Khi nghệ sĩ trẻ làm mới âm nhạc truyền thống
Trong bối cảnh thị trường âm nhạc ngày càng đa dạng, với sự bùng nổ của pop, rap/hip-hop, EDM…, nhiều người từng lo rằng, âm nhạc truyền thống - đặc biệt là dân ca ví, giặm sẽ dần bị lấn át và lãng quên. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây nhiều nghệ sĩ trẻ đã mạnh dạn tiếp cận âm nhạc truyền thống bằng cách hoà trộn truyền thống với hiện đại một cách nhuần nhuyễn, hấp dẫn người nghe.
Làm mới dân ca bằng phối khí hiện đại
Gần đây, công chúng Nghệ An chú ý khi nhạc sĩ, ca sĩ Lô Thế Anh - Trung tâm Nghệ thuật truyền thống tỉnh, cho ra mắt sản phẩm âm nhạc “Tương tư nàng ví, giặm”. Đây là một thử nghiệm táo bạo, khi anh phối mới câu ví trong bài “Thử lòng chung thuỷ” bằng nền nhạc điện tử, để tạo nên sự hòa quyện giữa giai điệu truyền thống và hơi thở thời đại.
Ca khúc có phần lĩnh xướng của NSƯT Minh Thành, giọng ca quen thuộc của dòng ví, giặm Nghệ Tĩnh. Xuyên suốt, bài hát được phát triển thành một bản nhạc trẻ trung, tràn năng lượng mà vẫn đậm sắc hồn xứ Nghệ. Chỉ sau thời gian ngắn phát hành, MV "Tương tư nàng ví, giặm" đã nhận được hàng trăm nghìn lượt xem, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng mạng.
Cách làm của Lô Thế Anh được đánh giá là “liều thuốc thử thành công”, bởi anh không phá bỏ cái cũ mà tìm cách “kéo gần” nó lại với khán giả trẻ. Giữa không gian âm nhạc số với tràn ngập âm thanh điện tử, tiếng nhịp ví, giặm của Nghệ Tĩnh vẫn vang lên mộc mạc, dung dị nhưng cuốn hút nhờ cách phối khí hiện đại.
“Tôi chỉ muốn chứng minh rằng, âm nhạc truyền thống vẫn có thể hòa nhập với thế giới phẳng mà không mất đi hồn cốt. Và nghệ sỹ trẻ như chúng tôi mang trong mình sứ mệnh làm mới đó theo cách riêng”, Lô Thế Anh nói.
Không riêng Lô Thế Anh, nhạc sĩ Lê Xuân Hòa - một gương mặt quen thuộc của dòng ca khúc xứ Nghệ cũng mang lại bất ngờ khi cho phối mới lại ca khúc “Giọng Nghệ tìm về” trong dịp Lễ hội Du lịch biển Cửa Lò năm 2025. Vốn là ca khúc ăn sâu trong lòng công chúng bởi chất ví, giặm mượt mà, nhưng ở lần tái xuất này, “Giọng Nghệ tìm về” được thổi làn gió mới nhờ bàn tay của nhạc sĩ Lương Khắc Thanh và Cao Đăng Hiếu. Phiên bản mới mở đầu bằng một đoạn rap mạnh mẽ, đẩy cảm xúc lên cao trào.
Ngay sau đêm biểu diễn, phần trình bày của ca sĩ Trang Nhung đã tạo “bão mạng”, hàng trăm clip bắt trend “Giọng Nghệ tìm về” được chia sẻ rộng rãi. “Tôi không ngờ khi được phối mới, ca khúc lại chạm tới công chúng mạnh mẽ đến vậy”, nhạc sĩ Lê Xuân Hòa tâm sự. “Thế mới thấy, chỉ dựa vào lối cũ thì rất khó tiếp cận người trẻ. Sự sáng tạo của nhạc sĩ trẻ không làm mất bản sắc, mà khiến ca khúc như được sinh ra lần thứ hai”.
Theo nhạc sĩ Lê Xuân Hòa, giữa làn sóng âm nhạc hiện đại sôi động, những âm hưởng dân tộc truyền thống đang dần tìm lại vị thế của mình bằng những cách tiếp cận sáng tạo, gần gũi. Khi nhạc trẻ trở nên quá bão hòa, khán giả lại muốn tìm về những gì mộc mạc, có chiều sâu cảm xúc. Âm nhạc dân gian, vì thế, trở thành “mạch ngầm văn hóa” giúp các nhạc sĩ trẻ làm giàu cảm xúc sáng tác, làm mới thẩm mỹ âm nhạc đại chúng.
Xu hướng làm mới âm nhạc truyền thống
Trên bình diện rộng hơn, không chỉ Nghệ An mà cả nước đang chứng kiến làn sóng làm mới âm nhạc truyền thống. Hàng loạt ca sĩ, nhóm nhạc như Đức Phúc, Phương Mỹ Chi, Hòa Minzy, Hà Myo, Hoàng Thùy Linh... Đều mạnh dạn hòa trộn yếu tố dân gian với pop, R&B hay Rap để tạo nên những sản phẩm độc đáo.
