Ngành khoai tây EU khủng hoảng dư cung: Giá giảm 22%, nông dân đối mặt nguy cơ phá sản

Từng được ví như “mỏ vàng” nhờ lợi nhuận ổn định trong giai đoạn khan hiếm, ngành khoai tây của Liên minh châu Âu (EU) đang chứng kiến sự đảo chiều tiêu cực. Tình trạng dư cung nghiêm trọng kết hợp với áp lực từ thị trường quốc tế đã đẩy giá khoai tây năm 2025 giảm 22% so với năm 2024, khiến hàng nghìn hộ nông dân rơi vào cảnh bế tắc tài chính.

Nghịch lý từ làn sóng đầu tư ồ ạt

Trong hơn hai thập kỷ (2000 - 2023), sản lượng khoai tây tại EU từng ghi nhận mức sụt giảm gần 40% do biến đổi khí hậu và các quy định khắt khe về thuốc bảo vệ thực vật. Sự khan hiếm này đã đẩy giá lên cao, tạo tín hiệu giả cho các nhà sản xuất mở rộng diện tích canh tác một cách mất kiểm soát.

Tại Pháp, ông Geoffroy d’Evry, Chủ tịch Liên đoàn người trồng khoai tây quốc gia (UNPT), cho biết mục tiêu tăng thêm 40.000 ha diện tích canh tác vốn được dự kiến cho năm 2030 đã bị lấp đầy chỉ trong vòng một năm. Sự gia tăng đột biến này không chỉ diễn ra tại Pháp mà còn lan rộng sang các cường quốc nông nghiệp khác như Đức, Bỉ và Hà Lan.

Mất cân đối cung - cầu nghiêm trọng

Theo các phân tích thị trường, mức sản lượng cần thiết để duy trì trạng thái cân bằng cho EU là khoảng 24.000.000 tấn. Tuy nhiên, vụ mùa hiện tại đã vọt lên tới 27.000.000 tấn, tạo ra lượng dư thừa lên đến 3.000.000 tấn trong khi sức mua nội địa không có dấu hiệu tăng trưởng.

Rào cản xuất khẩu và áp lực địa chính trị

Khả năng giải tỏa lượng hàng tồn kho thông qua xuất khẩu đang gặp nhiều trở ngại lớn. Căng thẳng địa chính trị và các chính sách thuế quan cứng rắn từ Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thu hẹp triển vọng đưa khoai tây EU ra thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, biến động tỷ giá Euro/USD khiến nông sản châu Âu trở nên đắt đỏ hơn, mất dần lợi thế cạnh tranh trước các đối thủ mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ và Ai Cập.

Đáng chú ý, các quốc gia từng là khách hàng lớn tại khu vực Trung Đông nay không chỉ tự chủ được nguồn cung mà còn quay lại cạnh tranh trực tiếp với các nhà sản xuất EU trên thị trường toàn cầu.

Ba Lan trở thành “túi đựng” khoai tây giá rẻ

Trong bức tranh ảm đạm chung, Ba Lan là quốc gia chịu tác động nặng nề nhất. Theo ông Tomasz Bienkowski, Chủ tịch Liên đoàn Khoai tây Ba Lan, các kho chứa trong nước đã gần như kín chỗ. Những trận mưa lớn vào mùa thu vừa qua không chỉ làm hư hại diện tích trồng trọt mà còn gây khó khăn lớn cho khâu chế biến do chất lượng củ không đạt chuẩn.

Tình trạng dư thừa tại Tây Âu đã khiến các nhà sản xuất khu vực này đẩy mạnh xuất khẩu sang Ba Lan với mức giá cực thấp. Có thời điểm, 100 kg khoai tây chỉ được giao dịch ở mức 3,00 EUR, không đủ để bù đắp chi phí sản xuất cơ bản. Ông Bienkowski cảnh báo, đối với các trang trại quy mô lớn, nguy cơ phá sản đã hiện hữu rõ ràng.

Bế tắc trong các giải pháp thay thế

Việc chuyển hướng sử dụng khoai tây dư thừa làm thức ăn chăn nuôi hoặc sản xuất khí sinh học cũng không mang lại hiệu quả kinh tế cao. Tại Ba Lan, việc thay đổi khẩu phần dinh dưỡng cho vật nuôi đòi hỏi chi phí đầu tư lớn. Trong khi đó, các nhà máy chưng cất cồn ưu tiên sử dụng ngô vì khoai tây có hàm lượng nước quá cao, làm tăng chi phí vận hành.

Trước tình hình này, giới chuyên gia kêu gọi các quốc gia EU cần đạt được đồng thuận trong việc cắt giảm ít nhất 10,00% diện tích canh tác để tái lập cân bằng thị trường. Tuy nhiên, nỗi lo lớn nhất hiện nay là tác động dây chuyền lên chuỗi cung ứng hạt giống, khi nông dân không còn đủ khả năng tài chính để tái đầu tư cho vụ mùa tới.

Thành Vinh