NSƯT Đức Lam – Nghệ sĩ ấn tượng với vai phản diện

Những nhân vật phản diện để đời

Trong vở kịch “Chìm trong vòng xoáy”, Đức Lam vào vai Hải, một giám đốc doanh nghiệp thành đạt, bề ngoài lịch lãm nhưng ẩn sâu là sự mưu mô, xảo quyệt. Vai diễn được xem là “đúng sở trường” của anh, khi từng cử chỉ, hành động, cách đài từ đều sắc sảo và khác biệt. Hải là mẫu “con cáo” trong thời kinh tế thị trường – hiểu thấu lòng người, biết lợi dụng điểm yếu của họ để đạt mục đích. Dưới bàn tay Hải, những người tưởng như vững vàng lại dần bị cuốn vào cạm bẫy của quyền – tiền.

Ở mỗi lớp diễn, từ ánh mắt, nụ cười đến những câu thoại ngọt mà độc, Đức Lam đều khiến khán giả vừa căm ghét, vừa không thể rời mắt. Anh diễn “ngọt” đến mức sau mỗi phân cảnh, tiếng vỗ tay lại vang lên như sự công nhận của khán giả cho một lối diễn tinh tế, đầy trải nghiệm.

“Tôi không cố tỏ ra giống một giám đốc nào đó, cũng không cố diễn cho gian xảo. Khi đã ngấm kịch bản, tôi để nhân vật tự có đời sống riêng, không rập khuôn ai cả. Hải có thể là bất kỳ ai giữa đời sống hôm nay – nơi đồng tiền nhiều khi trở thành chiếc gương soi tâm tính con người” – Đức Lam chia sẻ. Với anh, việc đóng vai phản diện không phải là “đóng ác”, mà là thể hiện phần sâu kín, góc khuất trong con người. Mỗi vai diễn là một thách thức, bởi khán giả luôn muốn thấy ở anh điều mới mẻ – khác đi, sắc sảo hơn, chân thật hơn.

Trước đó, Đức Lam từng gây ấn tượng mạnh với vai ông chủ người Trung Quốc trong vở “Món hàng tội lỗi” – tác phẩm về đề tài chống buôn bán người. Mới đầu, nhân vật hiện lên có vẻ bề ngoài hiền lành, nhân hậu; nhưng càng về sau, gương mặt ấy dần lộ rõ sự tàn ác, xảo quyệt.
Những tràng cười nham hiểm, những cái chau mày, ánh mắt đổi sắc chỉ trong tích tắc, đã khiến khán giả rùng mình. Sau tiếng cười, là nỗi ám ảnh về sự dã man của những kẻ buôn người qua biên giới – “những con cáo đội lốt người” mà Đức Lam thể hiện bằng diễn xuất vừa đời, vừa dữ dội.

NSND Minh Tuệ, diễn viên gạo cội của Trung tâm Nghệ thuật truyền thống tỉnh nhận xét: “Đức Lam là diễn viên có độ ‘đa dạng hiếm có". Anh có thể đóng kép chính, kép phụ, bi hay hài đều tròn vai. Ở Lam có sự lao động sáng tạo nghiêm túc, tập trung tuyệt đối cho từng vai diễn. Anh không diễn theo khuôn, mà để nhân vật tự nói tiếng nói của mình trên sân khấu”.

Từ cậu bé mê cải lương đến nghệ sĩ gạo cội sân khấu dân ca

NSƯT Đức Lam sinh năm 1969 tại một vùng quê nghèo của huyện Đô Lương (cũ). Tuổi thơ anh gắn với những đêm trăng nghe vọng cổ, những buổi trốn vé theo chị gái đi xem gánh hát cải lương về làng. Giọng hát trời phú cùng niềm đam mê nghệ thuật khiến cậu bé Đức Lam sớm thuộc làu những trích đoạn, luyến láy, ngắt nhả, lời đối đáp của các nhân vật trên sân khấu.

Những năm học cấp 3, Lam trở thành “cây văn nghệ” nổi tiếng ở địa phương. Giọng hát của anh đã lọt vào tai nhạc sĩ Quốc Nam – khi đó đang công tác tại Đoàn Cải lương Bông Sen Trắng Nghệ Tĩnh. Chính ông là người đầu tiên tuyển Đức Lam vào đoàn, mở ra con đường nghệ thuật chuyên nghiệp cho anh. Được gửi đào tạo tại Trường Văn hóa – Nghệ thuật tỉnh, Đức Lam nhanh chóng khẳng định năng khiếu và bản lĩnh sân khấu. Ban đầu, anh chỉ được giao những vai kép phụ, nhưng mỗi lần xuất hiện đều để lại dấu ấn bởi sự hóm hỉnh, sinh động, tự nhiên.

