Quá trình 20 năm chưa thể sản xuất hàng loạt của pháo chống tăng Sprut-SD
Dù chính thức hoàn thiện từ năm 2006, dự án xe tăng hạng nhẹ 2S25 Sprut-SD của Nga vẫn đối mặt với tương lai bất định do những hạn chế về giáp bảo vệ và sự thay đổi trong học thuyết đổ bộ.
Pháo chống tăng tự hành 2S25 Sprut-SD, thường được gọi là xe tăng hạng nhẹ, là một minh chứng về sự lệch pha giữa ý tưởng thiết kế ban đầu và thực tế tác chiến hiện đại. Dù đã trôi qua 20 năm kể từ ngày chính thức được đưa vào biên chế (9/1/2006), mẫu khí tài này vẫn chưa tìm được đơn đặt hàng sản xuất quy mô lớn, kể cả từ quân đội nội địa.
Nguồn gốc và mục tiêu thay thế dòng PT-76
Được phát triển từ những năm 1980, 2S25 Sprut-SD được kỳ vọng sẽ thay thế dòng xe tăng lội nước PT-76. Mục tiêu chính của dự án là trang bị cho lực lượng đổ bộ đường không một phương tiện có hỏa lực mạnh nhưng đủ nhẹ để thả từ máy bay vận tải. Để đáp ứng yêu cầu này, trọng lượng tối đa của xe được quy định nghiêm ngặt ở mức 20 tấn.
Tuy nhiên, sự phát triển của hệ thống phòng không và hàng không hiện đại đã khiến các cuộc đổ bộ đường không quy mô lớn trở nên cực kỳ rủi ro nếu không có sự hỗ trợ của vũ khí hạt nhân. Điều này khiến vai trò của một cỗ máy chuyên biệt như Sprut-SD trở nên mờ nhạt trong học thuyết quân sự mới của Nga. Trong các đợt thử nghiệm vào thập niên 1990, hàng loạt lỗi kỹ thuật cũng bắt đầu bộc lộ, gây trở ngại cho quá trình hoàn thiện.
Hạn chế về kỹ thuật và khả năng bảo vệ
Điểm yếu chí mạng của Sprut-SD nằm ở khả năng phòng vệ. Để duy trì trọng lượng nhẹ cho mục đích đổ bộ, xe sử dụng lớp vỏ bằng nhôm với khả năng chống đỡ rất hạn chế. Đáng chú ý, việc tích hợp khẩu pháo 125 mm mạnh mẽ đi kèm với cách bố trí kíp lái ngồi trực tiếp trên khoang chứa đạn đã biến chiếc xe thành một rủi ro lớn trong thực chiến.
Bên cạnh đó, dù sở hữu khả năng bơi lội, tính năng này vẫn chưa đủ thuyết phục lực lượng mặt đất - những đơn vị ưu tiên các phương tiện có giáp trụ vững chắc để chịu được đòn tấn công trực diện. Tổng cộng chỉ có khoảng 40 chiếc 2S25 được sản xuất trước khi dự án chuyển sang giai đoạn hiện đại hóa và tìm kiếm cơ hội xuất khẩu.
Tương lai bất định của phiên bản Sprut-SDM
Nga từng nỗ lực quảng bá Sprut-SD cho Ấn Độ như một giải pháp xe tăng hạng nhẹ lý tưởng cho địa hình vùng cao. Tuy nhiên, New Delhi đã từ chối đề nghị này để tự phát triển dòng xe riêng. Đến năm 2022, nhà sản xuất tiếp tục giới thiệu phiên bản nâng cấp Sprut-SDM dựa trên khung thân của xe thiết kế cho lính dù là BMP-4.
Mặc dù phiên bản cải tiến được cho là đã vượt qua các bài kiểm tra kỹ thuật, nhưng cho đến nay vẫn chưa có đơn đặt hàng cụ thể nào được thực hiện. Sau hơn ba thập kỷ kể từ khi hình thành ý tưởng, Sprut-SD hiện được coi là một dự án thiếu tính thực tế, khó có khả năng được sản xuất hàng loạt trong bối cảnh quân đội cần những phương tiện thiết thực và bền bỉ hơn trên chiến trường.