Những 'vòi rồng' dầu mỏ vùng Vịnh sẽ cầm cự được bao lâu?

Theo DW, thị trường năng lượng thế giới vừa trải qua những ngày "nín thở" với ngày 9/3 đầy biến động khi giá dầu thô áp sát mốc 120 USD/thùng, và xuống dưới 90 USD/thùng vào cuối ngày. Ngòi nổ của đợt tăng giá này đến từ hai sự kiện dồn dập vào cuối tuần: Israel oanh tạc hạ tầng năng lượng của Iran và Tehran chính thức công bố ông Mojtaba Khamenei là tân Lãnh tụ Tối cao mới của Iran.

Cuộc tấn công đánh dấu một bước leo thang nghiêm trọng trong cuộc xung đột mới chỉ kéo dài 10 ngày, gieo rắc nỗi kinh hoàng lên thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu thô Brent có thời điểm chạm mức 119,50 USD, trước khi điều chỉnh về vùng 100 USD. Tuy nhiên, rủi ro vẫn hiện hữu khi chiến sự đe dọa trực tiếp đến các "huyết mạch" năng lượng tại Trung Đông - nơi các nhà sản xuất vốn đã khốn đốn vì các cơ sở bị hư hại và tuyến vận tải biển quan trọng nhất thế giới bị đóng cửa.

Trước tình trạng các kho dự trữ xuất khẩu đang vơi dần, câu hỏi cấp bách, theo DW, đặt ra lúc này là liệu sản lượng dầu vùng Vịnh có thể bị "khóa van" hoàn toàn chỉ trong vài ngày tới?

Tại sao tồn tại kịch bản ngừng sản xuất?

Các cường quốc dầu mỏ vùng Vịnh, bao gồm Saudi Arabia, UAE, Qatar, Kuwait và Bahrain bỗng chốc thấy mình kẹt giữa làn đạn của cuộc chiến giữa Israel - Mỹ và Iran.

Iran đã tấn công hàng loạt mục tiêu: Từ cơ sở năng lượng, sân bay, khách sạn đến các khu dân cư và căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực. Những động thái này bị các nước láng giềng cáo buộc là hành vi "phản bội", làm dấy lên những lời đe dọa đáp trả quân sự đẫm máu.

Áp lực càng gia tăng khi Iran thực tế đã phong tỏa eo biển Hormuz - dải nước hẹp ngăn cách Iran và Oman, nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman và biển Ả Rập. Theo hãng phân tích vận tải Kpler, lệnh phong tỏa này đã làm tê liệt gần như toàn bộ hoạt động giao thương hàng hải tại đây. Với việc vận chuyển tới 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu, Hormuz chính là "yết hầu" của ngành năng lượng thế giới. Việc eo biển này bị đóng cửa được coi là kịch bản tồi tệ nhất đối với nền kinh tế thế giới.

Số phận của lượng dầu tồn kho sẽ đi về đâu?

Trong khi các tàu chở dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) vẫn đang "chôn chân" tại chỗ, các nhà sản xuất vùng Vịnh chỉ còn biết hy vọng eo biển Hormuz sớm mở cửa trở lại.

Dù Saudi Arabia và UAE có các tuyến đường thay thế để xuất khẩu một phần năng lượng qua Biển Đỏ và Vịnh Oman, nhưng các quốc gia khác lại không may mắn như vậy; họ hoàn toàn phụ thuộc vào các kho lưu trữ đang cạn kiệt từng giờ.

Theo số liệu từ ngân hàng JP Morgan (Mỹ), tổng cộng các quốc gia vùng Vịnh có thể lưu trữ khoảng 343 triệu thùng dầu để trì hoãn việc ngừng sản xuất bắt buộc. Tuy nhiên, con số này chẳng thấm vào đâu so với lưu lượng khổng lồ thường nhật: Khoảng 15 triệu thùng dầu thô và hơn 4 triệu thùng sản phẩm tinh chế như xăng, dầu diesel, nhiên liệu phản lực, chảy qua eo biển Hormuz mỗi ngày.

Tính toán của JP Morgan cho thấy, vào thời điểm chiến sự nổ ra ngày 28/2, các quốc gia vùng Vịnh chỉ có khoảng 22 ngày dự trữ đệm trước khi các kho chứa đầy ứ và không thể tiếp nhận thêm dầu từ các giếng khoan.

