Mark Warner cảnh báo rủi ro quân sự từ BGI và DNA

Thượng nghị sĩ Mark Warner cho rằng BGI có thể vượt Huawei về quy mô và tầm ảnh hưởng, khi dữ liệu DNA trở thành tài sản chiến lược gắn với an ninh quốc gia. Ông kêu gọi chú ý hơn tới công nghệ sinh học, coi đây là mặt trận cạnh tranh công nghệ then chốt bên cạnh viễn thông, AI và bán dẫn.

Tổng quan

Phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh CNBC CFO Council ở Washington D.C (thủ đô Mỹ), Mark Warner nói: “Nếu Huawei lớn, BGI sẽ còn lớn hơn”. Theo ông, BGI không xây dựng hạ tầng 5G mà tập trung thu thập và xử lý DNA – loại dữ liệu có thể chuyển hóa thành lợi thế chiến lược khi kết hợp với AI.

Năng lực và phạm vi hoạt động của BGI

Theo Ủy ban An ninh Quốc gia về Công nghệ Sinh học Mới nổi, BGI là một trong những công ty nghiên cứu gien lớn nhất thế giới, vận hành các phòng thí nghiệm giải trình tự DNA ở Trung Quốc và nước ngoài. BGI xử lý dữ liệu gien cho bệnh viện, hãng dược và nhà nghiên cứu tại hàng chục quốc gia.

Bắt đầu là Viện Gien Bắc Kinh, BGI gắn với các dự án bộ gien quốc gia, rồi mở rộng toàn cầu, bán dịch vụ giải trình tự DNA, xét nghiệm tiền sản, sàng lọc ung thư và phân tích di truyền dân số quy mô lớn, theo NBC News. BGI cho biết thông qua các công ty con, họ hoạt động tại Mỹ, châu Âu, Nhật Bản; ở một số nước đã hỗ trợ xây dựng cơ sở dữ liệu di truyền quốc gia và hệ thống xét nghiệm trong đại dịch.

Dữ liệu DNA như tài sản chiến lược

Theo The Washington Post, ở quy mô lớn, dữ liệu di truyền trở thành tài sản chiến lược dẫn tới “cuộc chạy đua vũ trang DNA”. Hồ sơ DNA có thể tiết lộ tổ tiên, đặc điểm thể chất, nguy cơ bệnh và quan hệ gia đình; khi gắn với AI, dữ liệu này có thể hỗ trợ giám sát, theo dõi và nghiên cứu sinh học dài hạn liên quan an ninh quốc gia.

Liên kết với quân đội và rủi ro quân sự

Ủy ban Đặc biệt của Hạ viện về Trung Quốc cảnh báo BGI duy trì quan hệ chặt chẽ với chính phủ và quân đội Trung Quốc, trong bối cảnh Trung Quốc bị cho là ít phân định giữa dữ liệu thương mại và nhu cầu an ninh quốc gia. Một bài xã luận trên Wall Street Journal do Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ John Ratcliffe viết năm 2020, khi ông là Giám đốc Tình báo Quốc gia trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump, nêu các nghiên cứu của Trung Quốc gồm thu thập DNA dân số, cơ sở dữ liệu quân sự và mô hình hóa hiệu suất con người dựa trên AI.

Mark Warner trực tiếp nhắc đến lo ngại về khả năng “tăng cường hiệu suất con người” và công nghệ sinh học quân sự: “Thật đáng sợ”.

So sánh mô hình: BGI và Huawei

Mark Warner nhìn thấy một quỹ đạo quen thuộc: Huawei từng tận dụng hỗ trợ của nhà nước, giá cạnh tranh và tiếp cận thị trường toàn cầu để chen vào hạ tầng viễn thông trước khi các chính phủ đánh giá hết hệ quả an ninh. Mỹ đưa Huawei vào danh sách đen thương mại năm 2019; đến thời điểm đó, theo ông, “chúng ta đã bắt đầu thua một chút” khi phần lớn hạ tầng 5G đã định hình bởi công nghệ Trung Quốc. Ông dự báo BGI có thể làm điều tương tự trong công nghệ sinh học.

