Lũ lụt lịch sử và lời cảnh tỉnh của thiên nhiên:Bài 4: Tiếp tục thực hiện chính sách hỗ trợ nhà chống lũ cho người dân
Nằm ở trung tâm Bắc Trung Bộ, Nghệ An là vùng đất thường xuyên phải oằn mình trước những đợt mưa bão, lũ lụt kéo dài. Mỗi năm, cứ đến mùa mưa, nước từ thượng nguồn đổ về khiến nhiều xã ven sông trở thành biển nước. Giữa thực trạng ấy, mô hình “nhà chòi chống lũ” đã trở thành giải pháp hữu hiệu giúp bà con yên tâm sinh sống, chủ động trong ứng phó với thiên tai.
• 06/12/2025
Nằm ở trung tâm Bắc Trung Bộ, Nghệ An là vùng đất thường xuyên phải oằn mình trước những đợt mưa bão, lũ lụt kéo dài. Mỗi năm, cứ đến mùa mưa, nước từ thượng nguồn đổ về khiến nhiều xã ven sông trở thành biển nước. Giữa thực trạng ấy, mô hình “nhà chòi chống lũ” đã trở thành giải pháp hữu hiệu giúp bà con yên tâm sinh sống, chủ động trong ứng phó với thiên tai.
------------------o0o------------------
.png)
Tại xã Lam Thành - địa phương được sáp nhập từ 4 xã của huyện Hưng Nguyên (cũ) bao gồm Hưng Nghĩa, Hưng Thành, Châu Nhân và Phúc Lợi, trong đó, khu vực Châu Nhân trước đây có khoảng một nửa số hộ dân sống ngoài đê Tả Lam. Đây là khu vực trũng thấp, hứng chịu trực tiếp lượng nước từ thượng nguồn đổ về mỗi mùa mưa bão. Những năm đỉnh lụt, nước dâng cao ngập cả mái nhà, cả làng phải chạy lên đê tránh trú, sống lay lắt suốt nhiều ngày. Hình ảnh ấy là nỗi ám ảnh không thể quên trong ký ức người dân vùng Châu Nhân (cũ).
Những năm trở lại đây, nhờ chính sách hỗ trợ của Nhà nước cùng sự chung tay của cộng đồng, những ngôi nhà chòi chống lũ lần lượt mọc lên, giúp bà con không còn phải sống trong cảnh thấp thỏm mỗi mùa mưa bão. Gia đình bà Trần Thị Vinh ở xóm Châu Nhân 9, xã Lam Thành là một ví dụ điển hình. Là hộ nghèo, chồng mất sớm, một mình bà gồng gánh nuôi con, sống trong căn nhà cấp 4 thấp lè tè. Có lần lũ về, nước dâng quá nhanh, bà phải nhờ hàng xóm cõng con chạy lên đê trong đêm.
Bước ngoặt đến với bà từ năm 2012, khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 716/QĐ-TTg về việc triển khai thí điểm giải pháp hỗ trợ hộ nghèo nâng cao điều kiện an toàn chỗ ở, ứng phó với lũ, lụt vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung. Gia đình bà Vinh được hỗ trợ 10 triệu đồng, cùng 20 triệu đồng vay mượn, gia đình đã xây dựng được ngôi nhà chòi chống lũ theo thiết kế, tuy diện tích khiêm tốn nhưng khá kiên cố và vững chãi. Tầng dưới dùng để sinh hoạt hàng ngày, tầng trên được xây cao và có cầu thang riêng bên hông, dành cho trường hợp nước dâng. “Mưa gió giờ không còn làm tôi sợ nữa. Khi có tin bão, tôi chỉ việc đưa đồ đạc lên tầng trên, chuẩn bị sẵn lương thực, nước sạch là yên tâm ở lại. Có nhà chòi, tinh thần cũng vững vàng hơn nhiều”, bà Vinh nói.
Không chỉ riêng gia đình bà Vinh, nhiều hộ dân khác xã Lam Thành cũng đã chủ động xây dựng nhà chòi tránh lũ từ nguồn hỗ trợ của Nhà nước. Ông Nguyễn Cảnh Đức – Phó Chủ tịch UBND xã Lam Thành cho biết: Không chỉ các hộ nghèo được hỗ trợ mà những hộ gia đình khác, khi thấy hiệu quả của mô hình nhà chòi chống lũ, người dân cũng đã học tập để đầu tư xây dựng. Mô hình này rất hiệu quả và phù hợp với điều kiện kinh tế nông thôn. Bà con yên tâm sinh sống, giảm gánh nặng cho lực lượng cứu hộ mỗi khi bão, lũ về.
