Kịch bản trả đũa của Iran nếu bị Mỹ tấn công
Theo phân tích của giới quan sát quốc tế, bất chấp những tổn thất nặng nề sau các đợt không kích của Israel và Mỹ hồi mùa Hè năm ngoái cùng sức ép trong nước ngày càng gia tăng, Iran vẫn duy trì một loạt "quân bài" răn đe chiến lược. Từ kho tên lửa đạn đạo đồ sộ, mạng lưới lực lượng ủy nhiệm khu vực cho đến khả năng phong tỏa eo biển Hormuz, Tehran hoàn toàn có thể tạo ra những chấn động lớn đối với cả Trung Đông và nền kinh tế toàn cầu nếu xung đột với Washington bùng phát.
Sẵn sàng cho "cuộc chiến sống còn"
Trong gần nửa thế kỷ qua, Iran đã luôn chuẩn bị cho kịch bản đối đầu quân sự với Mỹ. Nhận thức rõ sự chênh lệch về sức mạnh quân sự truyền thống, Tehran tập trung xây dựng chiến lược bất đối xứng nhằm áp đặt những cái giá phải trả cực đắt, khiến đối phương phải chùn bước.
Hiện tại, ngay cả khi các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra, quân đội Mỹ tiếp tục tăng cường đáng kể lực lượng không quân và hải quân tại Trung Đông. Những phát ngôn cứng rắn từ Tổng thống Mỹ Donald Trump và để ngỏ khả năng tấn công Iran càng thổi bùng lo ngại về một cuộc chiến tranh tàn khốc trên diện rộng.
Giới chuyên gia nhận định, cách Tehran sử dụng các công cụ răn đe sẽ phụ thuộc vào mức độ đe dọa mà họ cảm nhận.
Chính quyền Tehran sở hữu rất nhiều năng lực đáng gờm. Nếu họ coi đây là một cuộc chiến mang tính sống còn, họ có thể tung ra tất cả những gì mình có.
Chuyên gia cấp cao Farzin Nadimi từ Viện Washington phân tích
Dưới đây là những kịch bản đáp trả chính của Iran trong trường hợp bị tấn công:
Mưa tên lửa và máy bay không người lái
Iran hiện sở hữu hàng nghìn tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV) có tầm bắn bao trùm các căn cứ của lực lượng Mỹ tại nhiều quốc gia Trung Đông cũng như toàn bộ lãnh thổ Israel.
Khả năng xuyên thủng lưới phòng không của vũ khí Iran đã được kiểm chứng. Hồi tháng 6/2025, sau đòn tấn công bất ngờ của Israel, Tehran đã đáp trả bằng những làn sóng tên lửa và UAV dồn dập, vượt qua các hệ thống đánh chặn tinh vi của Tel Aviv và gây ra nhiều thiệt hại. Các quan chức Iran khẳng định, kho vũ khí sử dụng trong cuộc xung đột đó đã được bổ sung đầy đủ.
Theo đánh giá của giới chức Mỹ, những hệ thống vũ khí đã qua thực chiến này tiếp tục là mối đe dọa thường trực. Iran đã phát triển, thử nghiệm và triển khai hơn 20 loại tên lửa đạn đạo, đủ sức đe dọa các mục tiêu xa tới tận Nam Âu. Dòng UAV cảm tử Shahed của nước này cũng đã chứng minh được sức hủy diệt thực tế trên chiến trường.
Chúng tôi có từ 30.000 đến 40.000 binh sĩ Mỹ đồn trú tại 8 hoặc 9 cơ sở trong khu vực. Tất cả đều nằm trong tầm bắn của hàng nghìn UAV cảm tử và tên lửa đạn đạo tầm ngắn của Iran.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhấn mạnh hồi tháng trước
Theo nhận định của giới chức Mỹ, dù lạc hậu và kém xa về công nghệ so với phương Tây, quy mô kho vũ khí của Tehran vẫn khiến bất kỳ kế hoạch tấn công dứt điểm nào của Washington trở nên vô cùng khó khăn. Tehran cũng nhiều lần cảnh báo sẽ nhắm mục tiêu vào các đồng minh của Mỹ trong khu vực.
Trong quá khứ, khi máy bay ném bom Mỹ không kích các cơ sở hạt nhân của Iran vào mùa Hè năm ngoái, Tehran đã phóng tên lửa vào căn cứ không quân al-Udeid ở Qatar - cơ sở quân sự lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông.
Kích hoạt mạng lưới "Trục kháng chiến"
Trong 2 năm qua, Israel đã giáng những đòn nặng nề vào mạng lưới lực lượng ủy nhiệm của Iran, làm suy giảm đáng kể khả năng "vươn vòi" ra ngoài biên giới của Tehran. Dẫu vậy, các nhóm vũ trang này vẫn tuyên bố sẵn sàng bảo vệ Cộng hòa Hồi giáo.
Các nhóm dân quân Iraq như Kataeb Hezbollah và Harakat al-Nujaba - những tổ chức từng nhiều lần tập kích lực lượng Mỹ trong quá khứ cùng với phong trào Hezbollah tại Liban đều khẳng định sẽ ứng cứu nếu Iran bị tấn công.
Tháng trước, chỉ huy Kataeb Hezbollah, ông Abu Hussein al-Hamidawi, đã kêu gọi những người trung thành với Iran trên toàn cầu "chuẩn bị cho một cuộc chiến toàn diện".
