Nông dân Nghệ An chuyển đổi cây trồng thích ứng biến đổi khí hậu

Chọn cây trồng phù hợp

Sau khi thu hoạch xong lúa vụ xuân, ông Trần Đình Tiến, xóm Đá Dựng, xã Bình Minh không tiếp tục làm đất gieo cấy lúa hè thu trên diện tích 2 sào đất như trước đây mà chủ động chờ thời điểm thích hợp để chuyển đổi sang trồng cây nhân trần vào khoảng tháng 6. Đây là hướng sản xuất đã được gia đình ông áp dụng nhiều năm và mang lại hiệu quả rõ rệt.

Theo ông Tiến, cây nhân trần trồng trên đất lúa cho năng suất khá, chi phí đầu tư thấp, ít công chăm sóc, trong khi đầu ra ổn định nên thu nhập cao hơn nhiều so với trồng lúa. Đặc biệt, trong điều kiện vụ hè thu thường xuyên nắng nóng kéo dài, nhiều diện tích lúa không chủ động được nguồn nước tưới, việc chuyển đổi sang cây trồng chịu hạn như nhân trần giúp giảm rủi ro đáng kể. “Trồng nhân trần phù hợp với điều kiện thời tiết, đất đai, bà con yên tâm hơn trong sản xuất”, ông Tiến chia sẻ.

Xã miền núi Bình Minh là địa phương có trên 1.500 ha đất sản xuất lúa 2 vụ. Tuy nhiên, trong điều kiện thời tiết được dự báo nắng nóng kéo dài, nguy cơ thiếu nước tưới trong vụ hè thu năm nay là điều khó tránh khỏi. Thực tế này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải điều chỉnh phương án sản xuất, nhất là đối với những diện tích lúa kém thuận lợi về nguồn nước.

Ông Trần Văn Giang - Chủ tịch UBND xã Bình Minh cho biết, vụ hè thu năm nay, toàn xã dự kiến có trên 200 ha đất lúa sẽ thiếu nước tưới, tập trung chủ yếu ở các chân ruộng cao, cuối kênh mương. Trước tình hình đó, chính quyền xã đã chủ động xây dựng phương án ứng phó, trong đó tập trung vận động bà con nông dân gieo cấy lúa hè thu trên những diện tích đảm bảo nguồn nước tưới ổn định, nhằm hạn chế rủi ro do hạn hán gây ra.

Đối với hơn 200 ha diện tích được dự báo sẽ thiếu nước, xã định hướng và khuyến khích người dân chuyển đổi sang các loại cây trồng cạn, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng và thời tiết. Trong số đó, cây nhân trần là một trong những cây trồng được ưu tiên, với khoảng trên 30ha, bởi đây là loại cây đã được bà con đưa vào sản xuất từ nhiều năm trước, chứng minh hiệu quả kinh tế rõ rệt, dễ trồng, ít tốn nước và đầu ra tương đối ổn định, bởi có đơn vị bao tiêu sản phẩm. Bên cạnh đó, xã cũng khuyến khích chuyển đổi sang một số cây trồng khác như ngô, đậu các loại nhằm đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Xã Minh Châu là địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng của ngập úng trong mùa mưa bão. Tuy nhiên, nghịch lý là bước vào sản xuất vụ hè thu, nhiều diện tích đất lúa trên địa bàn lại gặp khó khăn về nguồn nước tưới, nhất là ở các vùng cao cưỡng, xa kênh mương, phụ thuộc chủ yếu vào nước trời.

Ông Lê Thế Hiếu - Phó Chủ tịch UBND xã Minh Châu cho biết, toàn xã hiện có hơn 1.700 ha đất sản xuất lúa. Riêng trong vụ hè thu năm nay, dự kiến có trên 300 ha diện tích lúa sẽ thiếu nước tưới, tiềm ẩn nguy cơ giảm năng suất nếu vẫn duy trì gieo cấy lúa theo tập quán cũ. Trước thực tế đó, chính quyền địa phương đã chủ động xây dựng phương án sản xuất linh hoạt, thích ứng với điều kiện thời tiết và nguồn nước.

