'Nút thắt' Hormuz và các siêu sân bay vùng Vịnh chao đảo giữa vòng xoáy chiến sự Trung Đông
Cuộc xung đột Mỹ - Iran đang giáng đòn mạnh vào mạng lưới giao thương quốc tế. Việc hàng loạt không phận bị đóng cửa và eo biển chiến lược Hormuz bị phong tỏa không chỉ làm chao đảo các sân bay vùng Vịnh mà còn đe dọa nghiêm trọng chuỗi cung ứng hàng hải toàn cầu, từ phân bón, hạt nhựa cho đến an ninh lương thực.
Hàng không vùng Vịnh chìm trong gián đoạn do căng thẳng Trung Đông
Sở hữu vị trí địa lý đắc địa cùng sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ ngân sách nhà nước, các trung tâm trung chuyển hàng không khổng lồ tại vùng Vịnh vốn đang trong thời kỳ hưng thịnh nay lại bị chấn động mạnh bởi xung đột.
Sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, các đòn đáp trả của Tehran đã nhắm vào nhiều mục tiêu trên khắp vùng Vịnh, buộc giới chức phải đóng cửa không phận và làm đình trệ hoạt động tại các trung tâm lớn như Dubai và Abu Dhabi.
Theo nhận định từ các chuyên gia phân tích của Ngân hàng ING, việc đóng cửa không phận vùng Vịnh đang làm gián đoạn nghiêm trọng các hành lang hàng không nối liền châu Âu và châu Á.
Giám đốc nghiên cứu Kathleen Brooks tại nền tảng giao dịch XTB lưu ý rằng khu vực Trung Đông đảm nhận tới 18% lượng hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không toàn cầu. Sự đứt gãy này có thể gây ra những cú sốc lớn cho chuỗi cung ứng, đồng thời kéo theo sự sụt giảm mạnh về giá cổ phiếu của các hãng hàng không, khách sạn và công ty du lịch khi cánh cửa bay đến khu vực này tạm thời khép lại.
Sự gián đoạn này đe dọa trực tiếp đến vị thế thống trị của các sân bay vùng Vịnh. Điển hình là sân bay chính của Dubai (DXB) - cảng hàng không bận rộn thứ hai thế giới chỉ sau Atlanta (Mỹ). Sau khi phục vụ 95 triệu hành khách vào năm 2025, DXB đang hướng tới mục tiêu 100 triệu hành khách trong năm nay.
Tương tự, sân bay Hamad của Doha (Qatar) cũng ghi nhận 54 triệu hành khách vào năm ngoái, sánh ngang với Frankfurt hay Hong Kong. Lợi thế cạnh tranh tuyệt đối của các sân bay này - như hoạt động 24/7 không có giờ giới nghiêm, chi phí vận hành thấp và sự liên kết chặt chẽ với các hãng bay khổng lồ như Emirates, Qatar Airways hay Etihad – nay đang phải đối mặt với rủi ro đình trệ chưa từng có.
Nút thắt eo biển Hormuz đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu
Không dừng lại ở bầu trời, cuộc chiến còn gây xáo trộn nghiêm trọng trên các tuyến giao thông hàng hải. Việc hàng loạt tàu thuyền phải nằm bờ quanh khu vực vùng Vịnh và sự tê liệt của eo biển Hormuz - tuyến đường thủy hẹp mang tính sống còn nằm giữa Iran và Oman - đang tạo ra những biến động lớn cho nhiều ngành công nghiệp ngoài lĩnh vực dầu mỏ.
Theo Công ty phân tích thương mại Kpler, khoảng 33% lượng phân bón của thế giới, bao gồm lưu huỳnh và amoniac, phải đi qua eo biển Hormuz. Các lô hàng này được bốc lên từ Qatar, Saudi Arabia hay Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) để chuyển tới Ấn Độ, Trung Quốc, Brazil và châu Phi.
Kpler cảnh báo hiện không có giải pháp thay thế khả thi nào cho tuyến đường biển vùng Vịnh, bởi các tuyến đường bộ bị giới hạn nghiêm trọng về sức chứa.
Thêm vào đó, do phần lớn phân bón được sản xuất bằng lượng khí đốt và dầu mỏ khổng lồ, giá hydrocarbon tăng vọt do xung đột có thể tạo ra hiệu ứng domino, đẩy giá phân bón toàn cầu lên cao.
Bên cạnh đó, cuộc xung đột còn đe dọa trực tiếp đến trung tâm xuất khẩu polymer trọng điểm tại UAE. Theo phân tích của Argus Media, khu vực này sản xuất tới 23 triệu tấn polyethylene mỗi năm - một trong những loại nhựa được sử dụng phổ biến nhất thế giới, chiếm 15% sản lượng toàn cầu.
Đáng lo ngại hơn, cảng Jebel Ali của UAE, trung tâm xuất khẩu các sản phẩm hóa dầu, đã bốc cháy vào ngày 1/3 vừa qua.
Tại Kuwait, một cơ sở cảng khác cũng phải tạm dừng hoạt động sau khi các mảnh vỡ từ hỏa lực rơi xuống khu vực lân cận.
Định tuyến lại đường biển và rủi ro an ninh lương thực
Trước những rủi ro an ninh quá lớn, nhiều hãng vận tải biển hàng đầu thế giới đã tuyên bố tránh xa eo biển Hormuz. Phí bảo hiểm cho các tàu đi qua Trung Đông cũng tăng vọt, khiến việc lưu thông qua vùng Vịnh trở nên đắt đỏ đến mức không thể chi trả hoặc bất khả thi đối với các tàu chở hàng.
Các tập đoàn khổng lồ như Maersk (Đan Mạch) và CMA CGM (Pháp) đã đình chỉ hoàn toàn việc quá cảnh qua eo biển Hormuz cũng như kênh đào Suez. Thay vào đó, các tàu hàng từ châu Á và Trung Đông buộc phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng của châu Phi để đến châu Âu, kéo dài hành trình thêm hàng ngàn km và đội chi phí lên mức kỷ lục.
Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến xuất khẩu mà còn đe dọa dòng chảy hàng hóa nhập khẩu vào Trung Đông, một khu vực vốn phụ thuộc rất lớn vào nguồn cung thực phẩm từ bên ngoài. Nhiều chuyến hàng lương thực bắt buộc phải đi qua eo biển Hormuz đang đứng trước nguy cơ đình trệ.
Siêu sân bay Dubai nối lại hoạt động ở mức độ hạn chế
Sau 3 ngày buộc phải đình trệ toàn diện do những diễn biến phức tạp và rủi ro an ninh từ chiến sự tại Trung Đông, cơ quan quản lý hàng không Dubai đã phát đi thông báo chính thức về việc nối lại các chuyến bay ở mức độ "hạn chế" bắt đầu từ tối 2/3. Theo tuyên bố này, việc khôi phục một phần hoạt động khai thác sẽ được áp dụng đồng thời tại cả hai cảng hàng không trọng điểm là Sân bay Quốc tế Dubai (DXB) và Sân bay Quốc tế Al Maktoum (DWC). Động thái nới lỏng thận trọng này được kỳ vọng sẽ giải tỏa phần nào áp lực khổng lồ cho hàng chục ngàn hành khách đang bị mắc kẹt, cũng như nhen nhóm lại hy vọng khơi thông chuỗi cung ứng hàng hóa qua trung tâm trung chuyển nhộn nhịp bậc nhất khu vực vùng Vịnh, bất chấp tình hình an ninh vùng trời vẫn đang đòi hỏi sự cảnh giác cao độ.