Tuy nhiên, mạng lưới này đang phải đối mặt với không ít rào cản. Tại Liban, sức mạnh của Hezbollah đã sứt mẻ đáng kể sau 13 tháng xung đột với Israel và hiện phải đối phó với sức ép giải giáp ở trong nước. Tại Iraq, các nhóm dân quân hùng mạnh đang bị kìm chân bởi một chính phủ trung ương chịu áp lực lớn từ Mỹ nhằm hạn chế ảnh hưởng của Tehran.
Trong khi đó, lực lượng Houthi tại Yemen, dù liên tục bị Mỹ và Israel oanh tạc, vẫn nổi lên là một trong những "cánh tay nối dài" nguy hiểm nhất của Iran. Nhóm này từng tấn công Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE), Israel và cả các tàu chiến Mỹ ở Biển Đỏ. Cuối tháng 1 vừa qua, Houthi tung một video quay cảnh một con tàu bốc cháy ngùn ngụt kèm dòng thông điệp ngắn gọn mang tính đe dọa: "Sắp tới".
Chiến tranh kinh tế và "yết hầu" Hormuz
Tehran nhiều lần cảnh báo, một cuộc chiến nhằm vào Iran sẽ không chỉ gói gọn tại Trung Đông mà sẽ tạo ra cơn địa chấn trên toàn thế giới. Là một trong những nhà sản xuất năng lượng hàng đầu, Iran nắm giữ đòn bẩy chiến lược nhờ khả năng làm gián đoạn thị trường năng lượng và huyết mạch thương mại toàn cầu.
Iran án ngữ eo biển Hormuz - tuyến đường thủy chật hẹp nhưng lại là nơi vận chuyển hơn 1/5 lượng dầu mỏ và một phần lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới. Tehran dọa sẽ đóng cửa eo biển này nếu bị tấn công. Giới chuyên gia cảnh báo kịch bản này có thể đẩy giá nhiên liệu tăng phi mã và châm ngòi cho một cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu.
Một sự gián đoạn kéo dài tại eo biển Hormuz là kịch bản cực kỳ nguy hiểm. Ngay cả khi chỉ bị gián đoạn một phần, giá cả cũng sẽ tăng vọt, chuỗi cung ứng đứt gãy và lạm phát toàn cầu bị khuếch đại.
Ông Umud Shokri - chiến lược gia năng lượng tại Washington đánh giá
Dù vậy, phong tỏa Hormuz có thể là phương án cuối cùng của Iran, bởi nó cũng sẽ bóp nghẹt chính nền kinh tế của nước này và ảnh hưởng nghiêm trọng tới các quốc gia Arập láng giềng - những nước vốn đang vận động chính quyền Trump từ bỏ ý định tấn công và cam kết không cho phép Washington sử dụng lãnh thổ của họ làm bàn đạp quân sự.
Thay vì phong tỏa hoàn toàn, Iran có thể áp dụng chiến tranh phi đối xứng. Quân đội nước này cho biết, đã xây dựng các căn cứ hải quân sâu dưới lòng đất dọc bờ biển, với hàng chục tàu cao tốc tấn công nhanh sẵn sàng triển khai trên Vịnh Ba Tư. Khả năng rải thủy lôi, sử dụng thiết bị không người lái tự sát và các chiến thuật "bầy đàn" có thể biến vùng biển này thành cơn ác mộng đối với hải quân phương Tây.
Lịch sử đã từng chứng minh khả năng này. Cuối những năm 1980, trong "Chiến tranh Tàu chở dầu", Iran đã rải thủy lôi ở Vịnh Ba Tư khiến tàu USS Samuel B. Roberts của Mỹ suýt chìm khi đang hộ tống các tàu chở dầu của Kuwait.
Năm 2019, hàng loạt tàu chở dầu đã bị tấn công ở Vịnh Oman giữa lúc căng thẳng Mỹ - Iran leo thang đỉnh điểm.
Kết hợp với khả năng đe dọa giao thương qua eo biển Bab al-Mandab ở Biển Đỏ của lực lượng Houthi, Iran đang nắm trong tay quyền lực khổng lồ để gây ra những vết thương kinh tế trên quy mô toàn cầu.
"Cuộc chiến tiếp theo có thể không bắt đầu ở trung tâm Thủ đô Tehran, mà sẽ nổ ra ngay tại eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư", chuyên gia Nadimi từ Viện Washington kết luận.
Trong diễn biến mới đây, theo hãng tin AFP, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tiết lộ Tổng thống Donald Trump đang thắc mắc vì sao Iran vẫn chưa "đầu hàng" trước sức ép quân sự khổng lồ từ Washington.
Hiện tại, Mỹ và Iran đang tiến hành đàm phán do Oman làm trung gian tại Geneva (Thụy Sĩ) nhằm tháo gỡ căng thẳng. Tổng thống Trump đã ra hạn chót 15 ngày để Tehran đưa ra thỏa thuận hạt nhân mới. Về phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết, một dự thảo đề xuất sẽ hoàn tất trong vài ngày tới.
Bất chấp áp lực từ việc Mỹ điều động tàu sân bay và khí tài đến khu vực, Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei khẳng định Washington sẽ không thể đánh bại nước Cộng hòa Hồi giáo. Tehran tiếp tục phủ nhận cáo buộc phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời nhấn mạnh mục tiêu đàm phán cốt lõi là dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế.
Đáng chú ý, Đặc phái viên Witkoff xác nhận đã gặp nhân vật đối lập lưu vong Reza Pahlavi theo chỉ thị của ông Trump. Động thái này diễn ra ngay sau khi Washington để ngỏ kịch bản ủng hộ việc "thay đổi chế độ" tại Iran.