Chính sách và phản hồi

Theo Foundation of Defense of Democracies, cần hạn chế BGI tiếp cận các tổ chức Mỹ. Quốc hội Mỹ đã thúc đẩy các phiên bản Đạo luật BIOSECURE nhằm hạn chế hoạt động của doanh nghiệp công nghệ sinh học Trung Quốc tại Mỹ. Một số bệnh viện, tổ chức nghiên cứu ở Mỹ đang chịu áp lực liên bang; nhiều chuyên gia y tế lo ngại mất hỗ trợ nghiên cứu quan trọng.

BGI đáp lại: “Đạo luật BIOSECURE là lá cờ giả nhắm vào các công ty dưới tiền đề an ninh quốc gia. Chúng tôi tuân thủ luật pháp nghiêm ngặt và không tiếp cận dữ liệu cá nhân của người Mỹ trong bất kỳ hoạt động nào”.

Năng lực tình báo và phối hợp đồng minh

Mark Warner cho rằng tình báo Mỹ phản ứng chậm trước mối đe dọa công nghệ sinh học, do tập trung nhiều vào chính phủ và quân đội nước ngoài hơn là công nghệ thương mại. Ông nói Mỹ mới mở rộng nghiêm túc thu thập thông tin về AI, bán dẫn và sinh học trong 2–3 năm qua. Ví dụ SMIC tạo chip 6 nm đã “làm các quan chức Mỹ choáng váng”, cho thấy đánh giá thấp năng lực kỹ thuật và khả năng đối phó hạn chế.

Ông nhấn mạnh cần hợp tác đồng minh chặt chẽ hơn, trong bối cảnh các mối quan hệ – gồm cả mạng lưới Five Eyes – từng bị suy yếu; một số đối tác như Vương quốc Anh, Hà Lan, Pháp tỏ ra miễn cưỡng chia sẻ thông tin vì lo ngại “chính trị hóa” sản phẩm tình báo.

Cuộc chiến về tiêu chuẩn công nghệ

Theo Mark Warner, Mỹ đang nhường vai trò dẫn dắt thiết lập tiêu chuẩn quốc tế – một “bí quyết” giúp Mỹ dẫn đầu kinh tế và công nghệ nhiều thập kỷ. Trung Quốc được cho là tăng hiện diện nhân sự tại các cơ quan tiêu chuẩn, “gần như chi phối các lá phiếu”. Việc tái tham gia mạnh mẽ là cần thiết để bảo vệ lợi ích doanh nghiệp và chính phủ Mỹ, đồng thời đặt ranh giới đạo đức trong các lĩnh vực như công nghệ sinh học.

Góc nhìn quân sự – kỹ thuật

• Trọng tâm kỹ thuật: thu thập, giải trình tự và phân tích dữ liệu DNA ở quy mô lớn, kết hợp AI để mô hình hóa đặc tính sinh học con người.
• Hàm ý tác chiến: cơ sở dữ liệu di truyền có thể hỗ trợ giám sát, theo dõi và nghiên cứu sinh học phục vụ an ninh quốc gia; rủi ro tăng nếu thiếu phân định giữa dữ liệu thương mại và quân sự.
• Biện pháp ứng phó: tăng cường thu thập tình báo công nghệ; siết quy định tiếp cận dữ liệu nhạy cảm; phối hợp đồng minh và tham gia thiết lập tiêu chuẩn quốc tế.

Kết luận, theo Mark Warner, BGI đại diện cho thế hệ thách thức mới nơi dữ liệu sinh học trở thành đòn bẩy chiến lược. Bài học từ Huawei cho thấy cần hành động sớm, đồng bộ về tình báo, chính sách và tiêu chuẩn.

CTVX