Cyclops, tên lửa đánh chặn ngoài khí quyển giá rẻ của Mỹ
Long Wall ở California giới thiệu hệ thống đánh chặn ngoài khí quyển Cyclops, hướng tới giảm chi phí và tăng số lượng đạn phòng thủ quy mô lớn
Sự gia tăng của các đòn tập kích đường không bão hòa với số lượng lớn tên lửa và mồi bẫy đang khiến chi phí phòng thủ vượt xa chi phí tấn công. Trong bối cảnh đó, công ty công nghệ quốc phòng Long Wall tại California (Mỹ) giới thiệu hệ thống đánh chặn ngoài khí quyển Cyclops, được tối ưu để sản xuất hàng loạt với chi phí thấp, nhắm tới thay đổi căn bản cách tiếp cận phòng thủ tên lửa đạn đạo.
Bài toán chi phí và “chiều sâu kho đạn” phòng thủ
Thực tế tại nhiều điểm nóng trong những năm gần đây cho thấy một lỗ hổng quan trọng trong kiến trúc phòng thủ tên lửa của phương Tây: số lượng đạn đánh chặn hạn chế và chi phí vận hành rất cao. Các hệ thống hiện tại tuy hiện đại và chính xác, nhưng được phát triển theo tư duy “tiền nào của nấy”, dẫn tới kho dự trữ luôn mỏng.
Đối phương tận dụng điểm yếu này bằng chiến thuật bắn loạt lớn, có thể lên tới hàng trăm tên lửa đạn đạo và mồi bẫy cùng lúc để làm quá tải hệ thống phòng thủ. Giới phân tích quân sự cảnh báo năng lực sản xuất tên lửa tấn công của các đối thủ tiềm tàng đang vượt xa tốc độ chế tạo đạn đánh chặn, tạo ra sự mất cân bằng chiến lược.
Long Wall đặt mục tiêu xử lý trực diện bài toán đó với Cyclops, tập trung vào “chiều sâu kho đạn” (magazine depth) – khả năng duy trì hỏa lực đánh chặn trong các chiến dịch kéo dài trước những đợt tấn công liên tục. Khác với các hệ thống phòng thủ giai đoạn giữa phát triển tiệm tiến trong nhiều thập kỷ, Cyclops được thiết kế lại từ đầu với tư duy “sản xuất để chiến đấu”.
Đột phá ở phương tiện đánh chặn ngoài khí quyển
Trung tâm của hệ thống Cyclops là thiết bị đánh chặn tên lửa ngoài khí quyển (EKV). Sau khi tên lửa đẩy đưa toàn bộ tổ hợp lên không gian, EKV sẽ tách ra, tự tìm kiếm, khóa và tiêu diệt mục tiêu trong giai đoạn bay giữa hành trình, khi tên lửa đạn đạo vẫn ở ngoài khí quyển.
Cơ chế tiêu diệt của Cyclops áp dụng nguyên lý va chạm trực tiếp (hit-to-kill), dùng động năng cực lớn từ cú va chạm ở tốc độ cao để phá hủy mục tiêu, thay vì sử dụng đầu nổ phá mảnh. Cách tiếp cận này cho phép phá hủy hoàn toàn cả đầu đạn hạt nhân hoặc hóa học nếu có, giảm nguy cơ phát tán chất độc xuống mặt đất.
Trong lịch sử phát triển tên lửa đánh chặn, EKV luôn là khâu khó nhất về kỹ thuật và là nguyên nhân chính khiến chi phí tăng cao. Một EKV hiệu quả cần hệ thống động lực cực kỳ chính xác để hiệu chỉnh quỹ đạo trong môi trường chân không, cùng cảm biến hồng ngoại tiên tiến để phân biệt đầu đạn thật giữa các mảnh vỡ và mồi bẫy.
Thông thường, các thành phần này được chế tạo thủ công theo tiêu chuẩn vũ trụ khắt khe, giới hạn sản lượng. Long Wall cho biết họ tận dụng các tiến bộ mới nhất trong tính toán, tự hành, cảm biến quang học và công nghệ đẩy, phần lớn xuất phát từ khu vực thương mại dân sự với quy mô sản xuất lớn. Cách lựa chọn linh kiện ngay từ đầu đặt trọng tâm vào khả năng mở rộng dây chuyền.
