Hà Nội: Khám phá đền Bạch Mã nghìn năm tuổi trấn giữ phía Đông kinh thành
Tọa lạc giữa phố cổ sầm uất, đền Bạch Mã không chỉ là di tích tâm linh linh thiêng bậc nhất Thăng Long tứ trấn mà còn sở hữu kiến trúc Nguyễn đặc trưng cùng huyền thoại về ngựa thần giúp vua xây thành.
Nằm tại số 76 phố Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm, đền Bạch Mã là ngôi đền có lịch sử lâu đời nhất trong "Thăng Long tứ trấn". Giữa sự nhộn nhịp của phố thị, ngôi đền mở ra một không gian tĩnh mịch, nơi lưu giữ những giá trị văn hóa - lịch sử đặc sắc của Thủ đô nghìn năm văn hiến.
Huyền thoại ngựa thần và vị thần trấn giữ phương Đông
Đền Bạch Mã thờ thần Long Đỗ, vị thần bản địa gắn liền với núi Nùng, nơi tụ hội khí thiêng của sông núi kinh đô xưa. Trong hệ thống tứ trấn, ngôi đền đảm nhận vai trò bảo vệ phía Đông kinh thành Thăng Long, bên cạnh đền Voi Phục (phía Tây), đền Quán Thánh (phía Bắc) và đền Kim Liên (phía Nam).
Lịch sử ngôi đền gắn liền với hai truyền thuyết lớn. Thời kỳ Bắc thuộc, Cao Biền đắp thành Đại La nhưng liên tục sụt lở. Thấy thần Long Đỗ hiển linh, hắn dùng bùa phép trấn yểm nhưng đều bị sấm sét đánh tan, buộc phải lập đền thờ. Đến năm 1010, khi vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long, việc xây thành cũng gặp khó khăn tương tự. Sau khi cầu thần, nhà vua thấy một con ngựa trắng từ đền phi ra, đi đến đâu in dấu chân đến đó. Theo dấu chân ngựa xây thành, công trình không còn đổ sập, từ đó thần được phong làm Thành hoàng Thăng Long.
Kiến trúc nghệ thuật thời Nguyễn tinh xảo
Trải qua nhiều lần trùng tu, đặc biệt là đợt tôn tạo lớn năm 1839, đền Bạch Mã hiện mang đậm dấu ấn kiến trúc thời Nguyễn. Điểm nhấn độc đáo nhất là hệ thống mái vòm "vỏ cua" nối liền các tòa nhà, tạo không gian liên hoàn, thoáng đãng. Khu đại bái sở hữu bộ khung gỗ với kết cấu "chồng rường, giá chiêng", trang trí tinh xảo các họa tiết mây lửa và hoa lá.
Tại cung cấm, tượng thần Long Đỗ được đặt uy nghi trên ngai thờ, trong khi khu vực trung cung đặt tượng ngựa trắng sơn son thếp vàng - biểu tượng của vị thần thiêng. Ngôi đền cũng thể hiện rõ nét quan niệm "tam giáo đồng tôn" khi thờ tự cả tượng Phật bên cạnh các vị thần và đồ lễ bộ như kích, đao, thương cổ.
Điểm đến văn hóa tâm linh của du khách thập phương
Hàng năm vào tháng Hai âm lịch, đền Bạch Mã tổ chức lễ hội với nghi lễ "vọt thổ ngưu" (đánh trâu đất) độc đáo. Đây là tục lệ có từ thời Lý Thái Tông, mang ý nghĩa tiễn khí lạnh mùa đông, cầu mưa thuận gió hòa và mùa màng bội thu cho cư dân nông nghiệp.
Với vị trí đắc địa trong khu phố cổ, ngôi đền không chỉ thu hút người dân địa phương đến cầu bình an, tài lộc mà còn là điểm tham quan ấn tượng đối với du khách quốc tế. Chị Carotta, một du khách từ Ý, chia sẻ sự ấn tượng trước kiến trúc khác biệt và trải nghiệm văn hóa thú vị tại đây.
Hiện nay, đền còn lưu giữ 15 bia cổ ghi chép về lịch sử và các lần trùng tu, cùng hệ thống di vật quý giá. Đối với nhiều người như anh Đặng Quốc Cường (Thái Bình), việc ghé thăm đền Bạch Mã mỗi dịp đầu năm đã trở thành thói quen để gửi gắm niềm tin vào sự bình an và may mắn cho gia đình.
