Phong tỏa hải quân ở Hormuz: Mỹ - Iran, ai chùn bước trước?

Theo CNN, dù đang gây sức ép lên Iran bằng lệnh phong tỏa hải quân, nhưng Washington phải sẵn sàng duy trì lệnh này thêm nhiều tháng tới. Bởi lẽ, nền kinh tế Iran từ lâu đã là một hệ thống dành nhiều năm để thích nghi với sức ép và các lệnh trừng phạt khốc liệt từ Mỹ.

Bất chấp những tổn thất đang gánh chịu, giới lãnh đạo Iran hiểu rõ Tổng thống Trump cũng đang chịu áp lực lớn. Nhà lãnh đạo Mỹ đang đối mặt với làn sóng phản đối chiến tranh ngày càng tăng ở trong nước, cùng với các cuộc bầu cử giữa kỳ quan trọng đang đến gần. Tehran có lẽ đã tính toán rằng, ông Trump sẽ là người chùn bước trước.

Cú sốc từ lệnh phong tỏa hải quân và sức ép kinh tế

Esfandyar Batmanghelidj, Giám đốc điều hành tổ chức nghiên cứu Borse and Bazaar, chia sẻ với CNN rằng: "Iran từng đối mặt với chiến dịch áp lực tối đa trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump và buộc phải cắt giảm một nửa sản lượng dầu".

Theo Batmanghelidj, nếu lệnh phong tỏa kéo dài trong nhiều tháng, nó chắc chắn sẽ tác động mạnh đến triển vọng kinh tế của Iran. Nhưng nước này kỳ vọng rằng chính Mỹ cũng không thể chịu đựng được áp lực đó quá lâu.

Bắt đầu từ việc phong tỏa các cảng của Iran hơn 10 ngày trước, chiến dịch này nay đã mở rộng ra toàn cầu. Mọi con tàu liên quan đến Iran đều phải đối mặt với sự giám sát gắt gao của lực lượng hải quân Mỹ trong suốt hành trình.

Bế tắc trong xuất khẩu dầu mỏ

Một trong những hệ quả cốt lõi của lệnh phong tỏa hải quân là khiến Iran mất khả năng xuất khẩu mặt hàng chủ lực. Nếu không thể luân chuyển hàng triệu thùng dầu sản xuất mỗi ngày, nước này có thể buộc phải cắt giảm sản lượng. Xuất khẩu dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ vốn là nguồn thu ngoại tệ chính của Iran.

Theo ông Batmanghelidj, Iran có thể duy trì sản lượng dầu hiện tại thêm 2 đến 3 tháng nữa, trước khi vấn đề lưu trữ trở thành "một mối bận tâm lớn".

Công ty phân tích hàng hải Kpler cho biết, Iran vẫn còn nhiều không gian dự trữ dầu trên đất liền. Với dư địa gần 30 triệu thùng, nước này còn nhiều tuần nữa mới chạm ngưỡng giới hạn. Họ thậm chí có thể kéo dài sức chứa, nếu tìm ra các phương pháp khác để giải phóng lượng dầu tồn kho.

Một giải pháp mà Iran đang cân nhắc là sử dụng các tàu chở dầu thô đã ngừng hoạt động. Theo Tankertrackers - công ty tình báo hàng hải chuyên theo dõi các chuyến hàng dầu thô, một tàu chở dầu cỡ lớn 30 năm tuổi mang tên NASHA đã được quan sát thấy đang tiến về các bến dự trữ dầu trên đảo Kharg. Tàu này có thể được dùng để dỡ dầu và hoạt động như một kho chứa nổi.

Chiến lược "nội bất xuất, ngoại bất nhập"

Trong phần lớn thời gian xung đột, mục tiêu then chốt của Mỹ là mở lại Eo biển Hormuz quan trọng. Tuy nhiên, khi các nhà đàm phán Iran không đạt được thỏa thuận với các đối tác Mỹ trong tháng này, Tổng thống Donald Trump đã chuyển đổi chiến thuật. Ông tung ra một lệnh phong tỏa hải quân mà Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth mô tả là "cứng như đá", trải dài từ Vịnh Oman ra đến "các đại dương mở".

"Đối với chính quyền Tehran, vòng vây phong tỏa đang siết chặt từng giờ. Chúng tôi đang kiểm soát tình hình. Nội bất xuất. Ngoại bất nhập" - Bộ trưởng Hegseth phát biểu trong cuộc họp báo ngày 17/4.

