Phân loại rác tại nguồn và bài toán chi phí xử lý tại Nghệ An

Bước chuyển lớn về công nghệ xử lý chất thải

Trao đổi với phóng viên, đại diện Chi cục Bảo vệ môi trường tỉnh cho biết, việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt thực chất đã được triển khai từ 18 tháng trước. Đây là bước chuẩn bị để đáp ứng quy định bắt buộc phân loại rác tại nguồn từ ngày 31/12/2024 theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.

Tuy nhiên, do điều kiện hạ tầng chưa chuẩn bị, kèm theo đó là các định mức kinh tế kỹ thuật trong lĩnh vực thu gom, xử lý rác thải chưa ban hành nên chỉ mới một số địa phương và đơn vị áp dụng thí điểm tại khối xóm, phường mà chưa áp dụng đồng loạt.

Thực tế cho thấy, mặc dù chưa áp dụng phân loại rác triệt để nhưng một số đơn vị cũng chủ động triển khai và rút kinh nghiệm. Cụ thể, tại Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Nghệ An đã triển khai phân loại chất thải rắn xây dựng và rác thải sinh hoạt tại Khu Liên hợp xử lý rác thải rắn Nghi Yên; đồng thời, một số khối phố và đơn vị dịch vụ môi trường ở các xã, phường Quỳnh Lưu, Thái Hòa, Cửa Lò, Hoàng Mai... đã phân loại rác thủ công trước khi chôn lấp.

Sinh sống cạnh đường Nguyễn Xí, nên ông Trần Đức Thành, ở khối Trường Thi 3, phường Trường Vĩnh hơn ai hết cảm nhận được ý nghĩa thiết thực của phân loại rác tại nguồn.

Ông chia sẻ, mỗi ngày, đến gần giờ đổ rác, hộ nào cũng chuẩn bị sẵn 2 túi, trong đó, túi đựng chất thải sinh hoạt thì theo giờ đưa ra cho người thu gom, còn túi đựng chất thải tái chế thì đưa ra hội quán bỏ vào thùng để Chi hội Phụ nữ khối bán gây quỹ.

Về phía Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Nghệ An, ông Nguyễn Hữu Thắng - Trưởng phòng Tổ chức Hành chính cho hay: Từ tháng 4/2026, đơn vị đã phối hợp với các xã, phường để phổ biến quy định của tỉnh về phân loại, xử lý chất thải rắn.

Trước đó, từ năm 2025, Công ty đầu tư trên 20 tỷ đồng mua thêm trang thiết bị, xe máy và tuyển thêm nhân công để thực hiện phương án phân loại, vận chuyển rác.

Đến nay, cùng với thu gom chất thải sinh hoạt tại 17 tuyến phố vào ban ngày và tất cả các tuyến phố, khu dân cư vào ban đêm, công ty đã có bộ phận thu gom xử lý.

Trong khi đó, theo Chi cục Bảo vệ môi trường, từ năm 2022, Cục Môi trường không cấp phép cho các dự án đầu tư xử lý rác thải bằng hình thức chôn lấp, thay vào đó, chỉ cấp phép cho các dự án đầu tư, xử lý chất thải rắn bằng hình thức đốt hoặc đốt để sản xuất điện.

Vì thế, ngày càng có nhiều dự án xử lý chất thải rắn bằng công nghệ đốt có mặt tại Nghệ An. Cụ thể, tiếp sau dự án xử lý rác thải bằng công nghệ đốt của Công ty CP Môi trường AT Hưng Yên tại phường Quỳnh Mai, công suất xử lý khoảng 120 tấn rác thải/ngày đêm cho khu vực Hoàng Mai, Công ty CP Công nghệ T-Tech Việt Nam đã đầu tư tại xã Nghĩa Đàn 1 nhà máy với công suất xử lý 75-100 tấn rác/ngày đêm, vận hành từ năm 2023.

Năm 2024, Công ty CP Xây dựng Môi trường Thương mại Hoàng Gia Quân tại xã Tân Long (nay là xã Tân Phú) đầu tư nhà máy có công suất xử lý 96 tấn rác/ngày đêm tại khu vực Tân Kỳ.

Tháng 5/2025, dự án nhà máy có công suất xử lý đốt 100 tấn rác/ngày đêm tại xã Đông Hiếu cũng được khởi công. Vào ngày 19/8/2026, tiếp tục khởi công dự án có mức đầu tư trên 4.000 tỷ đồng, công suất xử lý 1.500 tấn rác/ngày đêm tại Khu Liên hợp xử lý rác thải rắn Nghi Yên.

Ông Lê Văn Hưng - Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường tỉnh cho biết: Tổng công suất các dự án đầu tư xử lý rác thải bằng công nghệ đốt nhiệt thay cho chôn lấp trên địa bàn tỉnh được cấp phép lên đến gần 2.000 tấn rác/ngày đêm.

