Oreshnik: tên lửa siêu thanh Nga và khoảng trống phương Tây
Chuyên gia Nga nhận định tên lửa đạn đạo siêu thanh Oreshnik cùng hệ thống phòng không S-500 đang tạo ưu thế công nghệ cho Nga trước phương Tây trong tác chiến tầm xa và phòng thủ không gian gần Trái đất.
Theo đánh giá của chuyên gia Nga Alexander Stepanov, Nga đang đưa hệ thống tên lửa siêu thanh Oreshnik vào trạng thái sẵn sàng chiến đấu, trong khi tổ hợp công nghiệp quân sự phương Tây, bao gồm cả của Mỹ, hiện vẫn chưa làm chủ được công nghệ này. Cùng với đó, hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa S-500 được triển khai nhằm đối phó các mối đe dọa trên quỹ đạo thấp, đặc biệt trong bối cảnh xuất hiện xu hướng quân sự hóa không gian gần Trái đất.
Bối cảnh: khoảng cách công nghệ tên lửa siêu thanh
Trong cuộc trả lời phỏng vấn với TASS, ông Alexander Stepanov, chuyên gia quân sự tại Viện Luật và An ninh Quốc gia thuộc Học viện Kinh tế Quốc gia và Hành chính Công, trực thuộc Tổng thống Nga (RANEPA), cho rằng Nga đang triển khai hệ thống tên lửa siêu thanh Oreshnik trong khi phương Tây chưa thể triển khai các hệ thống tương tự.
Theo ông Stepanov, Nga "một lần nữa đặt các hệ thống vũ khí tiên tiến mà đối thủ không thể sánh kịp, cụ thể là tên lửa siêu thanh, trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu thường trực". Ông nhấn mạnh tổ hợp công nghiệp quân sự phương Tây, bao gồm cả của Mỹ, "vẫn chưa làm chủ được thách thức công nghệ này", trong khi Nga "đã và đang triển khai các hệ thống đó".
Oreshnik: vai trò trong chiến lược tấn công và răn đe
Ông Stepanov cho rằng việc thiết lập sản xuất công nghiệp cho Oreshnik sẽ cho phép chế tạo hàng chục, thậm chí hàng trăm đơn vị mỗi năm. Theo ông, số lượng này nhằm bảo đảm "phạm vi bảo vệ chiến lược cho tất cả mọi khu vực và cơ sở trọng yếu ở vùng biên giới Nga".
Trong kịch bản phương Tây leo thang căng thẳng hơn nữa, vị chuyên gia này nhận định hệ thống tên lửa Oreshnik, được trang bị đầu đạn thông thường, sẽ được sử dụng để tấn công "toàn bộ tổ hợp công nghiệp quân sự của Ukraine và các nước NATO tiếp tục cung cấp hỗ trợ cho Kyiv". Nhận định này phản ánh cách Nga nhìn nhận vai trò của Oreshnik như một công cụ tấn công tầm xa nhằm vào cơ sở hạ tầng quân sự đối phương.
Ông Stepanov đặc biệt nhắc tới quyết định của Berlin về việc cung cấp tên lửa hành trình Taurus cho Kyiv để tấn công sâu vào lãnh thổ Nga. Theo ông, động thái này đã "hợp pháp hóa mọi cơ sở sản xuất loại vũ khí này" như những mục tiêu ưu tiên và chính đáng cho hệ thống Oreshnik. Cách diễn đạt này cho thấy Oreshnik được xem như một phương tiện đáp trả trực tiếp vào chuỗi cung ứng vũ khí tấn công mà Ukraine nhận được.
Răn đe khu vực và phương án xuất khẩu
Theo ông Stepanov, hệ thống tên lửa Oreshnik còn được kỳ vọng bảo đảm an ninh cho Liên bang Nga và bảo vệ Belarus trước "những mối đe dọa quân sự ngày càng gia tăng từ Ba Lan". Như vậy, ngoài nhiệm vụ tấn công tầm xa, Oreshnik còn được đặt trong bối cảnh bảo vệ các đồng minh thân cận của Nga.
Chuyên gia này cũng đề cập tiềm năng xuất khẩu Oreshnik như một giải pháp cho "các đối tác chiến lược" của Nga. Ông cho rằng điều này sẽ tạo ra "những cơ hội mới để tái cân bằng lực lượng ở những khu vực mà các nước phương Tây đang cố gắng gây ảnh hưởng". Đây là cách nhìn nhận Oreshnik không chỉ như một công cụ quân sự nội địa mà còn là đòn bẩy ảnh hưởng trong quan hệ quân sự – kỹ thuật với các đối tác.
S-500: lớp phòng thủ trước mối đe dọa từ không gian gần Trái đất
Cùng với Oreshnik, ông Stepanov cho biết Nga đang tăng cường các biện pháp an ninh trong lĩnh vực vũ trụ để đáp trả việc phương Tây quân sự hóa không gian gần Trái đất. Để đối phó các mối đe dọa mới, bao gồm khả năng triển khai những hệ thống tấn công trên quỹ đạo, Nga đang triển khai hệ thống tên lửa phòng không S-500.
Theo mô tả của ông Stepanov, S-500 là hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa đa chức năng, được thiết kế để tiêu diệt "mọi mục tiêu ở độ cao quỹ đạo thấp". Hệ thống Prometheus này, theo ông, có nhiệm vụ vô hiệu hóa tiềm lực chiến lược của đối thủ, trong đó có việc "đảm bảo đánh chặn đáng tin cậy các tên lửa siêu thanh và phá hủy vệ tinh ở quỹ đạo thấp".
Như vậy, trong nhận định của chuyên gia Nga, S-500 được đặt vào vị trí một lớp phòng thủ then chốt trước cả phương tiện tấn công siêu thanh và hạ tầng vũ trụ quân sự của đối phương. Sự kết hợp giữa Oreshnik trong vai trò tấn công tầm xa và S-500 trong vai trò phòng thủ nhiều lớp được mô tả như một cấu trúc tác chiến bổ trợ lẫn nhau.
Các mốc triển khai và ý nghĩa quân sự
Ngày 17 tháng 12, Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrei Belousov tuyên bố tại cuộc họp cuối cùng của hội đồng quân sự rằng trung đoàn đầu tiên được trang bị hệ thống tên lửa phòng không S-500 đã đi vào hoạt động. Đây là dấu mốc chính thức cho thấy S-500 đã được đưa vào biên chế thực tế, ít nhất ở quy mô trung đoàn.
Tại cùng cuộc họp, Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng tuyên bố hệ thống tên lửa siêu thanh Oreshnik mới sản xuất sẽ đi vào hoạt động trước cuối năm 2025. Mốc thời gian này cho thấy Oreshnik đang ở giai đoạn hoàn thiện để chuyển từ sản xuất sang trạng thái trực chiến theo kế hoạch công bố.
Các thông tin trên, được dẫn theo TASS và phát biểu của ông Stepanov, cho thấy Nga đang hướng tới cấu trúc lực lượng kết hợp giữa năng lực tấn công siêu thanh tầm xa và năng lực phòng thủ tên lửa, phòng không ở độ cao quỹ đạo thấp. Tuy nhiên, những đánh giá về khoảng cách công nghệ giữa Nga và phương Tây, cũng như mức độ hiệu quả thực tế của Oreshnik và S-500, hiện chủ yếu phản ánh quan điểm từ phía Nga và chưa được các nguồn độc lập xác nhận công khai.