Không chỉ ở Lam Thành, tại xã Thiên Nhẫn (trước đây là xã Nam Cường) cũng có hàng chục nhà chòi được xây dựng để phòng, chống lụt bão cho người dân theo Quyết định số 716 của Thủ tướng Chính phủ. Chính quyền xã Thiên Nhẫn cho biết: Địa bàn xã nằm ven sông Lam, hầu như năm nào cũng bị ngập. Trước đây, mỗi khi có bão, chúng tôi phải huy động cả lực lượng công an, dân quân đến giúp dân di chuyển. Từ khi bà con có nhà chòi, công tác ứng phó đỡ được nhiều. Họ chủ động bảo vệ tài sản, giữ an toàn cho bản thân. Hiện xã có hơn 50 hộ đã xây nhà chòi tránh lũ, trong đó một số hộ còn cải tạo thêm để kết hợp làm kho chứa hoặc chuồng trại, rất tiện lợi.
Theo Sở Xây dựng Nghệ An, đến nay, toàn tỉnh đã có hơn 600 hộ nghèo được hỗ trợ xây dựng nhà ở phòng, tránh bão, lụt thông qua hai chính sách quan trọng của Chính phủ là Quyết định số 716/QĐ-TTg ngày 14/6/2012 và Quyết định số 48/2014/QĐ-TTg ngày 28/8/2014 của Thủ tướng Chính phủ.
Cụ thể, Quyết định số 716/QĐ-TTg, Nghệ An là 1 trong 7 tỉnh được chọn tham gia thí điểm xây dựng nhà chòi với 2 địa phương được hưởng lợi là xã Hưng Nhân (huyện Hưng Nguyên cũ) và xã Nam Cường (huyện Nam Đàn cũ). Tổng cộng có trên 100 căn nhà chòi chống lũ được xây dựng, giúp các hộ nghèo vùng trũng có nơi trú ẩn an toàn khi nước lũ dâng cao. Tiếp đó, Quyết định số 48/2014/QĐ-TTg ban hành ngày 28/8/2014 về “Chính sách hỗ trợ hộ nghèo xây dựng nhà ở phòng, tránh bão, lụt khu vực miền Trung” đã mở rộng phạm vi và đối tượng thụ hưởng. Riêng Nghệ An, chương trình này đã giúp 504 hộ nghèo thuộc 13 huyện cũ được hỗ trợ với tổng kinh phí 15,3 tỷ đồng.
Thực tế cho thấy, năm 2025 là một trong những năm Nghệ An chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi thiên tai trong vòng hơn một thập kỷ trở lại đây. Tuy nhiên, giữa bối cảnh khắc nghiệt đó, hiệu quả của những công trình “nhà chòi chống lũ” đã thể hiện rõ giá trị thực tế. Hàng trăm hộ dân ở các xã ven sông như Lam Thành, Thiên Nhẫn…. đã an toàn giữa mưa lũ, không phải sơ tán, không thiệt hại về người và tài sản.
Mặc dù vậy, hơn 1 thập kỷ đưa vào sử dụng, đến nay, một số căn nhà chòi cũng đã bộc lộ những điểm yếu. Do được xây dựng với chi phí thấp, nên sau thời gian dài hứng chịu mưa nắng, gió bão, nhiều hạng mục đã xuống cấp, mái tôn bị dột, nền tầng trên bị thấm… Một số căn nhà nhỏ, chật hẹp khiến việc sinh hoạt dài ngày trong mùa lũ gặp nhiều bất tiện, nhiều hộ đã bỏ thêm chi phí để chắp vá lại. Với những hộ khó khăn, cộng đồng hoặc các đoàn thể địa phương cũng hỗ trợ ngày công, vật liệu để sửa sang lại phần hư hỏng.
Bên cạnh mô hình nhà chòi, Nghệ An những năm qua đã chú trọng xây dựng các nhà cộng đồng tránh lũ, coi đây là giải pháp quan trọng giúp người dân vùng ngập lụt chủ động ứng phó với thiên tai. Trên địa bàn huyện Hưng Nguyên cũ, hiện có 3 nhà cộng đồng đã được xây dựng với tổng kinh phí khoảng 7,6 tỷ đồng tại xã Lam Thành và Hưng Nguyên Nam. Công trình do Ủy ban MTTQ tỉnh Nghệ An vận động, kết nối các doanh nghiệp, đơn vị tài trợ, hướng tới mục tiêu tạo điểm trú tránh an toàn cho người dân vùng ngoài đê mỗi khi mưa bão đổ về. Trong đợt lũ gần đây, các công trình đã phát huy hiệu quả rõ rệt, trước khi nước lên, chính quyền xã tổ chức lực lượng hỗ trợ người già, trẻ nhỏ và các hộ ách yếu nhanh chóng di dời vào nhà cộng đồng. Nhờ có không gian rộng, hệ thống điện chiếu sáng, nước sạch và khu vực vệ sinh bố trí hợp lý, bà con được đảm bảo điều kiện sinh hoạt tạm thời an toàn và trật tự.
Ông Trình Văn Nhã - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, đại biểu HĐND tỉnh, Bí thư Đảng ủy xã Đại Đồng cũng cho rằng, tại các vùng ngập lụt, việc xây dựng nhà văn hóa cộng đồng gắn với chức năng tránh lũ là hết sức cần thiết. Công trình nên được thiết kế 2 tầng, đáp ứng yêu cầu sơ tán kịp thời cho các hộ neo đơn, gia đình khó khăn mỗi khi mưa lớn, nước dâng cao. Thực tế nhiều năm qua, người dân vùng Bích Hào đã chủ động thích ứng theo hướng “sống chung với lũ”. Cần trở lại hướng tiếp cận hài hòa với tự nhiên thay vì cố gắng chống lại; giải pháp bền vững là người dân nâng cao thu nhập, xây dựng nhà cửa cao tầng, kiên cố.
