Các ứng dụng trên smartphone có theo dõi danh bạ của bạn không?

Phần lớn ứng dụng trên smartphone khi cài đặt đều yêu cầu bạn cấp quyền truy cập vào một số dữ liệu cá nhân. Đó có thể là vị trí, lịch làm việc, bộ nhớ ảnh và cả danh bạ.

Với các ứng dụng gọi điện, nhắn tin hoặc mạng xã hội, việc truy cập danh bạ là điều khá dễ hiểu vì chúng cần số điện thoại để giúp bạn tìm bạn bè, đồng bộ liên hệ và gợi ý kết nối.

Tuy nhiên, không phải mọi yêu cầu truy cập đều hoàn toàn vô hại. Trong một số trường hợp, ứng dụng độc hại hoặc phần mềm gián điệp tinh vi có thể lợi dụng quyền này để thu thập dữ liệu liên hệ mà bạn không hề hay biết. Khi đó, thông tin của bạn và những người trong danh bạ có thể bị khai thác cho mục đích xấu.

Dù vì lý do gì, việc một ứng dụng truy cập danh bạ vẫn là vấn đề nhạy cảm liên quan trực tiếp đến quyền riêng tư. Nếu điện thoại nhiễm mã độc, rủi ro không chỉ dừng lại ở danh bạ mà còn có thể lan sang các dữ liệu khác.

Tuy vậy, bạn vẫn có thể kiểm soát tình hình bằng cách chọn lọc ứng dụng trước khi cài đặt, rà soát và tắt những quyền không cần thiết, hoặc yêu cầu xóa dữ liệu cá nhân khi không còn sử dụng dịch vụ.

Vì sao ứng dụng lại muốn truy cập danh bạ của bạn?

Khi cài một ứng dụng mới, nhiều người thường bấm “Cho phép” mà không suy nghĩ nhiều. Nhưng bạn có bao giờ tự hỏi vì sao ứng dụng lại cần danh bạ của mình?

Câu trả lời nằm ở dữ liệu. Với các nhà phát triển, dữ liệu cá nhân bao gồm cả danh bạ là nguồn tài nguyên có giá trị. Tùy theo chính sách của từng ứng dụng, thông tin bạn cung cấp có thể được sử dụng để cải thiện dịch vụ, gợi ý kết nối bạn bè hoặc thậm chí chia sẻ với đối tác quảng cáo. Trong khi đó, phần lớn ứng dụng trên cửa hàng hiện nay đều miễn phí, nên việc khai thác dữ liệu trở thành một cách để tạo doanh thu.

Về bản chất, dữ liệu của bạn đang được “thương mại hóa”. Thông tin như vị trí, độ tuổi, tình trạng hôn nhân, lịch sử mua sắm và mạng lưới liên hệ có thể được tổng hợp thành hồ sơ chi tiết nhằm phục vụ quảng cáo cá nhân hóa. Một số công ty môi giới dữ liệu còn kết hợp nhiều nguồn hợp pháp khác nhau để xây dựng chân dung số đầy đủ về người dùng.

Đừng bỏ qua Chính sách bảo mật

Muốn biết dữ liệu của mình sẽ được dùng ra sao, cách tốt nhất là đọc Chính sách bảo mật trước khi cài đặt ứng dụng. Dù nội dung thường dài và khó hiểu nhưng đây là nơi giải thích rõ các yêu cầu sau:

- Ứng dụng thu thập loại dữ liệu nào.

- Vì sao cần những dữ liệu đó.

- Có chia sẻ với bên thứ ba hay không.

- Dữ liệu được lưu trong bao lâu.

- Người dùng có quyền yêu cầu xóa hay chỉnh sửa dữ liệu không.

Nếu một ứng dụng thiếu minh bạch hoặc không công bố rõ cách xử lý thông tin, đó là dấu hiệu cần cân nhắc. Trong thực tế, không ít ứng dụng vẫn thu thập dữ liệu vượt quá nhu cầu cần thiết.

Ngừng cài ứng dụng có phải là giải pháp khả thi?

Việc ngừng cài thêm ứng dụng có thể giúp giảm rủi ro, nhưng gần như không khả thi trong cuộc sống số. Smartphone vốn được thiết kế để cài đặt và sử dụng ứng dụng mỗi ngày.

Ngay cả khi bạn không dùng ứng dụng bên thứ ba, dữ liệu vẫn có thể được thu thập qua các dịch vụ mặc định. Chẳng hạn, khi sử dụng Gmail, Google Maps hay YouTube, hoạt động của bạn đều được liên kết với tài khoản Google. Bạn có thể tắt cá nhân hóa quảng cáo hoặc giới hạn theo dõi hoạt động, nhưng điều này đôi khi làm giảm chất lượng gợi ý nội dung.

Đây là sự đánh đổi quen thuộc, tức là càng muốn dịch vụ “hiểu” mình, bạn càng phải chia sẻ nhiều dữ liệu.

Cách kiểm soát quyền truy cập của ứng dụng là giải pháp hiệu quả hơn

Giải pháp thực tế và cân bằng hơn là chủ động quản lý quyền truy cập trên điện thoại.

Bạn có thể vào phần Cài đặt → Quyền riêng tư → Danh bạ (hoặc mục tương tự tùy hệ điều hành) để xem ứng dụng nào đang được phép truy cập. Nếu phát hiện ứng dụng không liên quan nhưng vẫn có quyền đọc danh bạ, hãy tắt ngay.

Nhiều thiết bị còn cho phép chọn chế độ “Chỉ cho phép khi đang sử dụng”, giúp hạn chế ứng dụng truy cập dữ liệu khi chạy nền. Việc kiểm tra định kỳ danh sách quyền cũng giúp bạn phát hiện ứng dụng lạm dụng quyền hoặc thu thập dữ liệu không cần thiết.

Nếu nghi ngờ một ứng dụng xâm phạm quyền riêng tư, bạn nên xóa ứng dụng và cân nhắc yêu cầu xóa dữ liệu cá nhân khỏi hệ thống của nhà cung cấp.

Trong kỷ nguyên số, dữ liệu cá nhân là tài sản có giá trị. Việc ứng dụng yêu cầu truy cập danh bạ không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng cũng không nên xem nhẹ. Điều quan trọng không phải là từ bỏ công nghệ, mà là sử dụng công nghệ một cách có hiểu biết và an toàn.

Phan Văn Hòa