Phân tích hệ thống tên lửa Oreshnik của Nga: Công cụ răn đe tâm lý nhắm vào phương Tây

Hệ thống tên lửa đạn đạo tầm trung (IRBM) Oreshnik của Nga đã trở thành tâm điểm chú ý của giới quan sát quân sự quốc tế sau các đợt triển khai thực chiến vào tháng 11/2024 tại Dnipro và tháng 1/2026 tại Lviv. Theo các chuyên gia, vũ khí này không đơn thuần là một khí tài mới mà đóng vai trò như một công cụ răn đe chiến lược, được thiết kế để tạo áp lực tâm lý mạnh mẽ lên cấu trúc an ninh châu Âu và các quốc gia phương Tây.

Công cụ răn đe và thông điệp chính trị chiến lược

Các nhà phân tích từ Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI) nhận định rằng việc sử dụng Oreshnik mang tính biểu tượng chính trị cao hơn là giá trị chiến thuật thuần túy trên chiến trường Ukraine. Đối tượng mà Điện Kremlin nhắm tới không phải là Kiev, mà là các trung tâm quyền lực tại Washington, London và Brussels.

Tiến sĩ Sidharth Kaushal và Matthew Savill (RUSI) chỉ ra rằng đây là lời nhắc nhở trực tiếp tới NATO về kho vũ khí tên lửa đa dạng của Nga. Trong khi đó, James J. Townsend từ Trung tâm An ninh Mỹ mới (CNAS) nhấn mạnh thời điểm phóng tên lửa thường trùng khớp với các giai đoạn chuyển giao chính trị hoặc thay đổi chính sách tại Mỹ, nhằm thể hiện sự phản đối quyết liệt của Moscow đối với các hoạt động hỗ trợ quân sự từ phương Tây.

Đáng chú ý, Oreshnik tạo ra một "vùng xám" trong chiến tranh tâm lý. John Erath, Giám đốc Chính sách tại Trung tâm Kiểm soát và Không phổ biến Vũ khí, giải thích rằng do tên lửa này có khả năng mang cả đầu đạn hạt nhân lẫn đầu đạn thường, đối phương sẽ không thể xác định được bản chất nguy hiểm của nó cho đến khi va chạm xảy ra. Điều này buộc các nhà lãnh đạo phương Tây phải cân nhắc rủi ro leo thang trong mọi kịch bản phản ứng.

Bản chất kỹ thuật và nguồn gốc của tên lửa Oreshnik

Mặc dù Moscow tuyên bố Oreshnik là một thành tựu đột phá, các dữ liệu tình báo và phân tích kỹ thuật cho thấy đây thực chất là phiên bản cải tiến từ các công nghệ tên lửa đạn đạo hiện có. Lầu Năm Góc xác nhận hệ thống này được phát triển dựa trên mô hình tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) RS-26 Rubezh.

Cụ thể, Timothy Wright từ Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) chỉ ra sự khác biệt về kích thước: trong khi RS-26 có chu vi khoảng 183 cm, mảnh vỡ của Oreshnik tại hiện trường cho thấy thông số này chỉ khoảng 92 cm. Sự tinh chỉnh này cho thấy tên lửa được tối ưu hóa để tấn công ở tầm trung thay vì tầm xa liên lục địa.

Phân biệt tốc độ siêu vượt âm và khả năng cơ động

Một điểm gây tranh cãi lớn là định nghĩa về khả năng "siêu vượt âm" của Oreshnik. Nhà phân tích Marcin Andrzej Piotrowski từ Viện Các vấn đề Quốc tế Ba Lan (PISM) làm rõ rằng, giống như mọi tên lửa đạn đạo khác, đầu đạn Oreshnik đạt tốc độ siêu vượt âm (trên Mach 5) khi tái nhập khí quyển. Tuy nhiên, nó thiếu khả năng cơ động linh hoạt như các phương tiện lướt siêu vượt âm (HGV) thực thụ.

Dù vậy, Marina Miron từ Đại học King's College London lưu ý rằng Oreshnik vẫn là một thách thức lớn nhờ cấu tạo ba giai đoạn và khả năng mang theo 6 đầu đạn con (MIRV). Mỗi đầu đạn này có thể nhắm vào các mục tiêu riêng biệt với tốc độ lên tới Mach 10, khiến việc đánh chặn trở nên cực kỳ khó khăn với các hệ thống phòng thủ hiện tại.

Thách thức đối với hệ thống phòng thủ châu Âu

Nhìn chung, giá trị thực sự của Oreshnik nằm ở việc phơi bày những lỗ hổng trong năng lực phòng không của châu Âu. Chuyên gia Fabian Hoffmann từ Đại học Oslo nhận định rằng vấn đề không chỉ nằm ở đặc tính kỹ thuật của tên lửa, mà còn ở sự thiếu hụt các hệ thống đánh chặn đủ mạnh để đối phó với các đầu đạn có tốc độ tái nhập cực cao.

Tóm lại, Oreshnik là một phần trong chiến lược răn đe phi hạt nhân của Nga. Bằng cách triển khai một loại vũ khí có khả năng đe dọa cao nhưng chưa đến mức kích hoạt một cuộc chiến hạt nhân tổng lực, Moscow đã thành công trong việc tạo ra sự thận trọng và lo ngại sâu sắc trong các tính toán chiến lược của phương Tây đối với cuộc xung đột hiện nay.