Patriot nâng cấp khả năng đánh chặn toàn hướng gần S-400

Hệ thống tên lửa phòng không Patriot của Quân đội Mỹ đang được nâng cấp với bệ phóng và tên lửa đánh chặn mới, nhằm khắc phục hạn chế chỉ đánh chặn hiệu quả trong một cung không gian hẹp phía trước. Khi hoàn tất, Patriot được kỳ vọng có thể tấn công cả các mục tiêu đang bay theo quỹ đạo đuổi bắt, kể cả khi chúng đã vượt qua vị trí trận địa, tiến gần hơn tới khả năng tác chiến toàn hướng như S-400.

Bối cảnh nâng cấp Patriot và những hạn chế hiện tại

Hiện tại, Patriot chỉ có thể đánh chặn hiệu quả các mục tiêu tiếp cận trong khoảng góc hẹp phía trước bệ phóng. Để tấn công mục tiêu nằm phía sau hoặc đã bay qua, đơn vị vận hành buộc phải cơ động, di chuyển bệ phóng, gây khó khăn lớn trong tác chiến phòng không.

Quân đội Mỹ cho biết hạn chế này bắt nguồn từ hai yếu tố chính. Thứ nhất, bệ phóng M903 của Patriot có thiết kế nghiêng 38 độ, khiến tên lửa đánh chặn được phóng đi theo một góc cố định. Điều này đòi hỏi bệ phóng phải được căn chỉnh thẳng hàng với hướng chung của mục tiêu trước khi khai hỏa, để tên lửa bay ngay vào khu vực mong muốn, thay vì phải thực hiện một cú ngoặt gần 180 độ, gây lãng phí động năng.

Thứ hai, dù bệ phóng có thể xoay, nó phải hoạt động trong tầm nhìn của radar, chỉ khoảng 90 độ. Toàn bộ hệ thống được bố trí sao cho cung 90 độ này luôn hướng về mối đe dọa chính, làm giảm đáng kể khả năng phản ứng với các mối đe dọa đến từ hướng khác.

Đầu năm nay, Quân đội Mỹ chính thức xác nhận rằng những cải tiến chiến thuật của Nga, bao gồm cả các nâng cấp cho phép tên lửa tấn công thay đổi quỹ đạo và cơ động thay vì bay theo đường đạn đạo truyền thống, đang tạo ra các vấn đề thực sự đối với hệ thống Patriot được cung cấp cho Lực lượng vũ trang Ukraine. Quy mô lớn của các đợt tấn công, kết hợp với khả năng cơ động của tên lửa, đã buộc Patriot phải thay đổi tương ứng về mặt kỹ thuật.

Bệ phóng CAML và tên lửa đánh chặn tầm xa mới

Để khắc phục các hạn chế nói trên, đại diện nhà sản xuất Patriot cho biết đang tiến hành phát triển một loại bệ phóng mới. Hệ thống này được gọi là CAML (Common Autonomous Multi-Domain Launcher) và được mô tả là sẽ "có tính chuyên biệt hơn" so với bệ phóng hiện nay.

Dù chi tiết kỹ thuật cụ thể chưa được công bố, thông tin cho thấy độ nghiêng của bệ phóng mới sẽ được giảm bớt so với thiết kế 38 độ hiện tại. Điều này hàm ý khả năng linh hoạt cao hơn về hướng phóng, tạo điều kiện cho tên lửa đánh chặn tiếp cận mục tiêu ở các góc khó hơn, bao gồm cả các tình huống phải đuổi bắt sau khi mục tiêu đã bay qua.

Cùng với CAML, một chương trình phát triển tên lửa phòng không tầm xa, hoạt động ở độ cao lớn cũng đang được khởi động. Theo phía nhà sản xuất, các mô phỏng kỹ thuật số cho thấy với tên lửa đánh chặn mới, Patriot sẽ có thể "hoạt động theo hướng đuổi kịp" và "có đủ động năng" để thực hiện nhiệm vụ đánh chặn mục tiêu ở phía sau hoặc đang bay theo quỹ đạo đuổi bắt.

