Phòng ngừa tội phạm thanh thiếu niên: Nhìn từ những cuộc đua xuyên đêm -Kỳ cuối: Siết chặt để phòng ngừa từ gốc
Đua xe trái phép không thể chặn bằng khẩu hiệu. Khi thanh thiếu niên bị cuốn vào tốc độ, bị mạng xã hội kích động và gia đình - nhà trường còn lỏng quản lý, vi phạm dễ trượt dài thành hành vi nguy hiểm...
Thanh Lương - Đặng Cường - Quang An / Trình bày: Hồng Toại 15/02/2026
*****
Đua xe trái phép không thể chặn bằng khẩu hiệu. Khi thanh thiếu niên bị cuốn vào tốc độ, bị mạng xã hội kích động và gia đình - nhà trường còn lỏng quản lý, vi phạm dễ trượt dài thành hành vi nguy hiểm. Từ thực tế Nghệ An, nhiều giải pháp đang được triển khai đồng bộ: Đổi mới tuyên truyền, siết trách nhiệm phụ huynh, tăng phối hợp nhà trường và xử lý nghiêm để ngăn vi phạm từ sớm. Và để tiếng pô không còn xé đêm, lời nhắc nhở thôi là chưa đủ. Cần những biện pháp đủ mạnh để chặn từ sớm, xử lý từ gốc.
.png)
Không đội mũ bảo hiểm, chạy xe tốc độ cao, nẹt pô, bốc đầu, lạng lách, đánh võng… tái diễn cho thấy tuyên truyền phải hướng đến thay đổi hành vi thực chất, chứ không dừng ở khẩu hiệu hay ký cam kết.
Theo các chuyên gia, vi phạm không chỉ do thiếu hiểu biết pháp luật. Một phần bắt nguồn từ tâm lý thích thể hiện, coi thường rủi ro, thiếu giám sát và tác động mạnh từ môi trường mạng. Vì vậy, tuyên truyền phải duy trì thường xuyên, gắn trải nghiệm thực tế và tăng đối thoại để người trẻ hiểu - rồi tự điều chỉnh hành vi.
Ở góc độ tâm lý giáo dục, Tiến sĩ Trần Hằng Ly - Khoa Tâm lý giáo dục, Trường Đại học Vinh cho rằng, thế hệ thanh thiếu niên hiện nay lớn lên trong thời đại bùng nổ công nghệ, dành nhiều thời gian trên không gian mạng, quan tâm đến lượt “like”, “share” và sự ghi nhận.
“Sự tương tác trên mạng đôi khi được các em xem như thước đo giá trị bản thân. Nếu hành vi lệch chuẩn lại nhận được nhiều sự chú ý, các em rất dễ hiểu sai rằng mình đang được ghi nhận, được khẳng định”, Tiến sĩ Trần Hằng Ly phân tích.
.png)
Từ thực tế đó, bên cạnh tuyên truyền, cần hạn chế các nội dung cổ súy hành vi nguy hiểm, đồng thời lan tỏa nhiều hình mẫu tích cực. Nếu môi trường mạng không được “làm sạch”, những clip phô diễn tốc độ vẫn có thể tiếp tục biến thành lời rủ rê ngầm. Và chỉ một phút bốc đồng ngoài đường có thể đổi bằng thương tích, án tích và những hệ lụy lâu dài.
Ông Phan Huy Chương - Phó Trưởng ban chuyên trách Ban ATGT tỉnh Nghệ An cho biết, hàng năm Ban ATGT tỉnh phối hợp với Công an tỉnh, Sở Giáo dục và Đào tạo, Tỉnh đoàn, Ban ATGT các địa phương tổ chức Ngày hội thanh, thiếu nhi với văn hóa giao thông nhằm nâng cao ý thức chấp hành Luật Giao thông đường bộ.
