Nỗi lo giảm hạn mức đất ở của người dân tái định cư xã Sơn Lâm

Bất an khi hạn mức đất ở có nguy cơ bị giảm

Ngày 5/11/2025 vừa qua, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 82/2025/QĐ-UBND, quy định về hạn mức giao đất ở, công nhận đất ở và điều kiện tách thửa, hợp thửa trên địa bàn tỉnh. Văn bản này nhằm cụ thể hóa Luật Đất đai 2024 và tạo sự thống nhất trong quản lý đất đai.

Tuy nhiên, khi áp dụng tại xã Sơn Lâm (thuộc các xã Ngọc Lâm và Thanh Sơn của huyện Thanh Chương cũ), là địa bàn tập trung đông người dân tái định cư Thủy điện Bản Vẽ, nhiều vấn đề nảy sinh, đặc biệt liên quan đến quyền lợi đất ở của các hộ dân.

Lần ngược lại thời gian, cách đây khoảng 20 năm, để nhường đất cho công trình thủy điện, hàng nghìn hộ dân đã rời quê thuộc huyện Tương Dương (cũ), đến nơi tái định cư mới. Khi ấy, mỗi hộ dân được cấp khoảng 400m² đất ở, ngoài ra còn có đất sản xuất.

Đây được xem là nền tảng để các gia đình ổn định cuộc sống. Trên phần đất ấy, ngoài ngôi nhà tái định cư, nhiều hộ dân sau này đã sửa sang nhà cửa, cải tạo sân vườn, trồng cây ăn quả, đào ao nuôi cá; một số gia đình mạnh dạn đầu tư chăn nuôi trâu, bò, lợn đen, gà đồi… tạo nên sinh kế tương đối bền vững. Qua thời gian, những khu tái định cư ngày nào còn thưa thớt, nay đã thành bản làng có nếp sống ổn định.

Người dân coi mảnh đất 400m² ấy như “bản cam kết” của Nhà nước với họ, bởi đó là điều kiện tối thiểu để họ yên tâm an cư sau khi rời khỏi nơi chôn nhau cắt rốn. Nhưng theo Quyết định số 82 nói trên, hạn mức đất ở mới tại xã Sơn Lâm chỉ còn 250m² ở các thửa đất giáp quốc lộ, tỉnh lộ và 350m² tại các vị trí còn lại.

Điều này thực sự đáng lo ngại, bởi trên địa bàn xã Sơn Lâm hiện còn 344 hộ chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu. Trong gần 2 thập kỷ, họ sử dụng đúng diện tích được giao, không lấn chiếm mở rộng. Nay nếu áp dụng hạn mức mới, diện tích đất ở được công nhận sẽ thấp hơn đáng kể, kéo theo nhiều vướng mắc pháp lý.

Ông Ngân Văn Thắng ở bản Tân Ngọc - một trong những hộ tái định cư từ bản Lạp, Kim Tiến (huyện Tương Dương cũ) chia sẻ: Người dân tái định cư chúng tôi xuống đây theo chủ trương, ngày đó Nhà nước giao bao nhiêu thì chúng tôi sử dụng bấy nhiêu. Nếu bây giờ diện tích đất ở giảm xuống thì sẽ không đúng với chủ trương ban đầu.

Nỗi lo ấy không chỉ của riêng ông Thắng. Nhiều hộ cho biết, trong nhiều năm, họ đã cải tạo nhà cửa, mở rộng chuồng trại, làm lại sân vườn, hoặc chia một phần diện tích để con cái dựng nhà ngay trong khuôn viên. Nếu diện tích đất ở bị giảm xuống, các công trình đã tồn tại hợp pháp suốt gần hai chục năm sẽ phải điều chỉnh lại.

Một hộ dân khác chia sẻ thẳng thắn: “Chúng tôi tái định cư là theo chủ trương của Nhà nước. Giờ sống ổn định rồi mà hạn mức đất lại nhỏ hơn ngày xưa, thì ai mà yên tâm cho được?”.

