Nghệ An: Phát triển logistics, tạo đòn bẩy cho tăng trưởng kinh tế

Những “điểm nghẽn”

Cùng với quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động logistics trên địa bàn Nghệ An từng bước được hình thành và phát triển. Hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông được quan tâm đầu tư, tạo nền tảng quan trọng cho lưu thông, vận chuyển hàng hóa.

Hiện nay, Nghệ An là một trong số ít địa phương có đầy đủ các loại hình giao thông gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, đường biển và đường hàng không. Cảng biển Cửa Lò được quy hoạch là cảng biển quốc gia, có vai trò quan trọng trong xuất, nhập khẩu hàng hóa và phát triển kinh tế biển. Sân bay Vinh sau khi được nâng cấp, mở rộng đã đáp ứng tốt hơn nhu cầu vận chuyển hành khách và hàng hóa. Hệ thống quốc lộ, tỉnh lộ, đường cao tốc đang từng bước hoàn thiện, tăng khả năng kết nối Nghệ An với các trung tâm kinh tế lớn trong nước và khu vực.

Cùng với hạ tầng giao thông, hệ thống kho bãi, dịch vụ vận tải, giao, nhận hàng hóa, khai báo hải quan từng bước phát triển. Trên địa bàn tỉnh hiện có nhiều doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ logistics ở các khâu như vận tải đường bộ, kho bãi, bốc xếp, giao nhận. Hoạt động xuất, nhập khẩu tăng trưởng khá đã tạo nhu cầu dịch vụ ngày càng lớn, nhất là logistics phục vụ công nghiệp chế biến, chế tạo và nông-lâm - thủy sản.

Mặc dù có bước phát triển, song hoạt động logistics trên địa bàn Nghệ An vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Hạ tầng logistics phát triển chưa đồng bộ, thiếu các trung tâm logistics quy mô lớn, có khả năng kết nối liên vùng và quốc tế. Cảng biển Cửa Lò chưa khai thác hết tiềm năng, chưa thu hút được nhiều tuyến vận tải quốc tế trực tiếp; phần lớn hàng hóa xuất, nhập khẩu vẫn phải trung chuyển qua các cảng lớn ở phía Bắc hoặc phía Nam, làm tăng chi phí logistics. Hệ thống kho, bãi còn manh mún, phân tán; thiếu kho lạnh, kho chuyên dụng phục vụ bảo quản nông sản, thủy sản và hàng hóa xuất khẩu.

“

Dịch vụ logistics tại Cảng Cửa Lò đang gặp rào cản lớn về hạ tầng và chính sách. Tàu cá thường xuyên lấn chiếm cầu bến; luồng tàu bị bồi lắng (chỉ còn -5,7m) gây khó khăn cho tàu trọng tải lớn. Trong khi đó, việc duy tu nạo vét vùng nước trước bến gây tốn kém hàng năm.

Ông Nguyễn Quốc Khánh - Giám đốc Công ty CP vận tải Việt - Nhật tại Nghệ An

Giải pháp phát triển logistics theo hướng hiện đại, bền vững

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn tái cơ cấu chuỗi cung ứng, chuyển dịch sản xuất về miền Trung - Bắc Trung Bộ và xu hướng tăng nhanh của thương mại điện tử, FDI công nghiệp, xuất nhập khẩu nông - thủy sản, hàng tiêu dùng và linh kiện, Sở Công Thương xây dựng đề án phát triển tỉnh Nghệ An trở thành trung tâm logistics vùng Bắc Trung Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Dự thảo Đề án xác định mục tiêu đưa Nghệ An trở thành cửa ngõ xuất, nhập khẩu của vùng và là hạt nhân của mạng lưới logistics đa phương thức; mô hình phát triển theo cấu trúc: Trung tâm - vệ tinh - biên giới theo tiêu chuẩn phát triển trung tâm logistics quốc gia và quốc tế.

Theo dự thảo, tỉnh sẽ tập trung đầu tư vào các cụm trọng điểm là Khu kinh tế Đông Nam, cụm cảng Cửa Lò - Đông Hồi. Hệ thống vệ tinh là các trung tâm logistics tại Khu công nghiệp VSIP, Nghĩa Đàn và các cửa khẩu quốc tế như Nậm Cắn, Thanh Thủy, Thông Thụ.