Hiện Long Wall đã hoàn thiện nguyên mẫu EKV đầu tiên và bắt đầu thử nghiệm. Nhờ định hướng sử dụng linh kiện phù hợp sản xuất hàng loạt, Cyclops được kỳ vọng có thể đạt sản lượng hàng trăm, thậm chí hàng nghìn quả mỗi năm, thay vì chỉ vài chục như các hệ thống hiện hành. Điều này giúp hạ giá thành mỗi quả đánh chặn và giảm áp lực “tiết kiệm đạn” cho chỉ huy, kể cả với các mục tiêu giá trị thấp hoặc chưa xác định rõ.
Chiến lược phòng thủ phân tán với bệ phóng container hóa
Một điểm nhấn khác của Cyclops nằm ở kiến trúc triển khai. Thay vì phụ thuộc vào các căn cứ phòng thủ cố định – vốn dễ bị đối phương tấn công phủ đầu – Long Wall phát triển hệ thống phóng container hóa, đặt toàn bộ bệ phóng và tên lửa trong container vận tải tiêu chuẩn.
Cấu hình này cho phép vận chuyển Cyclops bằng xe tải dân sự, tàu hỏa hoặc bố trí trên boong tàu hàng trưng dụng, tàu chiến cỡ nhỏ mà không cần hạ tầng phức tạp. Khả năng cơ động và ngụy trang cao khiến đối phương gặp khó khăn lớn trong trinh sát, lập kế hoạch tấn công chế áp.
Long Wall còn đánh giá chi phí của bệ phóng container đủ thấp để có thể xem là khí tài tiêu hao trong một số kịch bản, giúp chỉ huy sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao hơn nhằm bảo vệ các mục tiêu chiến lược.
Để rút ngắn lộ trình tích hợp, công ty đang tự bỏ vốn (tự funded) cho giai đoạn phát triển ban đầu, sử dụng các trình mô phỏng dựa trên hệ thống Phòng thủ tầm cao giai đoạn cuối (THAAD). Việc dựa vào dữ liệu mô phỏng từ một hệ thống đã được chứng minh giúp tăng khả năng tương thích với mạng chỉ huy – kiểm soát (C2) hiện có của Mỹ và đồng minh.
Tự chủ thử nghiệm bay và tối ưu hóa quy trình sản xuất
Quy trình thử nghiệm bay là một trong những yếu tố khiến tên lửa đánh chặn có chi phí rất cao. Long Wall lựa chọn tự chủ khâu này bằng phương tiện đẩy nhiên liệu lỏng nội bộ mang tên RSX, dùng cho các chuyến bay thử thường xuyên với chi phí thấp.
RSX được thiết kế đa dụng: vừa phục vụ thử nghiệm bay siêu vượt âm, vừa đóng vai trò bia bay mô phỏng tên lửa đạn đạo để Cyclops thực hành đánh chặn. Nhờ có phương tiện thử riêng, Long Wall không phải phụ thuộc vào lịch thử đắt đỏ và hạn chế của các bãi thử quốc gia, qua đó rút ngắn thời gian hoàn thiện hệ thống.
Về sản xuất, Long Wall tận dụng dây chuyền hiện có với thiết kế mô-đun và trang thiết bị thương mại như in 3D (công nghệ bồi đắp), gia công CNC chính xác cao và lắp ráp điện tử nội bộ. Cách tiếp cận này nhằm tránh các nút thắt cổ chai trong chuỗi cung ứng, cho phép nhanh chóng tăng sản lượng khi nhu cầu tăng.
Vai trò tiềm năng trong kiến trúc phòng thủ tên lửa
Quan tâm tới các hệ thống đánh chặn giai đoạn giữa đang gia tăng khi nhiều quốc gia đối mặt với tên lửa đạn đạo và vũ khí siêu vượt âm ngày càng tinh vi, được thiết kế để xuyên thủng mạng phòng thủ hiện có. Trong bối cảnh đó, các giải pháp đánh chặn ngoài khí quyển với chi phí hợp lý được coi là hướng đi cần thiết.
Cyclops vẫn phải trải qua nhiều vòng thử nghiệm để chứng minh độ tin cậy, hiệu quả chi phí và khả năng tích hợp mạng lưới. Tuy nhiên, sự ra đời của nó đánh dấu dịch chuyển từ các hệ thống đắt đỏ, khan hiếm sang tư duy “sẵn sàng cao, chi phí thấp”.
Nếu đạt được các mục tiêu đặt ra, Cyclops có thể trở thành một mảnh ghép quan trọng trong kiến trúc phòng thủ tên lửa của Mỹ và đồng minh, góp phần khôi phục thế cân bằng chiến lược bằng cách làm cho việc đánh chặn tên lửa trở nên rẻ hơn và dồi dào hơn so với trước.