Chiến sự Mỹ - Iran có kích hoạt đợt suy thoái kinh tế toàn cầu?
Bước sang tuần thứ hai của cuộc chiến tại Trung Đông, nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Philippe Aghion nhận định "chảo lửa" này khó có khả năng châm ngòi cho một sự sụp đổ kinh tế toàn cầu với quy mô tồi tệ như năm 2008. Tuy nhiên, thế giới cần chuẩn bị cho một "cú sốc dầu mỏ" tương tự thập niên 1970 nếu chiến sự tiếp tục kéo dài.
Nguy cơ tái diễn "cú sốc dầu mỏ" 1973
Trả lời phỏng vấn trên đài phát thanh RTL vào ngày 9/3, Giáo sư Philippe Aghion - người vừa được vinh danh bằng giải thưởng Nobel Kinh tế năm 2025 - đã đưa ra những đánh giá mang tính chiến lược về tác động của cuộc chiến Mỹ - Israel và Iran đối với dòng chảy thương mại toàn cầu.
Ông cảnh báo rằng, nếu cuộc xung đột kéo dài hơn vài tuần, đẩy giá dầu thô vượt mốc 150 USD/thùng và khiến lạm phát tăng vọt, thế giới sẽ phải đối mặt với một tình trạng tương tự như "cú sốc dầu mỏ" năm 1973.
Trong lịch sử, cuộc chiến tranh Yom Kippur năm 1973 đã dẫn đến việc các quốc gia Arập thuộc Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) áp đặt lệnh cấm vận dầu mỏ đối với những nước ủng hộ Israel. Động thái này đã khiến giá năng lượng tăng phi mã, kéo theo sự bùng nổ của lạm phát và đẩy kinh tế toàn cầu vào tình trạng đình trệ nghiêm trọng.
Giáo sư Aghion nhấn mạnh, để đối phó với một cú sốc có quy mô tương tự ở thời điểm hiện tại, các quốc gia châu Âu, Mỹ và những nền kinh tế phát triển khác bắt buộc phải đưa ra một phản ứng chính sách phối hợp đồng bộ.
Ngay trong ngày 9/3, các bộ trưởng tài chính thuộc nhóm G7 có kế hoạch thảo luận khẩn cấp về khả năng giải phóng nguồn dự trữ dầu mỏ chiến lược nhằm xoa dịu thị trường, sau khi giá vàng đen đã có lúc tăng vọt hơn 30% kể từ khi xung đột bùng phát.
Với tư cách là chuyên gia hàng đầu về mô hình tăng trưởng bền vững thông qua quá trình "phá hủy mang tính sáng tạo", ông Aghion đánh giá một cuộc xung đột kéo dài và lan rộng chắc chắn sẽ kéo tụt đà tăng trưởng chung của toàn cầu.
Tuy nhiên, nhà kinh tế học này tỏ ra lạc quan khi đánh giá về cấu trúc của hệ thống tài chính hiện tại.
Ông khẳng định bản thân nhìn thấy rủi ro suy thoái kinh tế đang hiện hữu, nhưng hoàn toàn không có dấu hiệu của một sự sụp đổ mang tính hệ thống.
Cụ thể, vị chuyên gia này loại trừ kịch bản thế giới sẽ phải hứng chịu một cú sốc tàn phá như cuộc Khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.
Sự khác biệt nằm ở bản chất cốt lõi của vấn đề. Cuộc khủng hoảng năm 2008 được châm ngòi từ sự xì hơi của bong bóng bất động sản tại Mỹ, kéo theo sự sụp đổ của các chứng khoán bảo đảm bằng thế chấp. Nó tạo ra một cuộc khủng hoảng tín dụng trầm trọng từ bên trong hệ thống ngân hàng, đánh sập các tổ chức cho vay và dẫn đến đợt suy thoái kinh tế sâu sắc nhất kể từ cuộc Đại suy thoái những năm 1930.
Ngược lại, những biến động hiện nay chủ yếu là cú sốc về chuỗi cung ứng và năng lượng từ các yếu tố địa chính trị bên ngoài.