Nổi bật là MV “Bắc Bling” của Hòa Minzy - một sáng tạo gây “bão” mạng khi kết hợp âm hưởng Quan họ Bắc Ninh với nhạc điện tử hiện đại. Cách chơi chữ trong tên gọi “Bắc Bling” vừa táo bạo vừa duyên dáng, khiến MV nhanh chóng leo lên Top 1 Trending YouTube chỉ sau vài ngày ra mắt.
Hay như ca khúc “Phù Đổng Thiên Vương” của Đức Phúc, đoạt giải Quán quân tại một cuộc thi âm nhạc quốc tế ở Nga, cũng là minh chứng thuyết phục cho sự giao thoa giữa dân tộc và hiện đại. Ca khúc sử dụng chất liệu âm nhạc dân gian trong phần điệp khúc và hòa âm, tạo nên một bản hùng ca vừa truyền thống, vừa đầy năng lượng trẻ.
Bên cạnh đó là những dấu ấn đáng kể: “Để Mị nói cho mà nghe” (Hoàng Thùy Linh), “Xẩm Hà Nội” (Hà Myo), MV Xẩm “Công cha nghĩa mẹ sinh thành” (NSƯT Tân Nhàn), hay chương trình “Về Kinh Bắc” (nghệ sĩ Ngô Hồng Quang)... Tất cả đều khẳng định: Dân ca, chèo, xẩm, ví, giặm vẫn có sức sống mạnh mẽ khi được thổi hồn sáng tạo.
Ngay cả giới rapper trẻ cũng không đứng ngoài cuộc. Các nghệ sĩ như Pháo, Sterry, Tez tạo nên bản rap “Trúc xinh” – một sự kết hợp mới mẻ giữa dân ca Bắc Bộ và rap, vừa duyên dáng, vừa sôi động. Trong khi đó, Quân A.P lại gây ấn tượng với bản phối “Giao duyên” và “Ngồi tựa mạn thuyền”, đem hơi thở hiện đại chạm vào giai điệu xưa cũ.
Nhạc sĩ Lê Xuân Hòa nhận định: “Âm nhạc truyền thống cần được giữ gìn bản sắc, nhưng không thể mãi đứng yên. Xã hội phát triển, âm nhạc cũng phải chuyển mình. Làm mới không có nghĩa là đánh mất, mà là thổi luồng sinh khí mới để dân ca tiếp tục sống trong lòng công chúng”.
Hoà quyện giữa dân gian và hiện đại
Suốt nhiều thập kỷ, âm nhạc dân tộc Việt Nam từng bị bó hẹp trong khuôn khổ truyền thống, chỉ xuất hiện trên sân khấu học thuật hoặc trong các lễ hội văn hóa. Sự lặp lại hình thức và thiếu không gian đại chúng khiến dòng nhạc này dần xa lạ với thế hệ trẻ - những người lớn lên cùng K-pop, rap và nhạc Âu - Mỹ.
Thế nhưng, thực tế vài năm trở lại đây lại hoàn toàn trái ngược với những lo ngại ấy. Âm nhạc dân tộc đang “hồi sinh” trong đời sống đương đại bằng chính sức mạnh mềm của văn hóa Việt. Các chương trình thực tế như “Anh trai vượt ngàn chông gai” hay “Chị đẹp đạp gió rẽ sóng” là minh chứng: Dân ca, nhạc cụ truyền thống, ngôn ngữ cổ đều có thể bước lên sân khấu đèn màu, hòa cùng nhịp sống hôm nay. Ở đó, những nghệ sĩ trẻ như Soobin Hoàng Sơn, Jun Phạm, Bùi Công Nam... đã thổi hồn mới vào “Trống cơm”, “Đi cấy”, “Lý ngựa ô” bằng cách phối trộn tiếng đàn bầu, trống cơm, sáo mèo trong bản phối hiện đại. Những màn trình diễn ấy không chỉ gợi nhớ cội nguồn, mà còn giúp người trẻ nhận ra rằng, dân ca không hề cũ - chỉ cần được kể lại bằng ngôn ngữ âm nhạc của thời đại.
“Điều đáng mừng là lớp khán giả trẻ Việt Nam giờ đây không chỉ nghe nhạc ngoại mà đã chủ động khám phá âm nhạc dân tộc qua nhiều hình thức mới: Cover, remix, mashup bằng nhạc cụ dân gian. Đó không chỉ là trào lưu, mà là biểu hiện của sự tự hào, của nhu cầu tìm về bản sắc giữa thế giới phẳng”.
Nhạc sĩ Quốc Chung - Giám đốc Trung tâm Nghệ thuật truyền thống Nghệ An
Giữa nhịp sống ồn ào, những giai điệu dân gian vẫn len lỏi, ngân vang - không ồn ào mà bền bỉ, không xa xôi mà rất đỗi gần gũi. Bởi trong từng câu hát ví, giặm; từng nhịp trống cơm; từng khúc Quan họ, vẫn là tiếng lòng của người Việt - hiện đại trong hình thức, truyền thống trong tâm hồn.