Từ AI đến Starlink: Công nghệ UAV định hình lại chiến sự Nga - Ukraine
Khi cuộc xung đột tại Ukraine bước sang năm thứ 5, các thiết bị bay không người lái (UAV) đã chiếm ưu thế gần như tuyệt đối trên tiền tuyến. Sự chuyển đổi sâu sắc trong phương thức tác chiến hiện đại này đang định hình lại chiến trường và được giới quân sự toàn cầu theo dõi sát sao.
Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov cho biết, các loại UAV, từ thiết bị thương mại giá rẻ đến các mô hình thu nhỏ mang theo chất nổ, đang gây ra tới 80% thiệt hại trên chiến trường.
Thực tế khốc liệt này đã biến tiền tuyến thành một "vùng hủy diệt" kéo dài tới 20 km về chiều sâu. Chuyên gia quân sự Kateryna Bondar giải thích đây là khu vực mà mọi thứ đều bị giám sát liên tục từ trên không. Do đó, binh sĩ chỉ có thể hoạt động thành từng nhóm nhỏ, di chuyển chớp nhoáng và luôn phải cảnh giác cao độ.
Các khí tài hạng nặng như pháo binh hay xe tăng bọc thép giờ đây trở nên quá chậm chạp, dễ bị phát hiện và trở thành mục tiêu của cả hai bên. Để giảm thiểu thương vong khi tiến vào vùng nguy hiểm, quân đội Ukraine đang tăng cường sử dụng robot mặt đất để vận chuyển hàng tiếp tế và sơ tán thương binh.
Cuộc đua thực sự trên chiến trường hiện nay nằm ở công nghệ thông tin liên lạc và khả năng duy trì kết nối. Ban đầu, hầu hết UAV hoạt động qua sóng vô tuyến nhưng chúng tỏ ra dễ bị tổn thương trước các hệ thống tác chiến điện tử.
Để khắc phục tình trạng bị gây nhiễu hoặc đánh chặn, lực lượng Nga đã chuyển sang sử dụng UAV điều khiển bằng cáp quang siêu mỏng, giúp miễn nhiễm hoàn toàn với nhiễu điện tử. Việc sử dụng rộng rãi công nghệ này đã tạo ra những mạng lưới dây cáp chằng chịt bao phủ khắp các thành phố và cánh đồng nơi tuyến đầu.
Trong khi đó, lực lượng Ukraine tìm kiếm một giải pháp khác bằng cách gắn các thiết bị đầu cuối Starlink vào UAV, cho phép chúng sử dụng internet vệ tinh để bay xa hơn với tín hiệu hình ảnh ổn định. Chiến thuật này sau đó cũng được phía Nga áp dụng, cho đến khi tỷ phú Elon Musk bị hối thúc vô hiệu hóa các thiết bị của Nga hồi tháng trước.
Động thái ngắt kết nối này được Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) đánh giá là đã tạo điều kiện cho lực lượng Ukraine đạt được một số bước tiến cục bộ tại khu vực phía nam Zaporizhzhia vào đầu tháng 2/2026.
Sự bùng nổ của UAV cũng buộc các bên phải thay đổi toàn diện hệ thống phòng không. Việc sử dụng những tên lửa đánh chặn trị giá hàng triệu USD để bắn hạ các UAV giá rẻ là một bài toán không khả thi về kinh tế. Cùng với các biện pháp phá sóng, Ukraine đã phát triển các dòng UAV đánh chặn giá rẻ chuyên dùng để tiêu diệt phương tiện bay của đối phương ngay trên không trung.
Trên mặt đất, các tuyến đường gần tiền tuyến được giăng lưới bảo vệ, xe tải được gia cố thêm lồng thép chống UAV, trong khi súng máy trở thành phương án phòng thủ cuối cùng.
Trong nỗ lực nâng cao hiệu suất tác chiến, các kỹ sư đang chạy đua tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào thiết bị không người lái. Công nghệ "dẫn đường giai đoạn cuối" đã được phát triển, cho phép AI tự động tiếp quản và điều khiển UAV lao vào mục tiêu khi kết nối với người vận hành bị đứt ở những giây cuối cùng.
Mặc dù công nghệ này giúp tăng độ chính xác đáng kể, nhưng giới chuyên gia khẳng định sự tự chủ hoàn toàn của máy móc vẫn là một viễn cảnh xa vời.
Chuyên gia Kateryna Bondar cùng cựu Giám đốc điều hành Google Eric Schmidt đều nhận định rằng AI hiện tại chỉ đóng vai trò hỗ trợ chức năng chứ không thể thay thế con người. Bất chấp sự phát triển của công nghệ tiên tiến, lực lượng bộ binh vẫn giữ vai trò quyết định trên chiến trường.