Đặc biệt, công nghệ đốt rác sản xuất điện tại Khu Liên hợp xử lý rác thải rắn Nghi Yên đến từ châu Âu không chỉ xử lý chất thải rắn mà còn mở ra hướng mới của nền kinh tế tuần hoàn. Chất thải của quá trình này có thể là nguyên liệu đầu vào cho quy trình sản xuất khác. Nếu thực hiện tốt việc phân loại rác tại nguồn, rác là tài nguyên có thể tái tạo.

Và những thách thức...

Quá trình tìm hiểu việc triển khai quy định về phân loại rác tại nguồn cũng như áp dụng, chuyển từ quy trình thu gom, xử lý chất thải rắn bằng chôn lấp sang dùng nhiệt để đốt cũng gặp khó khăn, thách thức. Theo đó, thay vì chôn lấp, các nhà máy sẽ dùng nhiệt lượng từ 1.000 độ C trở lên để đốt, phân hủy rác hoặc sinh nhiệt để phát điện hoặc khí hóa lỏng để tái sử dụng.

Theo đại diện Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Nghệ An, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định trách nhiệm của chính quyền địa phương là quy hoạch, bố trí các điểm tập kết rác thải đảm bảo an toàn giao thông, vệ sinh môi trường và thuận lợi cho đơn vị dịch vụ môi trường thu gom.

Thế nhưng, do thiếu quỹ đất nên các phường, xã, nhất là vùng đô thị Vinh không chỉ thiếu nơi tập kết rác thải mà các vị trí tập kết rác ngày càng bị thu hẹp hơn. Để thu gom, công ty vừa phải đầu tư cơ giới hóa nhiều phương tiện để nâng cao năng lực thu gom nhưng cũng phải bổ sung nhân lực để đến từng ngõ nhỏ để thu gom.

Cũng theo Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Nghệ An, hiện nay, mức chi cho thu gom, xử lý rác mức 90.000 đồng/tấn chỉ đủ đối với nguồn rác thông thường, chưa bao gồm rác thải phát sinh do đột xuất hoặc bão gió. Vì thế, mức thu mỗi khẩu 12.000 đồng/tháng tại khu vực đô thị và 9.000 đồng/tháng tại khu vực nông thôn đã không còn phù hợp; tới đây chuyển sang công nghệ đốt thì mức thu phải thay đổi, các doanh nghiệp xử lý mới hoạt động được.

Qua tìm hiểu, cùng với đầu tư xây dựng nhà máy, một số chủ đầu tư đã trình tỉnh phương án thu phí từ 450.000- 500.000 đồng/tấn rác nếu là đốt và 620.000 đồng/tấn nếu là đốt sản xuất điện. Hiện mới chỉ có dự án xử lý rác thải của Công ty CP Môi trường AT Hưng Yên tại khu vực Hoàng Mai áp dụng và mức phí xử lý 480.000 đồng/tấn.

Ông Đặng Hữu Bé - Giám đốc Công ty CP Xây dựng Môi trường Thương mại Hoàng Gia Quân tại xã Tân Phú cho hay: Dự án có tổng mức đầu tư 160 tỷ đồng, công suất xử lý gần 100 tấn rác/ngày. Đến nay, doanh nghiệp đã triển khai các hạng mục với tổng vốn hơn 100 tỷ đồng, song do còn vướng mắc về cơ chế giá xử lý rác nên chưa dám tiếp tục đầu tư các hạng mục còn lại. Hiện công ty đang trình UBND tỉnh xem xét, xác định mức giá xử lý rác tương tự các dự án khác. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến một số dự án nhà máy xử lý rác trên địa bàn chưa thể vận hành ổn định, hiệu quả.

Ông Nguyễn Duy Nhật- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thừa nhận: Mức phí xử lý là bài toán nan giải với tỉnh có ngân sách hạn hẹp như Nghệ An. Xử lý môi trường là dịch vụ công ích nhưng hiện tại là bài toán khó về chi ngân sách.

Vì thế, theo Chi cục Bảo vệ môi trường tỉnh, cùng với tổ chức phân loại chất thải rắn tại nguồn và xây dựng định mức kỹ thuật về thu gom rác theo từng địa bàn, cần tăng cường tuyên truyền, vận động nhân dân ý thức về phân loại và tập kết rác đúng giờ, đúng địa điểm. Cần có cơ chế giám sát và xử lý nghiêm hành vi vứt thải rác trộm ra môi trường. Sắp tới, trên cơ sở đề xuất của các chủ đầu tư, cần lấy ý kiến các sở, ngành và người dân về mức phí thu gom, xử lý rác thải theo quy chuẩn mới. Mặt khác, cần hỗ trợ để các dự án phân loại, tái chế rác và phát điện hiệu quả để giảm chi phí đầu vào xử lý rác...