tình huống bất ngờ của họ đã góp phần làm nên một sản phẩm báo chí trọn vẹn.

Tất cả những nỗ lực ấy đã góp phần làm nên sức mạnh, khẳng định thương hiệu và lan tỏa giá trị của Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An trong giai đoạn phát triển mới!