Su-35 trên chiến trường Ukraine: thành tích và giới hạn

Su-35 đang là một trong những tiêm kích hoạt động hiệu quả nhất của Không quân Vũ trụ Nga tại Ukraine. Theo Tập đoàn Rostec, dòng Su-35S được sử dụng như công cụ then chốt trong các nhiệm vụ truy kích, giành ưu thế trên không và tấn công mục tiêu mặt đất, đồng thời chưa ghi nhận bị bắn hạ trong không chiến sau khoảng ba năm rưỡi giao tranh.

Tổng quan vai trò của Su-35 tại Ukraine

Rostec mô tả Su-35S là “phi cơ săn diệt đa nhiệm”, có khả năng tác chiến trên không, đánh mục tiêu mặt đất và tham gia chế áp phòng không. Máy bay mang được tên lửa không đối không, tên lửa hành trình đối đất và rocket dẫn đường, cho phép tấn công từ cự ly trung bình tới xa.

Báo cáo của tập đoàn này khẳng định dây chuyền sản xuất Su-35 đang vận hành ổn định và dòng tiêm kích này “được quân đội đặc biệt tin dùng trong mọi loại hình tác chiến”. Trên chiến trường Ukraine, Su-35 vừa thực hiện nhiệm vụ hộ tống, vừa tham gia trấn áp hệ thống radar và phòng không đối phương trong các đợt tấn công phối hợp.

Cấu hình kỹ thuật và khả năng cơ động

Thiết kế từ khung Su-27 và triết lý siêu cơ động

Su-35 được phát triển trên cơ sở khung thân của Su-27, nhưng theo triết lý “siêu cơ động, đa năng và tự bảo vệ cao”. Máy bay trang bị động cơ AL-41F1S với vector điều khiển lực đẩy 3 chiều, giúp thực hiện các động tác cơ động cực đại như Pugachev Cobra hoặc Herbst Maneuver.

Những động tác này cho phép tiêm kích thay đổi góc tấn công đột ngột, tạo lợi thế trong không chiến tầm gần khi cần thoát ly hoặc chiếm vị trí khai hỏa tên lửa không đối không.

Radar Irbis-E và hệ thống tự vệ điện tử

Su-35 sử dụng radar mảng pha quét thụ động Irbis-E với tầm phát hiện mục tiêu lên tới 350 km trong điều kiện thuận lợi. Radar này có thể theo dõi tối đa 30 mục tiêu và tấn công đồng thời 8 mục tiêu bằng các dòng tên lửa như R-77 hoặc R-27.

Hệ thống chế áp điện tử Khibiny lắp trên cánh giúp giảm xác suất bị radar đối phương khóa bắt, tăng khả năng sống sót trước tên lửa phòng không tầm trung. Tổ hợp này hỗ trợ Su-35 khi xâm nhập khu vực có mật độ phòng không dày, đặc biệt trong các phi vụ tấn công mặt đất.

Hỏa lực đa nhiệm và vũ khí đối đất

Dù được thiết kế ưu tiên nhiệm vụ chiếm ưu thế trên không, Su-35 vẫn được trang bị đầy đủ vũ khí đối đất. Trong giai đoạn đầu xung đột, Su-35 được cho là đã tham gia nhiều phi vụ hộ tống và trấn áp phòng không, sử dụng tên lửa Kh-31P chuyên diệt radar và Kh-29TD dẫn đường quang điện để tấn công mục tiêu mặt đất có giá trị cao.

Khả năng kết hợp tên lửa không đối không với các loại vũ khí đối đất, cùng khả năng mang rocket dẫn đường, giúp Su-35 chuyển đổi nhanh giữa nhiệm vụ bảo vệ đội hình và đánh phá mục tiêu chiến thuật.

Chiến thuật tác chiến và mô hình “tương hỗ hỏa lực”

Tính đa nhiệm khiến Su-35 trở thành “xương sống” trong các chiến dịch phối hợp hỏa lực. Máy bay vừa có thể tiêu diệt tiêm kích, trực thăng, UAV đối phương, vừa đóng vai trò dẫn đường cho tên lửa đất đối đất hoặc UAV tấn công tiếp cận mục tiêu chiến thuật.

Moskva đang triển khai cách tiếp cận “tương hỗ hỏa lực”, kết hợp Su-35 với mạng lưới phòng không mặt đất S-400, Buk-M3 và hệ thống chỉ thị mục tiêu từ UAV. Trong mô hình này, Su-35 là một mắt xích trong cấu trúc chiến đấu hợp nhất, nhận và chia sẻ dữ liệu mục tiêu thay vì hoạt động như nền tảng đơn lẻ.

Ở cấp chiến dịch, khi hoạt động song song với máy bay cảnh báo sớm A-50U và các tổ hợp phòng không tầm xa, Su-35 có thể khai thác dữ liệu mục tiêu ngoài tầm radar của chính nó, nâng hiệu quả tác chiến không đối không ngoài tầm nhìn.