Báo động về một cuộc đình trệ sản xuất

Dấu hiệu rạn nứt đã xuất hiện. Iraq — quốc gia vốn chỉ có 6 ngày dự trữ, có khả năng đã cạn kiệt không gian lưu kho, buộc Baghdad phải cắt giảm sản lượng khoảng 1,5 triệu thùng/ngày vào tuần trước. Rystad Energy, một công ty nghiên cứu của Na Uy, cảnh báo vào ngày 9/3 rằng, các mỏ dầu còn lại của Iraq đang đối mặt với "nguy cơ đóng cửa gần như chắc chắn".

Trong khi đó, Saudi Arabia có khoảng 66 ngày dự trữ (tính đến ngày 28/2) nhờ khả năng điều hướng một phần dầu xuất khẩu qua các tuyến đường khác. Tuy nhiên, Rystad Energy tin rằng, "khoảng thời gian cầm cự thực tế" của vương quốc này trước khi buộc phải cắt giảm sản lượng chỉ còn từ 7 đến 9 ngày.

Hiện tại, Saudi Aramco đang nỗ lực chuyển hướng dầu đến cảng Yanbu trên Biển Đỏ, trong khi UAE chuyển hàng qua Fujairah — nơi cũng vừa bị Iran tấn công. Cần lưu ý rằng, các tuyến đường thay thế này chỉ đáp ứng được 1/3 lưu lượng dầu thường đi qua eo biển Hormuz.

Dữ liệu từ công ty trí tuệ môi trường Kayrros (Paris) được Financial Times trích dẫn cho thấy Saudi Arabia dường như đã bắt đầu giảm sản lượng dù vẫn còn dư địa lưu trữ. Bloomberg và Reuters cũng xác nhận những đợt cắt giảm tương tự từ Kuwait và UAE.

Việc tạm dừng sản xuất không chỉ là "tắt giàn khoan". Khởi động lại các dòng chảy dầu mỏ sau khi đình trệ có thể mất từ vài tuần đến vài tháng, chưa kể những rủi ro địa chất và hỏng hóc thiết bị không thể phục hồi.

Giá dầu sẽ chạm ngưỡng nào?

Việc ngừng sản xuất và xuất khẩu tại vùng Vịnh — khu vực chiếm 1/3 lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển của thế giới, chắc chắn sẽ đẩy giá dầu lên những đỉnh cao mới. Bộ trưởng Năng lượng Qatar chia sẻ với Financial Times rằng giá dầu có thể sớm chạm mốc 150 USD/thùng, nếu xung đột không được giải quyết ngay lập tức.

Ngân hàng ING nhận định: "Xung đột càng kéo dài, lượng cung bị 'đóng băng' sẽ càng lớn". Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng đưa ra cảnh báo ngày 9/3 rằng, tình trạng gián đoạn nguồn cung kéo dài có thể đảo ngược thị trường từ trạng thái "dư thừa đáng kể" của năm ngoái sang tình trạng "thiếu hụt trầm trọng".

Những "vết sẹo" trên hạ tầng năng lượng

Bên cạnh áp lực lưu kho, các cơ sở năng lượng vùng Vịnh cũng đang bị tàn phá trực tiếp bởi hỏa lực. Tại Saudi Arabia, ngày 2/3, máy bay không người lái (UAV) của Iran đã nhắm trúng Ras Tanura — nhà máy lọc dầu lớn nhất của Saudi Aramco với công suất 550.000 thùng/ngày. Chính quyền buộc phải đóng cửa cơ sở này để đánh giá thiệt hại.

Tại Qatar, cùng ngày, Iran tấn công Ras Laffan, cơ sở xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới. QatarEnergy đã phải tạm ngừng hoạt động và tuyên bố tình trạng "bất khả kháng" đối với các hợp đồng xuất khẩu.

Tại Bahrain, một cuộc tấn công bằng UAV vào đêm 8/3 đã nhắm trúng đảo Sitra, bao gồm cả khu phức hợp lọc dầu Al Ma'ameer, buộc quốc gia này phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng tương tự.

Dù Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã lên tiếng xin lỗi các nước láng giềng và hứa chấm dứt các cuộc tấn công, nhưng ngày 9/3, Bộ Quốc phòng Saudi Arabia cho biết lực lượng phòng không của họ đã đánh chặn thành công 4 chiếc UAV đang lao về phía mỏ dầu Shaybah ở phía Đông Nam.

Bức tranh năng lượng toàn cầu đang đứng trước một "cơn bão". Khi những bồn chứa cuối cùng đầy lên và những đường ống dẫn dầu bị rò rỉ dưới làn đạn, thế giới đang nín thở chờ đợi xem liệu mạch máu của kinh tế toàn cầu có bị cắt đứt hoàn toàn hay không.