UAV Jiutian của Trung Quốc: nền tảng 'tàu mẹ' bầy đàn

Trung Quốc giới thiệu UAV hạng nặng Jiutian (Cửu Thiên) sau chuyến bay nhiệm vụ đầu tiên tại tỉnh Thiểm Tây ngày 11.12. Nền tảng này được thiết kế như một “tàu mẹ” trên không, có thể phóng bầy đàn UAV cỡ nhỏ và đồng thời mang vũ khí dẫn đường hạng nặng, tạo ra thách thức lớn cho hệ thống phòng thủ trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Thiết kế và thông số kỹ thuật

Khác với xu hướng UAV tàng hình đơn lẻ, Jiutian được phát triển theo tư duy “tàu mẹ”, kết hợp mang tải lớn với khả năng triển khai bầy drone. Máy bay dùng cánh thẳng, đuôi chữ H và cửa hút khí đặt trên lưng, bố trí ưu tiên ổn định ở tốc độ thấp để thả/phóng phương tiện cỡ nhỏ và tối đa hóa thể tích khoang mô-đun.

• Sải cánh: 25 mét; chiều dài: 16,35 mét
• Động cơ: tuốc bin phản lực WS-9 Qinling
• Trọng lượng cất cánh tối đa: khoảng 16 tấn; tải trọng: 6 tấn
• Tầm bay: hơn 7.000 km; thời gian hoạt động: 12 giờ
• Trần bay: 15.000 mét
• 8 giá treo dưới cánh để mang vũ khí dẫn đường

So với các UAV trinh sát tầm cao như RQ-4 Global Hawk vốn tối ưu cho giám sát dài giờ, Jiutian được cấu hình cho nhiệm vụ tấn công với tải trọng lớn, phản ánh định hướng ưu tiên khả năng hỏa lực hơn là tàng hình.

Mô-đun "tổ ong" và hỏa lực đa tầng

Khoang bụng dạng mô-đun của Jiutian có thể mang hơn 100 drone cỡ nhỏ và đạn tuần kích, biến nó thành “căn cứ UAV trên không”. Cách tiếp cận này cho phép triển khai nhanh số lượng phương tiện lớn ngay sát khu vực tác chiến, hỗ trợ trinh sát, gây nhiễu và tấn công bão hòa.

Bên cạnh đàn drone con, Jiutian còn là nền tảng tấn công độc lập với 8 giá treo dưới cánh, có thể mang bom dẫn đường 1.000kg, tên lửa chống hạm, đối đất và không đối không. Cảm biến quang - điện ở mũi cho phép tự phát hiện, chỉ thị và dẫn bắn trong điều kiện liên kết dữ liệu bị gây nhiễu.

Chiến thuật triển khai

Từ không phận an toàn, một biên đội Jiutian có thể thả hàng trăm drone ở nhiều độ cao, vừa trinh sát vừa buộc đối phương lộ radar và bệ phóng, trước khi tổ chức đòn tấn công bão hòa. Năng lực kết hợp đòn chính xác tầm xa với áp đảo số lượng buộc phòng không đối phương phải phân tán hỏa lực qua nhiều lớp đe dọa.

Trong môi trường tác chiến bị gây nhiễu, khả năng tự tìm kiếm và dẫn bắn bằng cảm biến quang - điện là yếu tố bổ trợ quan trọng, giảm phụ thuộc hoàn toàn vào chỉ thị mục tiêu từ ngoài.

So sánh hướng tiếp cận với Mỹ

Các chương trình của Mỹ như Gremlins và LongShot (DARPA) theo đuổi công nghệ thu hồi, tái sử dụng drone để tối ưu chi phí dài hạn. Trái lại, Trung Quốc chọn triết lý “số lượng lớn - giá rẻ - không quay về”, chấp nhận tiêu hao đạn lảng vảng cảm tử để bào mòn phòng không đối phương. Cách tiếp cận này tận dụng lợi thế sản xuất quy mô lớn, đặt đối phương vào thế bất đối xứng về chi phí đánh chặn.

Hạn chế và thách thức phòng thủ

Kích thước lớn, thiết kế không tàng hình khiến diện tích phản xạ radar lớn, dễ bị phát hiện và đánh chặn nếu hoạt động sâu trong vùng nguy hiểm. Tốc độ cận âm và cơ động hạn chế khiến Jiutian cần được yểm hộ chặt chẽ hoặc duy trì ở ngoài tầm với của phòng không - tiêm kích đối phương.

Phụ thuộc vào liên kết vệ tinh và điều khiển từ xa là điểm yếu trước tác chiến điện tử. Nếu bị gây nhiễu hoặc đánh lừa, nhiệm vụ có thể gián đoạn. Do đó, theo đánh giá trong nguồn, nền tảng này phát huy hiệu quả khi Trung Quốc kiểm soát tốt bầu trời hoặc dùng như bệ phóng tầm xa ngoài vùng nguy hiểm.

Nền tảng công nghiệp và mức độ sẵn sàng

Jiutian là sản phẩm của mô hình “hợp nhất quân - dân sự” với sự tham gia của Công nghệ Không người lái Thiểm Tây, AVIC, Đại học Bách khoa Tây Bắc và Công ty Xi’an Chida. Khả năng chuyển đổi khoang chứa từ chở hàng sang chiến đấu trong khoảng hai giờ cho thấy tính linh hoạt hậu cần. Việc quảng bá các ứng dụng dân sự như cứu hộ, vận tải hay thông tin khẩn cấp vừa hỗ trợ huy động nguồn lực, vừa giảm mức độ chú ý quốc tế.

Mức độ hoàn thiện và ý nghĩa

UAV Jiutian lần đầu ra mắt tại triển lãm hàng không Chu Hải vào tháng 12 năm ngoái và đã thực hiện chuyến bay nhiệm vụ ngày 11.12. Dù còn câu hỏi về hiệu quả trong môi trường đối kháng cường độ cao, nền tảng “tàu mẹ” này cho thấy bước tiến đáng kể của Trung Quốc trong triển khai chiến thuật bầy đàn quy mô lớn, tạo sức ép đáng kể với các hệ thống phòng thủ của Mỹ và đồng minh trong khu vực.

CTVX