Động thái này của Mỹ nhằm đáp trả quyết định của Tehran về việc phong tỏa Eo biển Hormuz. Iran đã áp dụng một khoản phí không chính thức đối với các tàu đi qua điểm án ngữ hàng hải trọng yếu này.

Sultan Al Jaber, CEO của "gã khổng lồ" dầu mỏ quốc doanh ADNOC (Abu Dhabi), chia sẻ trên nền tảng X: "Eo biển này không thể hoạt động dưới sự đe dọa. Hormuz thuộc về thế giới. Nó phải được trả lại cho thế giới. Chính xác như những gì vốn có".

Đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu

Miền nam Iran là xương sống của nền tảng thương mại và kinh tế nước này, xử lý phần lớn lượng dầu xuất khẩu thông qua các bến cảng. Mặc dù có biên giới trên bộ, nhưng không gì có thể sánh được với lợi thế của bờ biển phía nam.

Chỉ riêng Đảo Kharg đã xuất khẩu khoảng 90% lượng dầu thô của Iran. Các địa điểm khác dọc theo bờ biển cũng mang lại cho Iran nhiều lựa chọn để vận chuyển dầu vượt ra ngoài Eo biển Hormuz. Lệnh phong tỏa hải quân đang diễn ra của Mỹ hạn chế nặng nề các bến cảng phía nam này.

Cuộc chiến với Iran cũng đe dọa nguồn cung nhôm, nhựa và cao su trên toàn cầu. Trung Đông cung cấp khoảng 25% lượng polypropylene và 20% polyethylene của thế giới. Đây là hai trong số các loại nhựa được sử dụng nhiều nhất. Khu vực này cũng chiếm một phần tư lượng lưu huỳnh và 15% lượng phân bón toàn cầu.

Các tàu đến hoặc đi từ các cảng của Iran đều bị buộc phải quay đầu. Ông Hegseth lưu ý rằng 34 tàu đã bị đánh chặn trong khu vực, cùng với 2 tàu khác liên quan đến Iran bị bắt giữ ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Mỹ nhấn mạnh họ sẽ không nhượng bộ. "Lệnh phong tỏa hải quân sẽ kéo dài bất kể bao lâu, tùy theo quyết định của Tổng thống Trump", ông Hegseth khẳng định.

Phản ứng của Iran trước áp lực

Nếu Iran buộc phải chuyển sang các tuyến nhập khẩu thay thế như biên giới trên bộ hoặc Biển Caspi ở phía Bắc, điều này có thể đẩy giá cả hàng hóa, vốn đang leo thang, lên mức cao hơn nữa.

Theo truyền thông nhà nước Iran dẫn lời Thứ trưởng Bộ Lao động Gholamhossein Mohammadi, 1 triệu việc làm tại nước này đã bốc hơi, sinh kế của 2 triệu người khác cũng bị ảnh hưởng do chiến tranh. Ngoài ra, có thêm 130.000 công nhân mất việc, sau khi các nhà máy của họ bị không kích.

Chính phủ Iran vẫn khẳng định không có tình trạng thiếu hụt hàng hóa. Bất chấp "áp lực, lệnh trừng phạt và hạn chế hàng hải", chuỗi cung ứng thực phẩm của quốc gia vẫn hoạt động bình thường với 85% nông sản và hàng hóa cơ bản được sản xuất trong nước.

Tân Lãnh tụ Tối cao của Iran, Mojtaba Khamenei - người chưa từng xuất hiện công khai kể từ khi được bổ nhiệm, đã ra một tuyên bố bằng văn bản. Ông kêu gọi người dân "hãy thấu hiểu lẫn nhau để áp lực từ sự thiếu hụt được giảm bớt đối với các tầng lớp trong xã hội".

Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian trong một cuộc trò chuyện với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif ngày 25/4 nói rằng Tehran sẽ không tham gia vào các cuộc đàm phán hòa bình dưới áp lực, đe dọa hoặc phong tỏa Eo biển Hormuz. Tổng thống Iran cũng đề nghị Mỹ loại bỏ mọi trở ngại đối với việc nối lại đối thoại, bao gồm cả việc dỡ bỏ phong tỏa eo biển Hormuz.