Tướng Ukraine thừa nhận hiệu quả tác chiến của Patriot giảm mạnh trước tên lửa Nga
Tỷ lệ đánh chặn của hệ thống Patriot tại Ukraine sụt giảm từ 40% xuống còn 6% do các nâng cấp về phần mềm và khả năng cơ động của tên lửa Iskander và Kinzhal.
Trung tướng Igor Romanenko, cựu Phó Tổng tham mưu trưởng Quân đội Ukraine, vừa đưa ra những đánh giá thực tế về hiệu quả của các tổ hợp phòng không MIM-104 Patriot trên chiến trường. Theo ông, khả năng tác chiến của "lá chắn" do Mỹ sản xuất đang sụt giảm nghiêm trọng trước các loại vũ khí hiện đại của Nga.
Hiệu suất đánh chặn và thách thức kỹ thuật
Dựa trên số liệu từ ông Romanenko, tỷ lệ đánh chặn thành công của Patriot đã giảm từ mức 40% xuống chỉ còn khoảng 6%. Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do Nga đã tiến hành nâng cấp phần mềm điều khiển tên lửa, tăng tốc độ bay và cải thiện khả năng cơ động trong giai đoạn tiếp cận mục tiêu. Các hệ thống Patriot hiện nay tỏ ra yếu thế trước các đòn tấn công từ tên lửa đạn đạo Iskander-M và tên lửa siêu vượt âm Kinzhal phóng từ tiêm kích MiG-31I.
Giới chuyên gia quân sự phân tích rằng cả Iskander-M và Kinzhal đều vận hành theo quỹ đạo "bán đạn đạo". Chúng có khả năng hạ thấp độ cao ở giai đoạn cuối và thay đổi hướng bay bất ngờ, gây khó khăn cho hệ thống máy tính của Patriot trong việc tính toán điểm va chạm chính xác. Bên cạnh đó, số lượng tổ hợp Patriot tại Ukraine hiện khá hạn chế, tạo ra kẽ hở lớn trong mạng lưới phòng thủ khi đối mặt với các đợt tấn công cường độ cao.
Giới hạn của công nghệ radar thế hệ cũ
Hệ thống Patriot, vốn được thiết kế từ cuối thập niên 1970, chủ yếu nhắm tới các mục tiêu bay cao với tốc độ trung bình. Trong khi đó, các dòng tên lửa hiện đại của Nga có thể đạt vận tốc Mach 6-9 và thực hiện các thao tác lẩn tránh phức tạp ngay trong pha rơi. Radar AN/MPQ-65 hoặc các phiên bản cải tiến trên PAC-3 vẫn gặp khó khăn khi xử lý các mục tiêu thay đổi vector vận tốc liên tục ở tầng thấp.
Đầu tháng 10, người phát ngôn lực lượng không quân Ukraine, ông Yuri Ignat, cũng xác nhận Patriot đang hoạt động ở chế độ tự động khi đánh chặn tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, khi quỹ đạo đối phương thay đổi liên tục, hệ thống rất khó xác định chính xác vị trí đánh chặn hiệu quả. Việc Nga triển khai phóng tên lửa từ nhiều hướng cùng lúc cũng làm quá tải khả năng bao phủ của radar cảnh giới tại mỗi khẩu đội.
Bối cảnh lịch sử và những tranh cãi về năng lực
Những hoài nghi về năng lực thực tế của Patriot đã tồn tại từ Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991. Dù từng được tuyên bố đánh chặn thành công hầu hết tên lửa Scud, nhưng các báo cáo sau đó của Quốc hội Mỹ và các nhà khoa học độc lập tại ĐH MIT cho thấy tỷ lệ thành công thấp hơn nhiều so với báo cáo ban đầu. Trong những năm gần đây, biến thể PAC-3 của Ả Rập Saudi cũng từng gặp thất bại khi đối đầu với các đợt tấn công bằng UAV và tên lửa tự chế của lực lượng Houthi.
Hiện tại, Nga được cho là đã áp dụng chiến thuật tấn công bão hòa tương tự như học thuyết quân sự của Mỹ. Khi tốc độ tên lửa vượt ngưỡng 2 km/giây kết hợp với hệ thống điều khiển véc-tơ lực đẩy (TVC) thế hệ mới, các hệ thống phòng thủ truyền thống như Patriot dễ rơi vào tình trạng "mù tạm thời". Điều này đặt ra thách thức lớn cho Ukraine khi họ phụ thuộc hoàn toàn vào các tổ hợp phòng không phương Tây trong bối cảnh các hệ thống nội địa như S-300 hay Buk-M1 đã dần cạn kiệt.