Một lần, trong lúc đoàn gặp sự cố, đạo diễn bất ngờ giao cho Lam đảm nhận vai chính. Vị đạo diễn hết sức ngạc nhiên khi anh thuộc làu câu thoại mà chưa được giao kịch bản nhân vật này bao giờ. Sau này anh tiết lộ, dù không được giao vai nhưng anh có thói quen thuộc hết thoại và phân cảnh của các nhân vật trong vở diễn. Vai diễn ấy giúp anh tỏa sáng, lãnh đạo đoàn và khán giả thấy được một tài năng sân khấu mới, hội tụ cả “thanh lẫn sắc”. Từ đó, Đức Lam trở thành “át chủ bài” của Đoàn Bông Sen Trắng, được khán giả khắp nơi yêu mến. Những buổi diễn đông khán giả, những tiếng hò reo mỗi khi anh đi qua một đám đông là hình ảnh thường thấy hồi đó của Đức Lam và lớp diễn viên cùng thời như anh.

“Hồi ấy đi đến đâu Đức Lam cũng được khán giả vây kín, xin chữ ký. Có người gọi anh là ‘Đức vua ơi!’, ‘Phò mã ơi!’ – theo tên nhân vật anh đóng. Đức Lam sống trong vai diễn, và khán giả sống cùng anh” – NSƯT Minh Thành người vợ, người bạn diễn của Đức Lam nhớ lại.

Giữ lửa nghề giữa những đổi thay

Năm 2000, khi các đoàn nghệ thuật sáp nhập, sân khấu tỉnh rơi vào giai đoạn khó khăn. Nhiều nghệ sĩ cải lương, chèo, dân ca bơ vơ giữa thời cuộc. Đức Lam cũng từng phải rời sân khấu, làm thợ nhôm kính, kinh doanh nhỏ để mưu sinh. Nhưng nỗi nhớ nghề chưa bao giờ nguôi. Chính lãnh đạo Đoàn Dân ca Nghệ Tĩnh khi ấy đã mời anh trở lại và đó là điều mà anh khao khát vô cùng. Ban đầu, Đức Lam bỡ ngỡ vì chưa quen cách nhấn nhá, tiết tấu dân ca nhưng anh nhanh chóng nhập cuộc và được lãnh đạo đoàn tin tưởng. Bằng niềm đam mê và sự kiên trì, những nhân vật mà anh được giao phó nhanh chóng được khán giả đón nhận nồng nhiệt, lãnh đạo Đoàn vì thế càng thêm tin tưởng giao cho anh nhiều tuyến nhân vật.“Từ chỗ chưa quen, sau một thời gian tôi đã biết ‘thả tứ hoa’ mượt mà, biết lấy hơi, xuống câu đúng chỗ. Mỗi lần nhập vai, tôi cảm nhận được khán giả vỗ tay không chỉ vì nhân vật mà vì họ tin mình đang sống cùng họ” – Đức Lam hồi tưởng.

Từ đó, anh là một trong những lớp diễn viên góp phần giúp Đoàn liên tiếp gặt hái huy chương qua các kỳ liên hoan sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc. Riêng anh đã sở hữu 2 Huy chương Vàng, 2 Huy chương Bạc, cùng vô số giải thưởng cấp ngành.
Năm 2019, Đức Lam được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú – sự ghi nhận xứng đáng cho hành trình hơn 3 thập kỷ cống hiến.

Sau hàng ngàn buổi diễn lớn, nhỏ, trải qua đủ hỷ – nộ – ái – ố trên sân khấu, Đức Lam càng thấm thía hơn giá trị của nghề. Anh tâm niệm, sân khấu chỉ thật sự sống khi chạm được vào đời sống đương đại, khi người diễn biết “nói bằng trái tim của nhân vật và bằng hơi thở của thời cuộc”.

“

“Nếu những thập kỷ trước khán giả thường thích những hình mẫu sách vở, xa vời thì nay họ muốn thấy con người thật, cảm xúc thật trong đời sống được tái hiện lên sân khấu. Vì thế, nghệ sĩ phải tìm được cách để nhân vật nói được tiếng nói của hôm nay, để sân khấu không chỉ sáng đèn mà còn hấp dẫn mọi tầng lớp khán giả”.

NSƯT Đức Lam

Giờ đây, dù không còn những đêm diễn chật kín, không còn cảnh xếp hàng mua vé, với Đức Lam, sân khấu vẫn là những hào quang chói sáng của những nghệ sĩ như anh. Anh vẫn miệt mài tập luyện, vẫn giữ phong độ trong từng vai diễn, như thể mỗi lần đứng trên sân khấu là một lần được “sống thêm một cuộc đời khác”.

Hơn 30 năm làm nghề, NSƯT Đức Lam vẫn được nhắc đến như một “kép chính” đáng nể của sân khấu dân ca xứ Nghệ – người đã biến những vai phản diện thành những lát cắt của đời sống, làm cho khán giả hiểu rằng: Nghệ thuật không chỉ là phản chiếu hiện thực, mà còn là cách để soi sáng con người.