“Ban ATGT tỉnh đặc biệt chú trọng ứng dụng công nghệ số trong tuyên truyền. Các hình thức như sân khấu hóa, thi đi sa hình, thi tìm hiểu trực tuyến về ATGT, xây dựng phóng sự phát trên các kênh báo chí chính thống, Fanpage của các cấp, ngành và các nền tảng mạng xã hội giúp nội dung tuyên truyền sinh động, dễ tiếp cận hơn”, ông Chương chia sẻ.
Ở góc độ ngành giáo dục, bà Hồ Thị Châu Loan - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cho biết, tuyên truyền an toàn giao thông cho học sinh được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt. Hàng năm, nhất là dịp khai giảng, Sở chỉ đạo các trường tổ chức cho học sinh ký cam kết chấp hành pháp luật về ATGT, đồng thời vận động phụ huynh cam kết không giao xe cho con khi chưa đủ tuổi, đủ điều kiện điều khiển phương tiện.
Theo bà Hồ Thị Châu Loan, tuyên truyền chỉ là điều kiện cần. Nếu thiếu giám sát từ gia đình, việc cam kết rất dễ rơi vào hình thức. Nhiều trường hợp, học sinh ký ở trường nhưng ra khỏi cổng lại tiếp tục vi phạm vì không có ai kiểm soát.
.jpg)
Trong khi đó, tổ chức Đoàn được xác định là lực lượng nòng cốt trong định hướng thanh thiếu niên. Ông Hồ Phúc Hải - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh đoàn Nghệ An cho rằng, Tỉnh đoàn đang đổi mới nội dung tuyên truyền theo hướng lấy thanh niên làm trung tâm, tận dụng mạng xã hội để lan tỏa thông điệp tích cực, đồng thời tổ chức nhiều hoạt động, sân chơi lành mạnh.
“Muốn phòng ngừa từ gốc thì phải cho thanh thiếu niên thấy rằng các em có nhiều con đường tích cực để thể hiện bản thân, để được ghi nhận và khẳng định giá trị, chứ không phải thông qua tốc độ hay sự liều lĩnh”, ông Hải nhấn mạnh.
.jpg)
.png)
Tuyên truyền là giải pháp lâu dài. Nhưng để chặn đua xe, điều quyết định vẫn là quản lý chặt và xử lý nghiêm. Thực tế tại Nghệ An cho thấy, khi lực lượng chức năng tăng cường tuần tra, kiểm soát, các hành vi tụ tập đua xe, lạng lách, đánh võng được kiềm chế rõ rệt. Ngược lại, chỉ cần xuất hiện khoảng trống, vi phạm lại tái diễn.
Thượng tá Trần Văn Hùng - Phó Trưởng phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Nghệ An, phụ trách Tổ 373 cho rằng, muốn phòng ngừa từ gốc phải kết hợp giữa giáo dục và kiểm soát. Trong đó, gia đình là tuyến chặn đầu tiên.
Phụ huynh cần kiên quyết không giao xe cho con khi chưa đủ tuổi, không để con em sử dụng xe máy vào ban đêm, nhất là trong các khung giờ dễ phát sinh tụ tập, đua xe, gây rối. Đồng thời, gia đình phải nắm được lịch sinh hoạt, bạn bè và những nhóm mà con em thường xuyên tham gia. Chỉ cần buông lỏng một chút, việc “rủ rê” trong phút chốc có thể biến thành hành vi vi phạm tập thể.
.png)
Cùng với giáo dục pháp luật trong nhà trường, cần trang bị cho thanh thiếu niên kỹ năng kiểm soát cảm xúc, nhận diện nguy cơ và biết nói “không” trước sự lôi kéo của bạn bè. Đây là yếu tố quan trọng, bởi nhiều trường hợp tham gia không hẳn vì thích đua xe, mà vì muốn “không bị bỏ lại phía sau” trong nhóm.
Với lực lượng chức năng, tuần tra khép kín địa bàn và xử lý nghiêm là cách kéo vi phạm xuống. Các hành vi chạy xe tốc độ cao, nẹt pô, lạng lách, đánh võng, mang theo hung khí, chống người thi hành công vụ… cần xử lý nghiêm để tạo hiệu ứng răn đe thực chất.
