Các nhà khoa học cảnh báo: Mạng xã hội đang bào mòn khả năng tập trung của trẻ em
Một nghiên cứu quy mô lớn theo dõi hơn 8.300 trẻ em tại Mỹ cho thấy việc sử dụng mạng xã hội ngày càng nhiều có thể làm giảm khả năng tập trung, đồng thời góp phần vào xu hướng gia tăng các ca chẩn đoán rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD).
Theo nghiên cứu mới được thẩm định bởi các chuyên gia, việc trẻ em tiếp xúc thường xuyên với mạng xã hội có mối liên hệ đáng kể với các triệu chứng mất tập trung ngày càng rõ rệt.
Nghiên cứu theo dõi sự phát triển của hơn 8.300 trẻ em Mỹ trong độ tuổi từ 10 đến 14, qua đó chỉ ra rằng mạng xã hội có thể là một trong những yếu tố góp phần làm gia tăng các biểu hiện liên quan đến ADHD.
Công trình này được thực hiện bởi các nhà khoa học đến từ Viện Karolinska (Thụy Điển) và Đại học Khoa học Y tế Oregon (Mỹ). Dữ liệu cho thấy, trung bình mỗi ngày trẻ em dành khoảng 2,3 giờ để xem truyền hình hoặc video trực tuyến, 1,4 giờ cho mạng xã hội và 1,5 giờ để chơi trò chơi điện tử.
Đáng chú ý, nghiên cứu không tìm thấy mối liên hệ đáng kể giữa các triệu chứng ADHD như dễ bị phân tâm với việc chơi game hay xem TV, YouTube. Ngược lại, việc sử dụng mạng xã hội trong thời gian dài lại cho thấy mối tương quan rõ rệt với sự gia tăng các triệu chứng thiếu tập trung ở trẻ em.
ADHD là một rối loạn phát triển thần kinh, thường biểu hiện qua các dấu hiệu như khó tập trung, bốc đồng, hay quên các công việc thường ngày và gặp khó khăn trong việc duy trì sự chú ý.
Theo nhóm nghiên cứu, tác động của mạng xã hội có thể không quá lớn ở từng cá nhân, nhưng khi xét trên quy mô toàn xã hội, ảnh hưởng này có thể trở nên đáng kể.
“Chúng tôi đã xác định được mối liên hệ giữa việc sử dụng mạng xã hội và sự gia tăng các triệu chứng thiếu tập trung, được hiểu ở đây là một hiệu ứng nhân quả có thể xảy ra”, báo cáo nêu rõ. “Dù tác động này nhỏ ở cấp độ cá nhân, nhưng nó có thể dẫn đến những hậu quả lớn khi hành vi sử dụng mạng xã hội thay đổi trên diện rộng. Những phát hiện này cho thấy mạng xã hội có thể góp phần làm tăng tỷ lệ chẩn đoán ADHD”.
Giáo sư Torkel Klingberg, chuyên gia khoa học thần kinh nhận thức tại Viện Karolinska, nhấn mạnh rằng chính đặc tính gây xao nhãng liên tục của mạng xã hội là yếu tố then chốt.
“Mạng xã hội liên tục tạo ra sự gián đoạn thông qua tin nhắn và thông báo. Thậm chí chỉ cần nghĩ đến việc có thông báo mới hay không cũng đủ làm phân tán sự chú ý”, ông cho biết. Theo Klingberg, điều này có thể làm suy giảm khả năng tập trung trong thời gian dài và góp phần lý giải mối liên hệ được ghi nhận trong nghiên cứu.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng mối liên hệ giữa ADHD và điều kiện kinh tế - xã hội không bị chi phối bởi yếu tố di truyền. Điều này cho thấy sự gia tăng sử dụng mạng xã hội trong những năm gần đây có thể là một phần nguyên nhân giải thích cho xu hướng gia tăng các chẩn đoán ADHD.
Theo Khảo sát sức khỏe trẻ em quốc gia của Mỹ, tỷ lệ trẻ em được chẩn đoán ADHD đã tăng từ 9,5% trong giai đoạn 2003 - 2007 lên 11,3% trong giai đoạn 2020 - 2022.
Tuy vậy, các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng kết quả này không đồng nghĩa với việc mọi trẻ em sử dụng mạng xã hội đều gặp vấn đề về khả năng tập trung. Nguy cơ được ghi nhận rõ hơn ở nhóm trẻ sử dụng mạng xã hội nhiều khi lớn lên và đặc biệt là những em tiếp cận mạng xã hội từ rất sớm, thậm chí trước 13 tuổi, độ tuổi tối thiểu theo quy định của các nền tảng như TikTok hay Instagram.
Báo cáo cho rằng, xu hướng sử dụng mạng xã hội ngày càng sớm và ngày càng nhiều này làm nổi bật nhu cầu phải siết chặt hơn việc xác minh độ tuổi, đồng thời yêu cầu các công ty công nghệ đưa ra hướng dẫn rõ ràng hơn nhằm bảo vệ trẻ em trên môi trường số.
Dữ liệu nghiên cứu cho thấy, thời gian sử dụng mạng xã hội tăng đều theo độ tuổi, từ khoảng 30 phút mỗi ngày ở tuổi 9 lên tới khoảng 2,5 giờ mỗi ngày ở tuổi 13. Nhóm trẻ tham gia nghiên cứu được theo dõi từ năm 2016 đến 2018, và kết quả sẽ được công bố trên tạp chí khoa học quốc tế chuyên về nhi khoa Pediatrics Open Science (Mỹ).
Samson Nivins, nhà nghiên cứu sau Tiến sĩ tại Viện Karolinska và là một trong những tác giả của nghiên cứu, kỳ vọng những phát hiện này sẽ giúp phụ huynh và các nhà hoạch định chính sách có thêm cơ sở khoa học. “Chúng tôi hy vọng nghiên cứu sẽ hỗ trợ việc đưa ra các quyết định sáng suốt hơn về sử dụng thiết bị kỹ thuật số một cách lành mạnh, qua đó thúc đẩy sự phát triển nhận thức của trẻ em”, ông cho biết.