Đứng thứ 2 cả nước, OCOP Nghệ An vẫn khó vào siêu thị?
Sở hữu số lượng sản phẩm OCOP đứng thứ hai cả nước, Nghệ An có nhiều lợi thế đưa đặc sản địa phương vào hệ thống phân phối hiện đại. Thế nhưng, trên thực tế, không ít sản phẩm OCOP vẫn gặp khó khi tiếp cận siêu thị do vướng tiêu chuẩn, sản lượng và chi phí, đòi hỏi những giải pháp đồng bộ để phát triển bền vững.
Tỷ lệ hàng trưng bày chưa cao
HTX Nông nghiệp xanh Đại Huệ (xã Đại Huệ) hiện là một trong những đơn vị có số lượng sản phẩm OCOP tương đối đa dạng với 6 sản phẩm gồm: tinh bột nghệ, viên nghệ mật ong, viên hà thủ ô, sắn dây nguyên chất, sắn dây chanh leo và sắn dây chanh thường. Các sản phẩm này được đánh giá cao về chất lượng, nguồn nguyên liệu sạch, quy trình sản xuất thủ công kết hợp bán cơ giới, phù hợp với xu hướng tiêu dùng an toàn hiện nay.
Tuy nhiên, dù đã từng đưa sản phẩm vào một số cửa hàng thực phẩm sạch tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, nhưng sản phẩm của HTX Đại Huệ đến nay vẫn chưa thể hiện diện trên kệ các siêu thị tại Nghệ An. Theo đại diện HTX, nguyên nhân không nằm ở chất lượng sản phẩm mà chủ yếu đến từ yêu cầu cao của các hệ thống phân phối hiện đại.
“Các siêu thị lớn như Lotte, Go Vinh… yêu cầu rất chặt chẽ về hồ sơ pháp lý, tiêu chuẩn chất lượng, bao bì, nhãn mác, sản lượng cung ứng ổn định. Trong khi đó, HTX mới có 7 thành viên, quy mô sản xuất còn nhỏ, chi phí mặt bằng và chiết khấu trong siêu thị khá cao, nên rất khó đáp ứng”, ông Trần Đình Sơn - đại diện HTX Đại Huệ chia sẻ.
Tại xã Minh Châu – một địa phương đồng bằng có nhiều lợi thế về sản xuất nông nghiệp hàng hóa, việc đưa OCOP vào siêu thị cũng chưa thực sự thuận lợi. Theo ông Lê Thế Hiếu – Phó Chủ tịch UBND xã Minh Châu cho biết: Trước đây huyện Diễn Châu (cũ) từng có một số sản phẩm OCOP đã vào được siêu thị như mì rau, củ AnAngri, nước mắm Vạn Phần, bánh kẹo Diễn Vạn, cải bắp Diễn Phong… Tuy nhiên, so với tổng số khoảng 40 sản phẩm OCOP của huyện Diễn Châu (cũ) thì số sản phẩm vào được hệ thống siêu thị vẫn còn rất khiêm tốn. Riêng xã Minh Châu hiện nay, 2 sản phẩm lợi thế là lúa gạo chất lượng cao và hành tăm được xác định là sản phẩm chủ lực. Dù vậy, để các sản phẩm này lên kệ siêu thị vẫn là bài toán khó do sức cạnh tranh lớn, yêu cầu cao về tiêu chuẩn nông sản, truy xuất nguồn gốc và đặc biệt là khâu bảo quản sau thu hoạch.
Không chỉ khu vực đồng bằng, tại các xã miền núi, vùng cao như Mường Xén, những rào cản đối với sản phẩm OCOP khi tiếp cận siêu thị còn lớn hơn. Hiện xã Mường Xén có 9 sản phẩm OCOP gồm: bò giàng, lợn giàng, lạp sườn Hậu Quế, rượu Mường Kỳ, nước uống Sao La, tinh bột gừng, tinh dầu gừng, rượu cần, rượu nếp cẩm Kỳ Sơn.
Theo ông Phan Đăng Tài – Trưởng phòng Kinh tế xã Mường Xén, dù các sản phẩm đều được đánh giá cao về chất lượng, mang đậm bản sắc vùng, miền, song đến nay chưa có sản phẩm nào vào được các siêu thị lớn hay trung tâm thương mại. Hiện tinh dầu gừng, tinh bột gừng của HTX Dịch vụ nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp Hương Sơn chủ yếu bán qua sàn Shopee, Facebook, các diễn đàn nông sản. Các sản phẩm bò giàng, lợn giàng, lạp sườn mới chỉ tiêu thụ tại một vài siêu thị mini Vinh và thông qua các hội chợ, triển lãm trong, ngoài tỉnh. Ngoài việc phải đáp ứng các tiêu chí khắt khe của siêu thị, yếu tố địa hình xa xôi, chi phí vận chuyển cao, khó đảm bảo nguồn cung thường xuyên cũng là những rào cản lớn đối với OCOP vùng miền núi.