Không chỉ người dân lo, chính quyền xã cũng “kẹt”. Nếu áp dụng theo hạn mức đất ở mới, nhiều thửa đất phải xác định lại diện tích đất ở và đất vườn, dù trước đây toàn bộ diện tích người dân sinh sống đã được giao theo phương án đất ở tái định cư. Điều này tạo sự không đồng bộ giữa hộ đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trước đây và các hộ đang làm thủ tục cấp giấy hiện nay.

Cần sớm điều chỉnh

Theo báo cáo của UBND xã Sơn Lâm, toàn xã hiện có 2.058 hộ đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở, với tổng diện tích hơn 27 ha. Hiện còn 344 hộ chưa cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở. Đây cũng là nhóm sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất khi áp dụng hạn mức mới.

Được biết, trong thời gian qua, xã Sơn Lâm tích cực phối hợp với các đơn vị liên quan để tháo gỡ những tồn đọng trong công tác giao đất và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân tái định cư. UBND xã Sơn Lâm cũng đã làm việc với Ban Quản lý Thủy điện 2 và ký hợp đồng ủy quyền triển khai việc giao đất, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ còn lại; đồng thời, thuê đơn vị tư vấn để thực hiện các nội dung kỹ thuật theo hợp đồng, bảo đảm đúng quy trình và tiến độ.

Bên cạnh đó, xã đã tổ chức đối thoại trực tiếp với các hộ chưa được cấp đất ở và làm việc với Ban Quản lý rừng phòng hộ để rà soát hiện trạng sử dụng đất liên quan; đồng thời, ban hành 2 kết luận và 1 kế hoạch cụ thể để triển khai việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở lần đầu cho các hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn.

Ông Nguyễn Văn Vinh - chuyên viên Phòng Kinh tế UBND xã Sơn Lâm cho biết: Liên quan đến vấn đề hạn mức đất ở, đặc biệt là tại các khu tái định cư, xã đang tiến hành rà soát toàn bộ diện tích đất ở thực tế của người dân. Sau khi hoàn thiện số liệu, UBND xã sẽ có tờ trình kiến nghị UBND tỉnh xem xét, có hướng dẫn cụ thể nhằm đảm bảo quyền lợi chính đáng cho các hộ tái định cư và tạo thuận lợi trong quá trình cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Một số ý kiến cho rằng, nếu không có hướng dẫn cụ thể từ cấp tỉnh, xã rất khó giải thích cho dân hiểu, bởi những hộ được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất từ nhiều năm trước vẫn giữ nguyên diện tích đất ở từ khi được giao tái định cư, trong khi các hộ làm bây giờ lại chỉ được công nhận 250-350m². Như vậy, rõ ràng có sự chênh lệch mà người dân khó chấp nhận.

Có thể thấy rằng, việc UBND tỉnh ban hành Quyết định số 82/2025/QĐ-UBND là nhằm cụ thể hóa và triển khai các quy định của Luật Đất đai 2024 vào thực tiễn, góp phần thống nhất quản lý, minh bạch hóa các thủ tục về giao đất, công nhận đất ở và tách thửa trên toàn tỉnh.

Tuy nhiên, nhìn từ thực tế ở xã Sơn Lâm, câu chuyện hạn mức đất ở không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà liên quan trực tiếp đến cam kết tái định cư đã gắn bó với đời sống người dân trong suốt gần 2 thập kỷ. Khi người dân đã rời bỏ quê cũ theo chủ trương của Nhà nước, quyền lợi đất đai của họ cần được bảo vệ nhất quán, tránh để xảy ra tình trạng chênh lệch giữa các hộ chỉ vì thời điểm cấp giấy khác nhau.

Nhiều ý kiến cho rằng, hạn mức đất ở mới cần có ngoại lệ hoặc hướng dẫn linh hoạt đối với khu tái định cư, bởi các phương án tái định cư được phê duyệt từ trước đều đã xác định rõ diện tích giao cho từng hộ. Việc giảm diện tích đất ở xuống thấp hơn phương án cũ dễ dẫn đến khiếu nại và tạo ra mâu thuẫn trong chính sách.