Những vấn đề cấp bách ở vùng lũ quét Lượng Minh
Địa hình chủ yếu là đồi núi, các bản làng nằm rải rác, chia cắt, tập trung ven sông, khe suối khiến xã Lượng Minh là một trong những địa phương vùng cao của tỉnh chịu thiệt hại nặng nề do bão lũ năm 2025. Thế nhưng, đến nay, hành trình tái thiết vùng đất này vẫn còn bộn bề gian khó.
Mong mỏi một cây cầu
“Để ra trung tâm xã Lượng Minh, đã một năm nay chúng tôi đều phải đi đò qua sông Nậm Nơn. Một chuyến như thế mỗi người mất 30 nghìn đồng, chưa kể xe máy. Từ bản Minh Tiến ra cũng có đường mòn, nhưng chỉ đi được khi trời nắng, nhưng hôm thời tiết xấu hoặc có mưa thì không thể đi được, trơn lắm...”- anh Seo Văn Ba, trú tại bản Minh Tiến, xã Lượng Minh cho chúng tôi biết thực trạng khó khăn trong đi lại của nhiều hộ dân xã Lượng Minh sau khi cầu treo Xốp Mạt bị lũ cuốn trôi năm 2025.
Lượng Minh là một trong những xã vùng cao đặc biệt khó khăn thuộc huyện Tương Dương (cũ). Do địa hình xã Lượng Minh có tính chất phức tạp, nhiều đồi núi, các bản làng dân cư nằm rải rác, chia cắt, tập trung tại những khu vực ven sông, khe suối... lại là khu vực hạ lưu sát đập thủy điện Bản Vẽ nên mỗi lần có mưa lũ lớn, thủy điện xả lũ là mỗi lần chịu ảnh hưởng rất nặng nề. Như trong năm 2025, sau các cơn bão số 3, số 5 và hoàn lưu sau bão, xã Lượng Minh đã hứng chịu những cơn lũ lớn chưa từng có trong lịch sử, chịu thiệt hại hết sức nghiêm trọng.
Thống kê của xã Lượng Minh hồi tháng 10/2025 cho thấy, sau những trận bão lũ, toàn địa bàn có đến 93 nhà dân bị lũ cuốn trôi, hoặc bị nhấn chìm trong nước lũ dẫn đến sập, ngập, sạt lở nghiêm trọng phải di dời khẩn cấp. Bên cạnh đó, nhiều công trình hạ tầng thiết yếu như đường giao thông, cầu treo bị hư hỏng nghiêm trọng.
Đáng tiếc nhất là chiếc cầu treo bắc qua sông Nậm Nơn tại bản Xốp Mạt đã bị lũ cuốn trôi khiến việc đi lại của phục vụ đi lại cho 490 hộ, 2.294 khẩu của 4 bản vùng trong (gồm bản Đửa, Minh Tiến, Minh Thành, Chăm Puông), cùng các cháu học sinh Trường PTDT bán trú Tiểu học Lượng Minh gặp muôn vàn khó khăn.
Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Lượng Minh Nguyễn Văn Là cũng là phụ huynh có con đang học tại Trường PTDT bán trú Tiểu học Lượng Minh. Theo anh Là, trường nằm ở bản Minh Tiến, trước đây cách cầu Xốp Mạt khoảng 5 km đường núi. Trường có gần 500 học sinh, trong đó nhiều em là con em các bản vùng ngoài và con cán bộ xã. Do nằm ở vị trí thấp, gần khe Mạt nên mỗi mùa mưa, trường thường xuyên bị ngập lụt, khiến giáo viên và phụ huynh luôn thấp thỏm, lo âu.
Sau trận lũ năm 2025 cuốn trôi cầu treo Xốp Mạt, việc đến trường của học sinh càng thêm khó khăn. Để tới trường, nhiều em ở các bản vùng ngoài phải đi thuyền qua sông Nậm Nơn, tiềm ẩn nhiều rủi ro, nhất là trong mùa mưa lũ. Bởi vậy, người dân Lượng Minh đều mong cây cầu sớm được đầu tư xây dựng.
Chia sẻ với chúng tôi, anh Nguyễn Văn Là đã nói: “Có lần nghe tin sắp có mưa bão, khoảng 1 giờ sáng tôi phải tìm cách vào trường đón con về. Rất vất vả, lại luôn trong tâm trạng bất an nên cũng từng nghĩ đến chuyện chuyển cháu sang học nơi khác. Nhưng rồi tôi nghĩ mình là cán bộ, nếu làm vậy thì biết nói sao với người dân, nên lại thôi. Thực sự, cứ nghe dự báo có mưa bão là lòng lại thấp thỏm. Cũng như bà con trong vùng, tôi rất mong cầu Xốp Mạt sớm được đầu tư xây dựng...”.
Mong trường, mong khu tái định cư
Trên tuyến đường 543B xuyên qua vùng trung tâm xã Lượng Minh, hiện vẫn còn nhiều lắm những nhà dân nằm bên taluy âm, mấp mé sông Nậm Nơn bị sụt lún, nứt gãy do bão lũ năm 2025. Bà con đều trong tâm trạng thấp thỏm âu lo vì mùa mưa bão 2026 lại đã sát kề.