Số liệu từ Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường tỉnh Nghệ An, toàn tỉnh hiện có hơn 740 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, với 449 chủ thể OCOP, trong đó, có ít nhất 3 sản phẩm đạt hạng 5 sao. Tuy nhiên, theo thống kê sơ bộ, mới chỉ có 185 sản phẩm được tiêu thụ qua hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện lợi và thực phẩm an toàn; trong đó, 85 sản phẩm có mặt tại các siêu thị lớn. Con số này vẫn còn khá khiêm tốn so với tiềm năng và quy mô OCOP toàn tỉnh.
Cần sự phối hợp đồng bộ
Theo Sở Công Thương Nghệ An, hiện toàn tỉnh có 96 siêu thị, trong đó có sự hiện diện của nhiều hệ thống phân phối lớn như Lotte Mart Vinh, GO! Vinh, Maximark, Vincom… Đây được xem là kênh tiêu thụ quan trọng, đóng vai trò cầu nối giữa sản phẩm OCOP với thị trường tiêu dùng hiện đại, góp phần nâng tầm thương hiệu và mở rộng tệp khách hàng ổn định, lâu dài.
Thực tế cho thấy, khi một sản phẩm OCOP được đưa lên kệ hàng siêu thị, đồng nghĩa với việc đã vượt qua các vòng kiểm soát nghiêm ngặt về chất lượng, an toàn thực phẩm, hồ sơ pháp lý và nguồn gốc xuất xứ. Điều này không chỉ giúp khẳng định uy tín, chất lượng sản phẩm mà còn tạo sự tin tưởng cho người tiêu dùng, từ đó gia tăng sức cạnh tranh so với các kênh tiêu thụ truyền thống. Bên cạnh yếu tố thương hiệu, việc hiện diện trong hệ thống siêu thị còn giúp sản phẩm OCOP có đầu ra ổn định, giá bán minh bạch, góp phần thúc đẩy sản xuất theo hướng chuyên nghiệp và bền vững hơn.
Chị Nguyễn Thị Châu, đại diện đơn vị sản xuất giò bê Châu Hường cho biết, sản phẩm của đơn vị đã có mặt tại hệ thống siêu thị GO! Vinh và các cửa hàng tiện lợi suốt nhiều năm qua. Bình thường mỗi tháng cơ sở cung ứng khoảng 3 - 4 tạ giò bê cho siêu thị, dịp lễ Tết có thể tăng lên từ 5 tạ đến 1 tấn. Để vào được siêu thị, quy trình kiểm soát rất chặt chẽ, nhưng đổi lại sản phẩm khẳng định được uy tín, chất lượng, đầu ra ổn định và giá bán cũng tốt hơn.
Ông Nhâm Sỹ Thành - Giám đốc siêu thị Lotte Mart Vinh cho biết, hiện đơn vị đang kinh doanh hơn 20 mã sản phẩm OCOP của Nghệ An. Tuy nhiên, con số này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của địa phương. Siêu thị luôn sẵn sàng đồng hành, xúc tiến kết nối với các nhà cung cấp OCOP trong tỉnh. Tuy nhiên, sản phẩm phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về chất lượng, hồ sơ pháp lý, nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng. Đồng thời, các chủ thể cần đảm bảo sản lượng ổn định, nhất là với nhóm hàng thực phẩm, nông sản tươi.
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Hà – Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường tỉnh Nghệ An cho biết: Việc đưa sản phẩm OCOP vào siêu thị mang lại nhiều lợi thế như nâng cao giá trị, xây dựng thương hiệu bền vững, tạo đầu ra ổn định cho người sản xuất. Tuy nhiên, từ thực tiễn hiện nay, để sản phẩm OCOP Nghệ An thực sự “bám rễ” trên kệ hàng siêu thị, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như tăng cường xúc tiến thương mại, tổ chức các hoạt động kết nối cung - cầu; hỗ trợ các chủ thể hoàn thiện hồ sơ, tiêu chuẩn chất lượng; đồng thời, khuyến khích đầu tư cải tiến mẫu mã, bao bì, truy xuất nguồn gốc rõ ràng.
Bên cạnh đó, các chủ thể OCOP cũng cần chủ động nâng cao năng lực sản xuất, đảm bảo sản lượng ổn định, từng bước chuyên nghiệp hóa quy trình để thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường hiện đại.
Từ thực tiễn ở cả khu vực đồng bằng và miền núi cho thấy, việc đưa sản phẩm OCOP Nghệ An vào hệ thống siêu thị không phải là câu chuyện riêng của từng chủ thể, mà là quá trình lâu dài, cần sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, doanh nghiệp và các hệ thống phân phối. Chỉ khi các “nút thắt” về chất lượng, sản lượng và thị trường được tháo gỡ một cách căn cơ, đặc sản địa phương mới không chỉ dừng lại ở danh hiệu OCOP, mà thực sự khẳng định vị thế và đứng vững trên thị trường tiêu dùng hiện đại.