Thay đổi về chiến thuật: từ cung 90 độ đến xu hướng toàn hướng

Ở cấu hình hiện tại, việc Patriot phụ thuộc vào bệ phóng nghiêng và tầm nhìn radar 90 độ buộc người vận hành phải bố trí trận địa sao cho hướng chính của hệ thống luôn quay về phía mối đe dọa chủ yếu. Điều này tạo ra khoảng trống phòng không ở các hướng khác và làm giảm khả năng phản ứng trước mục tiêu cơ động cao hoặc thay đổi hướng bất ngờ.

Với bệ phóng CAML và tên lửa đánh chặn tầm xa, có đủ động năng để đuổi mục tiêu, Patriot được định hướng chuyển từ mô hình "chỉ mạnh ở phía trước" sang mô hình tác chiến linh hoạt hơn, có thể tấn công cả các mục tiêu đã bay vượt qua trận địa. Điều này giúp rút ngắn yêu cầu cơ động bệ phóng, giảm thời gian phản ứng trong môi trường tác chiến có mật độ mục tiêu cao.

Theo các thông tin được công bố, Patriot sau nâng cấp được kỳ vọng sẽ có khả năng tấn công mục tiêu toàn hướng, tương tự các hệ thống phòng không tầm xa hiện đại như S-400.

So sánh kiến trúc bệ phóng Patriot với S-400 và HQ-9

Theo báo chí Mỹ, nhiều hệ thống phòng không tầm xa đang được sử dụng trên thế giới, bao gồm S-400 của Nga và HQ-9 của Trung Quốc, sử dụng bệ phóng tên lửa theo phương thẳng đứng. Thiết kế này cho phép tên lửa đánh chặn được phóng lên gần như thẳng đứng, sau đó cơ động để đánh chặn mục tiêu từ nhiều hướng khác nhau, cả đối đầu lẫn từ phía sau.

Trong khi đó, Patriot sử dụng bệ phóng nghiêng độc đáo, không có khả năng phóng thẳng đứng trong bất kỳ trường hợp nào, dù về mặt kỹ thuật có thể đạt tới độ chính xác gần nhất có thể. Sự khác biệt trong triết lý thiết kế bệ phóng dẫn đến khác biệt rõ rệt về bao phủ không phận và linh hoạt hướng đánh chặn.

Như vậy, trọng tâm của chương trình nâng cấp Patriot là thu hẹp khoảng cách về khả năng bao phủ không phận so với các hệ thống dùng bệ phóng thẳng đứng, thông qua việc thay đổi cấu trúc bệ phóng và phát triển tên lửa đánh chặn có động năng cao hơn.

Ý nghĩa kỹ thuật đối với phòng không Mỹ

Việc Quân đội Mỹ công khai thừa nhận những khó khăn của Patriot trước các tên lửa cơ động, thay đổi quỹ đạo, cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nâng cấp hệ thống phòng không tầm xa chủ lực này. Việc kết hợp bệ phóng CAML với tên lửa tầm xa, độ cao lớn và khả năng đuổi bắt mở rộng cung đánh chặn của Patriot, giúp hệ thống thích ứng tốt hơn với môi trường đe dọa hiện đại.

Theo Topwar, các nâng cấp nói trên hướng tới mục tiêu đưa Patriot tiệm cận khả năng tấn công mục tiêu toàn hướng như S-400, đồng thời duy trì cấu trúc hệ thống radar – điều khiển hỏa lực vốn đã quen thuộc với lực lượng vận hành Mỹ và các nước sử dụng Patriot.

Trong bối cảnh các loại tên lửa tấn công ngày càng có khả năng cơ động, thay đổi quỹ đạo và được sử dụng với quy mô lớn, việc tăng cường khả năng đánh chặn hướng đuổi bắt và mục tiêu phía sau là bước điều chỉnh mang tính kỹ thuật, nhằm kéo dài vòng đời tác chiến hiệu quả của Patriot trên chiến trường hiện đại.