Nỗ lực chấm dứt xung đột Ukraine của ông Trump dấy lên lo ngại về một thỏa thuận bất lợi cho châu Âu?

Châu Âu thậm chí có thể phải chấp nhận thực tế về mối quan hệ đối tác kinh tế ngày càng gia tăng giữa Washington và Moskva.

Mặc dù Ukraine và các nước châu Âu đã nỗ lực phản bác một số nội dung trong kế hoạch 28 điểm của Mỹ nhằm chấm dứt giao tranh, vốn bị xem là nghiêng nhiều về phía Nga, nhưng bất kỳ thỏa thuận nào cũng bị châu Âu xem là vẫn có khả năng mang lại những rủi ro lớn cho châu lục này.

Tuy nhiên, khả năng tác động của châu Âu lên thỏa thuận là hạn chế, nhất là khi họ thiếu "quyền lực cứng" để áp đặt các điều khoản.

Châu Âu không có đại diện tham dự các cuộc hội đàm giữa quan chức Mỹ và Ukraine tại Florida vào cuối tuần qua, và sẽ chỉ có thể theo dõi từ xa khi Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tới gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin vào ngày 2/12.

"Tôi có cảm giác rằng, nhận thức về việc sẽ có một 'thỏa thuận bất lợi' vào một thời điểm nào đó đang dần hiện hữu", ông Luuk van Middelaar - Giám đốc sáng lập Viện Địa chính trị Brussels nhận định.

"Ông Trump rõ ràng muốn một thỏa thuận. Điều khiến người châu Âu rất không thoải mái... là việc ông ấy muốn một thỏa thuận dựa theo logic nước lớn: 'Chúng tôi là Mỹ, họ là Nga, chúng tôi là những cường quốc'".

Nỗ lực trấn an từ Ngoại trưởng Mỹ

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio khẳng định châu Âu sẽ được tham gia vào các cuộc thảo luận về vai trò của NATO và Liên minh châu Âu (EU) trong bất kỳ giải pháp hòa bình nào.

Dù vậy, các nhà ngoại giao châu Âu không cảm thấy an tâm nhiều từ những lời trấn an đó. Họ cho rằng, hầu hết mọi khía cạnh của thỏa thuận đều sẽ ảnh hưởng đến châu Âu, từ các nhượng bộ tiềm tàng về lãnh thổ cho đến hợp tác kinh tế Mỹ - Nga.

Sáng kiến mới nhất cũng khơi dậy những lo lắng của châu Âu về cam kết của Mỹ đối với NATO, từ chiếc ô hạt nhân, các hệ thống vũ khí cho đến hàng chục nghìn binh sĩ đang đồn trú.

Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius tuần trước phát biểu rằng, người châu Âu không còn biết "chúng ta sẽ còn có thể tin tưởng vào những liên minh nào trong tương lai và liên minh nào sẽ bền vững".

Bất chấp những chỉ trích trước đây về NATO, ông Trump hồi tháng 6 đã khẳng định cam kết với liên minh và điều khoản phòng thủ tập thể (Điều 5), đổi lại việc châu Âu phải tăng chi tiêu quốc phòng.

Tuy nhiên, việc ông Rubio dự kiến vắng mặt tại cuộc họp ngoại trưởng NATO ở Brussels tuần này có thể càng thổi bùng sự bất an của châu Âu, giữa lúc có những lo ngại ở phương Tây rằng, một thành viên phía Đông của liên minh có thể là mục tiêu tiếp theo của Moskva.

Lo ngại nhượng bộ lãnh thổ

Các quan chức châu Âu nói rằng, họ chưa thấy dấu hiệu nào cho thấy Tổng thống Putin muốn chấm dứt chiến dịch quân sự tại Ukraine.

Hiện tại, có vẻ như bất kỳ hiệp định hòa bình nào cũng sẽ để Moskva ít nhất giữ quyền kiểm soát các vùng lãnh thổ Ukraine mà họ đã nắm giữ.

Chính quyền ông Trump cũng chưa bác bỏ hoàn toàn các yêu cầu của Nga đối với phần còn lại của vùng Donbass.

Hơn nữa, ông Trump và các quan chức Mỹ khác đã nói rõ rằng, họ nhìn thấy những cơ hội kinh doanh lớn với Moskva một khi xung đột kết thúc.

Các quan chức châu Âu lo sợ việc chấm dứt sự cô lập của Nga khỏi nền kinh tế phương Tây sẽ mang lại cho Moskva hàng tỷ USD để tái thiết quân đội.

Châu Âu chật vật tìm tiếng nói

Các nhà lãnh đạo châu Âu đang gặp khó khăn trong việc tạo ảnh hưởng mạnh mẽ lên bất kỳ giải pháp hòa bình nào, mặc dù châu lục này đã viện trợ khoảng 180 tỷ Euro (209,23 tỷ USD) cho Ukraine kể từ khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự vào tháng 2/2022.

EU nắm giữ một quân bài thương lượng tiềm năng lớn là các tài sản của Nga bị đóng băng trong khối. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo EU cho đến nay vẫn chưa đạt được đồng thuận về đề xuất sử dụng các tài sản này để tài trợ cho khoản vay 140 tỷ Euro giúp Ukraine duy trì hoạt động và chiến đấu trong 2 năm tới.

Để chứng tỏ khả năng sử dụng "quyền lực cứng", một "liên minh các nước sẵn sàng" do Pháp và Anh dẫn đầu đã cam kết triển khai "lực lượng trấn an" như một phần của các đảm bảo an ninh hậu chiến cho Ukraine.

Nga đã bác bỏ lực lượng này. Nhưng ngay cả khi được triển khai, lực lượng này cũng chỉ có quy mô khiêm tốn, nhằm củng cố lực lượng của Kiev hơn là tự mình bảo vệ Ukraine, và nó chỉ có thể hoạt động hiệu quả khi có sự hỗ trợ của Mỹ.

"Người châu Âu hiện đang phải trả giá cho việc không đầu tư vào năng lực quân sự trong những năm qua", bà Claudia Major - Phó Chủ tịch cấp cao về an ninh xuyên Đại Tây Dương tại Quỹ Marshall Đức (GMF), nhận định.

"Người châu Âu không có mặt trên bàn đàm phán. Bởi vì, trích lời ông Trump, họ không có những quân bài trong tay", bà nói, nhắc lại lời nhận xét của Tổng thống Mỹ về Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hồi tháng 2.

Hoàng Bách