Gia đình chị Vi Thị Trâm trú tại bản Lả là một trong những trường hợp như vậy. Đất và nhà ở của gia đình chị Trâm nhỏ hẹp, ngay bên bờ sông Nậm Nơn. Căn nhà được xây dựng hoàn thành dịp tháng 6/2025 nhưng vì lũ lụt đã bị sụt lún, nứt gãy phần móng.
Chị Trâm nói: “Chúng tôi ở trên đất của ông bà để lại. Đất sát sông thế này, biết là sẽ có nguy cơ sạt lở nhưng không còn cách nào khác nên liều vay ngân hàng 200 triệu đồng để xây nhà. Thế nhưng xây xong ở được mấy hôm thì chịu bão số 3, nhà bị hỏng. Giờ thì chỉ mong cấp trên cho đất tái định cư dựng cái lán để ở, chứ lâu nay về đêm là cứ thấp thỏm lo...”.
Theo ông Vũ Thành Tôn - Phó Chủ tịch UBND xã Lương Minh, từ tháng 10/2025, UBND xã đã có văn bản báo cáo các cơ quan của tỉnh về tình hình thiệt hại mưa lũ, qua đó kiến nghị xem xét cho đầu tư xây dựng khu tái định cư để những hộ dân như gia đình chị Vi Thị Trâm có đất ở ổn định.
Ở giai đoạn này, có 30 gia đình bị trôi mất nhà, hoặc bị sạt lở nghiêm trọng đã chủ động tìm được đất, đăng ký hưởng chính sách xây dựng nhà ở xen ghép. Vì vậy, thời gian qua xã đã lập hồ sơ, hoàn thành việc hỗ trợ cho 18 hộ, tới đây sẽ tiếp tục thực hiện chính sách đối với 12 hộ còn lại. Dù vậy, trên địa bàn xã vẫn còn 20 hộ dân cần phải khẩn trương di dời, bố trí tái định cư.
Để ổn định cuộc sống cho 20 hộ dân này, Phó Chủ tịch UBND xã Lượng Minh cho biết, tại cuộc họp giải quyết những khó khăn vướng mắc trong xây dựng các khu tái định cư do UBND tỉnh tổ chức ngày 20/7/2026, việc thực hiện khu tái định cư ở Lượng Minh đã được UBND tỉnh chấp thuận, cho phép thực hiện.
Đến ngày 23/7/2026, tại Thông báo số 673/TB-UBND, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đệ đã giao UBND xã Lượng Minh hoàn thiện hồ sơ theo quy định gửi các Sở Tài chính, Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 15/8/2026. Do đó, cùng với việc xác định vị trí đất xây dựng khu tái định cư, xã Lượng Minh đang nỗ lực hoàn thiện hồ sơ theo chỉ đạo của UBND tỉnh.
Cũng theo ông Vũ Thành Tôn, hiện xã có một số băn khoăn liên quan đến Trường PTDT bán trú tiểu học Lượng Minh, và việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng đối với vùng đất quy hoạch khu tái định cư.
Về trường, vì ở vị trí thấp trũng, sát khe suối, thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ ống, lũ quét, sạt lở đất. 3 năm học gần đây liên tục bị ngập lụt, cơ sở vật chất của trường hư hỏng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động dạy và học. Khuôn viên của trường lại rất hẹp (khoảng 3.600m2), không có quỹ đất mở rộng để nâng cấp, cải tạo đáp ứng yêu cầu tổ chức bán trú lâu dài. Do đó, xã Lượng Minh đã đề xuất các cơ quan có thẩm quyền của tỉnh xem xét cho thực hiện dự án xây dựng trường trong giai đoạn năm 2026 – 2030.
Về quỹ đất xây dựng trường, xã Lượng Minh đã khảo sát, dự kiến quy hoạch cùng vị trí sẽ xây dựng khu tái định cư, với tổng diện tích khoảng 3ha. Đây là vùng đất lâm nghiệp có rừng tự nhiên. Điều này đồng nghĩa xã Lượng Minh sẽ mất không ít thời gian để thực hiện trình tự chuyển đổi mục đích sử dụng rừng theo quy định của pháp luật.
Phó Chủ tịch UBND xã Lượng Minh Vũ Thành Tôn nói: “Mới đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường có văn bản đề nghị các địa phương rà soát, đề xuất danh mục dự án đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030. Trên cơ sở đó, xã Lượng Minh đề xuất ưu tiên 2 dự án trọng điểm của địa phương là xây dựng cầu Xốp Mạt và Trường PTDT bán trú Tiểu học Lượng Minh. Trước mắt, để người dân sớm được giao đất, xây dựng nhà ở, xã Lượng Minh mong các cơ quan chức năng tạo điều kiện đẩy nhanh quy trình chuyển đổi mục đích sử dụng rừng hoặc xem xét cho phép địa phương triển khai đồng thời dự án đầu tư xây dựng khu tái định cư với thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng rừng...”.