Thành tích trên không và rủi ro từ phòng không mặt đất

Theo các báo cáo được công bố, Su-35 được cho là đã đạt số lượng chiến công trên không cao hơn bất kỳ dòng chiến đấu cơ nào khác trong kỷ nguyên hậu Chiến tranh Lạnh. Một trận đánh được nhắc đến nhiều diễn ra ngày 5/3/2022, khi phi công Nga báo cáo bắn hạ bốn tiêm kích Su-27 của Ukraine gần Zhytomir chỉ trong một phi vụ.

Nhiều nguồn tin cho rằng Su-35 còn bắn rơi một số máy bay MiG-29, Su-24M, Su-25, trực thăng Mi-8 và hàng chục UAV các loại. Trong ba năm rưỡi giao tranh, Su-35 chưa được ghi nhận bị bắn hạ trong không chiến.

Tuy nhiên, ít nhất ba chiếc Su-35 đã bị phòng không Ukraine bắn rơi khi hoạt động ở độ cao thấp hoặc tấn công mục tiêu mặt đất. Điều này phản ánh rủi ro lớn khi sử dụng chiến đấu cơ thế hệ 4++ trong môi trường phòng không dày đặc, đặc biệt nếu phải hạ thấp độ cao để tăng độ chính xác cho vũ khí đối đất.

Giới hạn công nghệ trước thế hệ tiêm kích mới

Dù vẫn được đánh giá là một trong những máy bay cơ động nhất thế giới, Su-35 bắt đầu chạm trần công nghệ khi so sánh với các đối thủ thế hệ mới. Các nhà phân tích phương Tây nhận định radar Irbis-E thua kém radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA) trên F-35 hay J-20 về khả năng xử lý tín hiệu và chống nhiễu.

Thân vỏ Su-35 sử dụng ít vật liệu composite hơn, khiến tiết diện phản xạ radar lớn hơn so với các máy bay thiết kế theo tiêu chuẩn tàng hình ngay từ đầu. Khả năng giảm tín hiệu hồng ngoại và liên kết dữ liệu được cho là chỉ ở mức trung bình, hạn chế ưu thế sống sót trong không chiến đường dài trước đối thủ sở hữu cảm biến và mạng dữ liệu hiện đại hơn.

Để bù đắp khoảng cách, Nga đã tích hợp tên lửa không đối không R-77M cho Su-35. Loại đạn này có tầm bắn trên 180 km, sử dụng đầu dò radar chủ động, tăng khả năng tiêu diệt mục tiêu ngoài tầm nhìn. Cùng với đó là các nâng cấp phần mềm điều khiển hỏa lực, giúp Su-35 mở rộng năng lực tác chiến không đối không ở cấp chiến dịch, đặc biệt khi nhận dữ liệu chỉ thị mục tiêu từ A-50U và mạng phòng không mặt đất.

Sản xuất, xuất khẩu và ý nghĩa công nghiệp

Theo Tổng giám đốc Tập đoàn Máy bay Thống nhất (UAC) Vadim Badekha, Moskva đang tăng tốc dây chuyền sản xuất Su-35 để vừa bổ sung cho lực lượng trong nước, vừa thực hiện các hợp đồng mới với nước ngoài.

Năm 2025, Algeria, Iran và Ethiopia được xác nhận đã đặt mua Su-35, trong đó Iran dự kiến biên chế lô đầu tiên ngay trong năm tới. Điều này cho thấy Su-35 vẫn duy trì vị thế xuất khẩu đáng kể, nhất là với các quốc gia cần tiêm kích mạnh nhưng không có đủ chi phí hoặc điều kiện tiếp cận chiến đấu cơ thế hệ 5.

Các dây chuyền tại Komsomolsk-na-Amure được tự động hóa ở mức cao, với vật liệu khung và radar được nội địa hóa gần như hoàn toàn, từ đó giảm phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu. Theo giới phân tích, việc duy trì sản xuất Su-35 ở quy mô lớn cũng giúp Nga bảo đảm nền tảng công nghiệp, phục vụ quá trình chuyển tiếp sang dòng Su-57 trong những năm tới.

Tổng thể, Su-35 hiện vẫn là trụ cột của lực lượng tiêm kích Nga trên chiến trường Ukraine, kết hợp giữa khả năng cơ động, hỏa lực đa nhiệm và mạng lưới hỗ trợ từ mặt đất. Song song, những giới hạn công nghệ trước các dòng tiêm kích thế hệ mới buộc Moskva phải tiếp tục nâng cấp hệ thống vũ khí và cảm biến, đồng thời từng bước chuyển sang các nền tảng hiện đại hơn.

Tạo Trí