Những lời khuyên an ninh mạng “đắt giá” từ chuyên gia giúp bạn an toàn hơn khi trực tuyến
Lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi, từ email, tin nhắn đến cuộc gọi giả mạo bằng trí tuệ nhân tạo (AI). Các chuyên gia an ninh mạng cho rằng chỉ cần vài thói quen đơn giản, ai cũng có thể tự bảo vệ mình mà không cần kiến thức công nghệ phức tạp.
Trong thời gian gần đây, hàng loạt cuộc trao đổi với các chuyên gia an ninh mạng đã hé lộ bức tranh toàn cảnh về những rủi ro trực tuyến mà người dùng ở mọi độ tuổi đang phải đối mặt, từ sinh viên lần đầu sống tự lập, các mối quan hệ cá nhân bị thử thách bởi vấn đề bảo mật, cho đến người cao tuổi trở thành mục tiêu của các chiêu trò lừa đảo ứng dụng AI.
Xuyên suốt các cuộc trò chuyện ấy, một câu hỏi then chốt luôn được đặt ra: Đâu là những nguyên tắc an toàn trực tuyến đơn giản nhưng mang tính quyết định? Những chia sẻ dưới đây chính là câu trả lời cô đọng và đáng giá nhất.
Xác minh trước khi chuyển tiền: Đừng tin bất kỳ yêu cầu nào một cách mù quáng
Với phần lớn người dùng Internet tại nhà, lừa đảo vẫn là mối đe dọa lớn nhất. Điều nguy hiểm là chúng thường xuất hiện trong những tình huống rất quen thuộc: kiểm tra email, đọc tin nhắn, thậm chí chỉ là bắt máy nghe điện thoại.
“Nếu ai đó gửi email hoặc tin nhắn nói rằng họ cần tiền, hãy chắc chắn đó thực sự là họ. Đừng gửi tiền ngay, hãy gọi trực tiếp cho họ trước”, ông Ivory Gwin - Giáo viên tại Trung tâm Học tập kết nối thuộc Tập đoàn viễn thông AT&T (Mỹ) nhấn mạnh.
Theo ông Gwin, nhiều học viên lớn tuổi của ông tại thành phố Chicago thường xuyên trở thành nạn nhân của các cuộc gọi lừa đảo. Lời khuyên cốt lõi là luôn kiểm tra lại danh tính người yêu cầu chuyển tiền, ngay cả khi họ tự xưng là người quen. Nếu số điện thoại lạ không có trong danh bạ, hãy ngừng cuộc trò chuyện và gọi lại bằng số bạn đã lưu sẵn. Trong trường hợp có thể, hãy ưu tiên gặp mặt trực tiếp khi chuyển tiền để giảm rủi ro.
Đặt “mật khẩu gia đình” để đối phó giả mạo deepfake giọng nói và video
Công nghệ AI đã khiến việc tạo ra giọng nói và video giả mạo trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Điều đó đồng nghĩa với việc bạn không thể hoàn toàn tin vào những gì mình nghe hoặc nhìn thấy trên màn hình.
“Tôi đã dặn gia đình rằng ngay cả khi nhận được cuộc gọi hay cuộc gọi video từ tôi nói rằng tôi đang gặp rắc rối, hãy hỏi mật mã gia đình. Nếu tôi không trả lời đúng, đừng làm gì cả”, Aanchal Gupta - Giám đốc An ninh của Tập đoàn phần mềm đa quốc gia Adobe của Mỹ chia sẻ.
Bà Gupta khuyên mỗi gia đình hoặc nhóm bạn thân nên tạo một từ khóa hoặc cụm từ bí mật chỉ trao đổi trực tiếp hoặc qua các cuộc gọi video được mã hóa. Tuyệt đối không gửi từ khóa này qua tin nhắn văn bản hay email. Khi có nghi ngờ về danh tính người liên lạc, hãy tin vào trực giác, kết thúc cuộc trò chuyện và xác minh lại qua số điện thoại đáng tin cậy hoặc gặp trực tiếp.
Yêu cầu thanh toán bằng tiền điện tử: Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm nhất
“Nếu ai đó yêu cầu bạn thanh toán bằng tiền điện tử, đừng làm vậy. Hãy chấm dứt cuộc trò chuyện ngay lập tức. Đó là lá cờ đỏ lớn nhất”, Megan Squire - Nhà nghiên cứu tình báo mối đe dọa tại công ty an ninh mạng F-Secure (Phần Lan) cảnh báo.
Theo bà Squire, các vụ lừa đảo tiền điện tử đặc biệt bùng phát vào dịp lễ. Tội phạm mạng thường tiếp cận nạn nhân qua mạng xã hội hoặc tin nhắn, xây dựng mối quan hệ thân thiện trong một thời gian ngắn trước khi dụ dỗ tham gia các “nhóm đầu tư” giả mạo hoặc dẫn dụ đến các trang web lừa đảo. Tại đó, nạn nhân bị thuyết phục dùng tiền thật để mua các loại tiền điện tử không tồn tại hoặc không thể rút.
Bị thúc ép phải hành động ngay: Hãy dừng lại và kiểm tra
Áp lực thời gian là một trong những chiêu trò phổ biến nhất của kẻ lừa đảo. Chúng cố tình tạo cảm giác khẩn cấp để người dùng không kịp suy nghĩ.
“Trong thế giới số ngày nay, hầu như không có việc gì thực sự cần phản hồi trong vòng 24 giờ. Khi nghi ngờ, hãy gọi trực tiếp cho cơ quan liên quan”, Steve Grobman - Giám đốc Công nghệ của Công ty an ninh mạng McAfee (Mỹ) cho biết.
Theo ông Grobman, tội phạm mạng thường giả danh các tổ chức uy tín như cơ quan thuế, ngân hàng hoặc tung ra những ưu đãi “chỉ có trong hôm nay” cho các món hàng hiếm trên các nền tảng mua bán trực tuyến. Thay vì vội vàng phản hồi, hãy dành thời gian xác minh bằng cách gọi điện trực tiếp cho doanh nghiệp hoặc tổ chức đã liên hệ với bạn.
Nếu xác định đó là lừa đảo, cách tốt nhất là ngừng liên lạc hoàn toàn. Việc tranh cãi hay chế giễu chỉ khiến bạn tốn thời gian, trong khi kẻ lừa đảo luôn có nhiều nguồn lực hơn để tiếp tục quấy rối.
Trong một môi trường trực tuyến ngày càng phức tạp, những nguyên tắc tưởng chừng đơn giản như xác minh, nghi ngờ sự vội vàng và tránh thanh toán bằng tiền điện tử lại chính là “lá chắn” hiệu quả nhất. An toàn mạng không nhất thiết phải bắt đầu từ công nghệ cao, mà từ thói quen đúng.