Tại Công điện số 04/CĐ-UBND ngày 06/02/2026 về bảo đảm trật tự, an toàn giao thông dịp Tết Nguyên đán và Lễ hội xuân 2026, UBND tỉnh nhấn mạnh yêu cầu chủ động phương án phòng ngừa, ngăn chặn đua xe trái phép, tụ tập gây rối trật tự công cộng; cương quyết xử lý các hành vi chống người thi hành công vụ.
Đối với ngành Giáo dục, UBND tỉnh yêu cầu triển khai kế hoạch hành động “không giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện tham gia giao thông”, gắn trách nhiệm người đứng đầu cơ sở giáo dục nếu để học sinh vi phạm; đồng thời tăng cường phối hợp với phụ huynh trong quản lý học sinh ngoài giờ học.
Ở góc độ pháp lý, TS. Luật sư Nguyễn Trọng Hải - Giám đốc Công ty Luật Trọng Hải và Cộng sự khẳng định, Luật Giao thông đường bộ đã quy định rõ độ tuổi và điều kiện điều khiển phương tiện. Không chỉ người trực tiếp vi phạm bị xử phạt hành chính, mà người giao xe cho người chưa đủ điều kiện cũng phải chịu trách nhiệm.
Theo ông, xử lý nghiêm chủ phương tiện là biện pháp quan trọng để “chặn đầu” vi phạm ngay từ gia đình.
Tiến sĩ Trần Hằng Ly nhấn mạnh, giáo dục gia đình giữ vai trò nền tảng trong việc hình thành ý thức kỷ luật và trách nhiệm xã hội. Sự quan tâm, đồng hành và định hướng của cha mẹ giúp thanh thiếu niên xây dựng hệ giá trị đúng đắn, biết tự điều chỉnh hành vi trước những kích thích nhất thời.
Với những trường hợp học sinh sống trong hoàn cảnh thiếu thốn sự chăm sóc do bố mẹ ly hôn, đi làm ăn xa hoặc mâu thuẫn gia đình kéo dài, vai trò của nhà trường và cộng đồng càng quan trọng. Nhà trường cần tăng cường tư vấn tâm lý, tạo môi trường an toàn để học sinh được lắng nghe và hỗ trợ kịp thời.
Khẳng định quan điểm xử lý, Trung tá Hoàng Mạnh Hùng - Phó Trưởng Phòng CSGT Công an tỉnh Nghệ An nhấn mạnh: Đối với vi phạm giao thông trong lứa tuổi học sinh, không thể xử lý theo từng đợt cao điểm mà cần giải pháp hệ thống, bền bỉ. Thực hiện chỉ đạo của Cục C08 và Chỉ thị 31/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Công an tỉnh đã ban hành các kế hoạch chuyên đề kiểm soát học sinh vi phạm theo lộ trình cụ thể, gắn điều tra cơ bản với tuyên truyền, ký cam kết và xử lý nghiêm.
Việc ký cam kết ba bên giữa gia đình - nhà trường - học sinh là cơ sở để phân định rõ trách nhiệm, tạo cơ chế giám sát chéo. Thời gian tới, lực lượng CSGT sẽ tiếp tục duy trì tuần tra tại các điểm, tuyến trọng điểm; tăng đối thoại trực tiếp với học sinh; kịp thời thông báo các trường hợp vi phạm để nâng cao hiệu quả phối hợp giáo dục và răn đe từ sớm.
Phòng ngừa vi phạm trong thanh thiếu niên không chỉ là nhiệm vụ bảo đảm trật tự an toàn giao thông trước mắt, mà là trách nhiệm giữ gìn tương lai của cả một thế hệ. Khi công tác quản lý được siết chặt, pháp luật được thực thi nghiêm minh, gia đình làm tròn vai trò nền tảng, nhà trường tăng cường định hướng và lực lượng chức năng kiên quyết, đồng bộ, thì những “cuộc đua xuyên đêm” sẽ dần bị đẩy lùi. Bởi chỉ cần chậm một nhịp, cái giá có thể là một mạng người.