Hiện nay, bà con nông dân trong xã đang tập trung thu hoạch lúa vụ xuân, đồng thời khẩn trương làm đất, chuẩn bị gieo cấy lúa hè thu trên những diện tích đảm bảo nguồn nước tưới. Đối với các vùng đất cao cưỡng, khó chủ động nước, xã tích cực tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, từ trồng lúa sang các loại cây trồng màu ngắn ngày, có khả năng chịu ngập úng khi gặp mưa lớn và phù hợp với điều kiện canh tác địa phương.

Một số loại cây trồng được khuyến khích chuyển đổi gồm ngô, dưa hấu, đậu các loại… Đây là những cây dễ chăm sóc, thời gian sinh trưởng ngắn, ít phụ thuộc vào nước tưới thường xuyên và cho hiệu quả kinh tế khá. Việc chuyển đổi không chỉ giúp nông dân Minh Châu giảm thiểu rủi ro trong vụ hè thu mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, từng bước thích ứng với những biến động ngày càng phức tạp của thời tiết.

Đối với xã miền núi Tân Phú, công tác chuyển đổi cơ cấu cây trồng trong vụ hè thu đang được chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm, xem đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiểu rủi ro do thời tiết cực đoan.

Ông Vi Văn Quang - Chủ tịch UBND xã Tân Phú cho biết, hiện nay địa phương đang tập trung xây dựng kế hoạch sản xuất vụ mùa năm nay, trong đó chú trọng rà soát, đánh giá lại điều kiện đất đai, nguồn nước để bố trí cây trồng phù hợp. Đặc biệt, các diện tích đất bãi ven sông, nơi thường xuyên chịu tác động của mưa lũ, khó chủ động nguồn nước tưới trong mùa nắng, được xác định là vùng trọng điểm cần chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Theo định hướng của xã, cây ngô được lựa chọn là cây trồng chủ lực thay thế cây lúa trên các diện tích này. Đây là loại cây có khả năng thích ứng tốt với điều kiện đất bãi, thời gian sinh trưởng ngắn, ít phụ thuộc vào nước tưới và cho hiệu quả kinh tế ổn định. Việc chuyển đổi sang trồng ngô không chỉ giúp người dân giảm chi phí sản xuất, hạn chế rủi ro do thiếu nước trong vụ hè thu mà còn góp phần sử dụng hiệu quả quỹ đất nông nghiệp.

Thông qua chuyển đổi cơ cấu cây trồng, xã Tân Phú hướng tới xây dựng sản xuất nông nghiệp linh hoạt, thích ứng với biến đổi khí hậu, từng bước nâng cao thu nhập và đời sống cho người dân.

Khoảng 4.000 ha cần chuyển đổi cây trồng

Ông Nguyễn Tiến Đức - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nghệ An nhận định, năm 2026 được dự báo là một trong những năm có mùa hè nắng nóng gay gắt, kéo dài, kèm theo nhiều yếu tố khí hậu cực đoan, tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp. Theo nhận định, toàn tỉnh sẽ có khoảng 4.000ha đất lúa thiếu nước tưới trong vụ hè thu, cần được chuyển đổi sang cây trồng khác.

Theo ông Nguyễn Tiến Đức, trọng tâm chuyển đổi tập trung vào các xã vùng cao, những khu vực thường xuyên đối mặt nguy cơ thiếu nước tưới trong vụ hè thu. Trước mắt, tại những diện tích không thể gieo cấy lúa do không chủ động được nguồn nước, ngành Nông nghiệp khuyến cáo chuyển sang trồng các loại cây cạn, ngắn ngày, phù hợp với điều kiện thời tiết như ngô, lạc, rau màu, dưa hấu, bí, dưa chuột… Đây là những cây trồng có khả năng chịu hạn tốt, ít rủi ro và cho hiệu quả kinh tế khá. Bước sang vụ thu đông, khi điều kiện thời tiết thuận lợi hơn, một số vùng có thể tiếp tục chuyển đổi sang trồng mía và các cây trồng phù hợp khác, nhằm khai thác hiệu quả quỹ đất, nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp.

Việc chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng không chỉ giúp người dân giảm thiểu rủi ro do thiếu nước tưới trong vụ hè thu, mà còn góp phần nâng cao thu nhập, từng bước thích ứng với điều kiện thời tiết ngày càng diễn biến phức tạp./.