A-60 của Nga bị phá hủy tại Taganrog-Yuzhny ngày 25/11
Ukraine tấn công sân bay Taganrog-Yuzhny 25/11, thiêu rụi A-60, máy bay thử nghiệm vũ khí laser; ghi nhận cháy và nổ thứ cấp; tổn thất khó thay thế.
Theo Military Watch, một cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào sân bay Taganrog-Yuzhny ngày 25/11 đã phá hủy A-60, máy bay thử nghiệm vũ khí laser độc nhất trong biên chế Nga. Video lan truyền cho thấy đám cháy lớn thiêu rụi máy bay, kèm các vụ nổ thứ cấp tại khu vực cơ sở thử nghiệm và bảo trì máy bay chuyên dụng. Với tính độc bản và vai trò đặc thù, tổn thất này được đánh giá là khó thay thế trong ngắn hạn.
Sứ mệnh đặc biệt của A-60
A-60 được đưa vào phục vụ từ đầu những năm 1980, phát triển dựa trên khung máy bay vận tải Il-76MD với cải biến lớn. Nền tảng này nhanh chóng được sử dụng để nghiên cứu sự phân tán chùm tia laser trong tầng thượng quyển và liên tục được hiện đại hóa theo tiến độ phát triển các thế hệ vũ khí năng lượng định hướng.
Military Watch cho biết một hệ thống vũ khí laser chống vệ tinh mới đã được báo cáo hoàn tất thử nghiệm trên A-60 vào cuối những năm 2010. Khi các thử nghiệm chống vệ tinh bằng nền tảng A-60 được khởi xướng giữa những năm 2010, Giám đốc Tình báo Quốc gia Hoa Kỳ Dan Coats từng đánh giá nỗ lực phát triển vũ khí chống vệ tinh của Nga và Trung Quốc là “một phương tiện để giảm hiệu quả quân sự của Hoa Kỳ và các đồng minh”.
Dù phục vụ thử nghiệm, A-60 không được thiết kế cho nhiệm vụ tác chiến trực tiếp. Theo định hướng nêu trong bài, các hệ thống laser chống vệ tinh được kỳ vọng sẽ tích hợp lên tiêm kích đánh chặn như MiG-31 và PAK DP.
Hệ sinh thái chống vệ tinh: từ laser đến tên lửa
Military Watch nhận định, bất chấp suy giảm ở nhiều lĩnh vực công nghiệp quốc phòng sau khi Liên Xô tan rã, Nga vẫn duy trì mức đầu tư cao cho chiến tranh không gian và năng lực chống vệ tinh. Các chương trình laser được bổ sung bằng nhiều chương trình tên lửa chống vệ tinh như S-500, S-550 và A-235, cùng các hoạt động liên quan.
Chiến thuật tấn công sâu bằng UAV của Ukraine
Trong bối cảnh chiến sự trên tiền tuyến gặp nhiều khó khăn, các đơn vị UAV của Ukraine vẫn đạt kết quả đáng kể khi tấn công mục tiêu giá trị cao sâu trong lãnh thổ Nga. Military Watch liệt kê các đòn đánh nhằm vào cơ sở chế biến dầu mỏ của Nga, có khả năng ảnh hưởng tới xuất khẩu dầu.
Một dấu mốc “chưa từng có” theo bài viết là ngày 1/6, khi Chiến dịch Mạng Nhện sử dụng UAV quy mô lớn phá hủy nhiều máy bay ném bom chiến lược Tu-95MS và Tu-22M3 tại các căn cứ không quân trên khắp nước Nga – những tổn thất mà hạm đội hàng không chiến lược Nga “có thể phải mất nhiều năm để phục hồi”.
Giá trị và khả năng thay thế A-60
Giá trị thực sự của A-60 hiện chưa rõ do chưa biết mức độ sử dụng tiếp theo cho thử nghiệm vũ khí laser trên không. Military Watch đề cập hệ thống vũ khí laser Peresvet được một số nguồn tin cho là đã hoàn thành thử nghiệm, làm dấy lên khả năng A-60 có thể chỉ còn vai trò cho các thế hệ vũ khí xa hơn trong tương lai.
Bài viết cũng nêu, sự tan rã của Liên Xô dẫn tới mất mát nhiều ngành công nghiệp từng tham gia chế tạo A-60 và thiết bị độc đáo của nó. Điều này đặt ra khả năng chiếc máy bay hiện không thể thay thế, hoặc việc thay thế sẽ phụ thuộc lớn vào tìm nguồn linh kiện từ nước ngoài.
Hàm ý chiến thuật và bảo vệ mục tiêu giá trị cao
Việc A-60 bị phá hủy cho thấy rủi ro cao khi triển khai tài sản quân sự đơn chiếc tại các căn cứ trong tầm tấn công UAV. Theo Military Watch, các lực lượng Ukraine được hỗ trợ đáng kể bởi nhân sự phương Tây tại thực địa và tiếp cận tình báo vệ tinh, đồng thời được cung cấp linh kiện và kinh phí để duy trì sản xuất UAV.
Về định hướng tấn công, vào tháng 7, Thiếu tướng Quân đội Đức Christian Freuding kêu gọi Ukraine tăng cường đánh phá sân bay Nga: “Bạn cũng có thể gián tiếp ảnh hưởng đến tiềm năng tấn công của các lực lượng xung kích Nga trước khi chúng được triển khai... Hãy sử dụng các phương tiện chiến tranh đường không tầm xa để tấn công máy bay và sân bay trước khi chúng được sử dụng. Đồng thời, hãy nhắm mục tiêu vào các cơ sở sản xuất vũ khí.”
Tổng hợp nền tảng và chương trình liên quan
| Nền tảng/chương trình | Vai trò theo nguồn |
|---|---|
| A-60 (dựa trên Il-76MD) | Nền tảng thử nghiệm vũ khí năng lượng định hướng; nghiên cứu phân tán chùm tia laser; từng thử nghiệm laser chống vệ tinh |
| Peresvet | Vũ khí laser; được một số nguồn tin cho là đã hoàn thành thử nghiệm |
| MiG-31, PAK DP | Các nền tảng được kỳ vọng tích hợp hệ thống laser chống vệ tinh |
| S-500, S-550, A-235 | Các chương trình tên lửa chống vệ tinh do Nga phát triển |
Những điểm nổi bật
- Thời điểm: 25/11; địa điểm: sân bay Taganrog-Yuzhny; mục tiêu: A-60.
- Bằng chứng hiện trường: cháy lớn, nổ thứ cấp tại khu thử nghiệm/bảo trì.
- Hệ quả: thiệt hại khó thay thế do tính độc bản và chuỗi cung ứng đặc thù.
- Bối cảnh: Ukraine đẩy mạnh UAV tấn công sâu; lời kêu gọi tăng cường đánh sân bay từ phía Đức.
Với tính chất kỹ thuật và chiến lược đặc thù, vụ việc nhấn mạnh nhu cầu bảo vệ tầng sâu đối với tài sản giá trị cao, đồng thời phản ánh xu hướng leo thang của tác chiến chống vệ tinh và năng lượng định hướng trong chiến tranh hiện đại – theo những gì Military Watch ghi nhận.