Mục tiêu đạt tỷ lệ số hóa 100% vào năm 2045, ứng dụng công nghệ AI, hệ thống quản lý TMS/WMS và hải quan điện tử tại các trung tâm.

Dự kiến tổng kinh phí thực hiện Đề án khoảng 25.700 tỷ đồng, trong đó, vốn ngân sách Nhà nước chiếm khoảng 20%. Dự án do Công ty Mía đường Nghệ An (NASU) tài trợ; Liên danh Công ty tư vấn cảng Nhật Bản (JPC) và Công ty cổ phần Tư vấn xây dựng cảng - đường thủy (TEDIPORT) tư vấn.

Các dự án ưu tiên bao gồm: Nâng cấp luồng hàng hải Cảng Cửa Lò, xây dựng Cảng nước sâu Cửa Lò và phát triển các trục đường kết nối 6-8 làn xe… Đề án cũng đưa ra các giải pháp trọng tâm liên quan đến việc đầu tư hạ tầng, thu hút các nhà đầu tư lớn về vận tải, cũng như các đơn vị thương mại điện tử lớn; triển khai thực hiện cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó có chính sách ưu đãi về giá thuê đất...

Thời gian qua, tỉnh cũng đã tổ chức nhiều cuộc họp để nghe và cho ý kiến về dự thảo đề án. Theo đó, đại diện các sở, ngành, Ban Quản lý KKT Đông Nam, Sở Tài chính, Sở Xây dựng, Sở KH&CN… đề nghị đơn vị tư vấn xem xét lại quy hoạch, ranh giới và diện tích đất của một số khu chức năng đã có quy hoạch trước đó; đánh giá việc huy động, thu hút hàng hóa qua trung tâm logistics ở Nghệ An, để từ đó tính toán hiệu quả đầu tư.

Để đạt được mục tiêu đề ra, cần xác định rõ nguồn lực, cơ chế, chính sách và thứ tự ưu tiên thực hiện. Về nguồn vốn ngân sách (chiếm khoảng 20%, tương đương hơn 5.000 tỷ đồng), cần có lộ trình cụ thể theo từng năm. Ngân sách Nhà nước đóng vai trò là "vốn mồi", dẫn dắt, cần bố trí nguồn vốn đầu tư trong giai đoạn tới theo quy định, phù hợp tình hình thực tiễn trên địa bàn tỉnh. Đồng thời, cân đối nguồn vốn, xác định rõ phần nào ngân sách nhà đầu tư, phần nào thực hiện theo hình thức PPP và phần nào Nhà nước hỗ trợ...

Về nguồn lực, cần phối hợp nghiên cứu kỹ các quy định, so sánh với cơ chế của các tỉnh lân cận để đưa ra mức ưu đãi phù hợp, vừa đủ sức cạnh tranh, vừa đảm bảo quy định, có giải pháp thu hút được luồng hàng hóa từ các tỉnh lân cận (Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Quảng Trị) sẽ đổ về Nghệ An như thế nào để xứng tầm trung tâm của cả khu vực...

Việc xây dựng trung tâm logistisc là cần thiết và là để cụ thể hóa mục tiêu đặt ra tại Nghị quyết số 39-NQ/TW ngày 18/7/2023 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển tỉnh Nghệ An đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó, xác định Nghệ An là trung tâm thương mại - logistics của vùng Bắc Trung Bộ, đóng vai trò động lực tăng trưởng mới của cả vùng. Bên cạnh đó, quy hoạch tổng thể quốc gia cũng đã xác định hành lang kinh tế Bắc - Nam và hành lang kinh tế Đông - Tây (qua Nghệ An) là 2 trục động lực quốc gia; định hướng phát triển logistics gắn với cảng biển, sân bay và mạng lưới cao tốc.

“

Với vị trí địa lý thuận lợi, tiềm năng lớn về công nghiệp, nông nghiệp và xuất, nhập khẩu, Nghệ An có nhiều điều kiện để phát triển logistics trở thành ngành dịch vụ quan trọng. Việc tháo gỡ các “điểm nghẽn”, triển khai đồng bộ các giải pháp sẽ góp phần giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong thời gian tới.

Ông Phạm Văn Hóa - Giám đốc Sở Công Thương

Thu Huyền