.png)
Thông tin từ Phòng Quản lý nhà và Bất động sản, Sở Xây dựng Nghệ An cho biết, nhu cầu về nhà ở phòng chống thiên tai cho các hộ nghèo và hộ ách yếu trên địa bàn tỉnh vẫn còn rất lớn, nhất là sau các cơn bão số 3, số 5 và đặc biệt là bão số 10 vừa qua. Theo báo cáo của Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh, riêng bão số 10, toàn tỉnh có hơn 61.000 nhà bị tốc mái, hơn 1.500 nhà hư hỏng, sạt lở và 74 nhà bị sập hoàn toàn. Thiệt hại nặng nề cho thấy nhu cầu được tiếp cận các chính sách hỗ trợ xây dựng nhà ở kiên cố, bền vững đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, thay vì chỉ trông chờ vào nguồn xã hội hóa từ doanh nghiệp và các nhà hảo tâm.
Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, sau những đợt mưa bão liên tiếp, nhận thức của người dân về việc cần xây dựng nhà ở kiên cố đã thay đổi rõ rệt. Nhưng chi phí vật liệu, nhân công ngày càng tăng khiến nhiều hộ dù rất muốn cũng khó có khả năng tự sửa chữa hoặc dựng lại nhà an toàn.
Gia đình anh Vi Văn Bình ở bản Con Phen, xã Hữu Khuông là một trong những trường hợp như vậy. Anh vẫn chưa hết bàng hoàng khi nhớ lại khoảnh khắc nước lũ dâng quá nhanh, cả nhà chỉ kịp chạy lên cao rồi sang trú tạm nhà người thân suốt 2 ngày. Khi quay về nhà, anh Bình bần thần khi ngôi nhà mới xây nằm chênh vênh bên dòng suối. Anh chia sẻ, điều mong mỏi nhất lúc này là có được một ngôi nhà vững chãi để yên tâm sinh sống, nhưng hoàn cảnh kinh tế khó khăn khiến gia đình không thể tự xoay xở, rất cần sự hỗ trợ để ổn định cuộc sống sau mưa lũ.
Tại xã Châu Tiến - nơi nguy cơ lũ quét, sạt lở thường xuyên đe dọa, chính quyền và người dân đã nỗ lực huy động các nguồn xã hội hóa để tu sửa gần 400 căn nhà an toàn trong giai đoạn 2023-2025. Tuy vậy, theo ông Nguyễn Tiến Hùng - Chủ tịch UBND xã, nhu cầu thực tế vẫn còn lớn, nhất là tại các khu vực ven suối, vùng xung yếu. Ông Hùng cho biết địa phương rất mong muốn có thêm các chương trình hỗ trợ của Nhà nước để đảm bảo mỗi hộ nghèo, hộ rủi ro cao đều có điều kiện xây dựng nhà kiên cố: “Nguồn xã hội hóa là rất quý, nhưng không ổn định và không thể bao phủ hết nhu cầu. Nếu có thêm cơ chế hỗ trợ vốn, hỗ trợ vật liệu hoặc chính sách ưu đãi tín dụng dài hạn, người dân sẽ mạnh dạn hơn trong việc xây dựng nhà an toàn trước thiên tai”, ông Hùng nhấn mạnh.
Gia đình ông Lữ Văn An ở bản Hoa Tiến 1, xã Châu Tiến đang xây dựng nhà trong tháng 11/2025 cho biết, dù rất muốn đầu tư vào nền móng, kết cấu kiên cố, nhưng khoản vay 100 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội mới chỉ đủ trang trải phần cơ bản. Với diễn biến thời tiết cực đoan ngày càng phức tạp, gia đình mong mỏi có thêm các chính sách hỗ trợ thiết thực hơn để căn nhà không phải làm đi làm lại sau mỗi mùa mưa bão.
Bão số 10 vừa qua gây thiệt hại hàng vạn ngôi nhà trên toàn tỉnh là lời cảnh báo rõ rệt về mức độ rủi ro mà Nghệ An phải đối mặt. Chính quyền và nhân dân các địa phương vùng ách yếu rất mong muốn các cấp ngành tiếp tục hoàn thiện, mở rộng các chính sách hỗ trợ xây dựng nhà ở phòng tránh bão lụt; đồng thời xem xét bố trí thêm nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia, quỹ phòng chống thiên tai và tín dụng ưu đãi để giúp người dân có điều kiện xây dựng nhà kiên cố, nhà chòi chống lũ.
(Còn nữa)
Bài cuối: Nâng cao công nghệ số và khả năng ứng phó với bão lũ
Nhóm Phóng viên / Trình bày: Hồng Toại