Xung đột Trung Đông sáng 18/3: Iran tổn thất nhân sự cấp cao, Israel nhắm tới tân Lãnh tụ tối cao
Sáng 18/3, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran chính thức xác nhận sự ra đi của quan chức an ninh hàng đầu Ali Larijani. Căng thẳng tiếp tục bị đẩy lên cao khi Israel tuyên bố nhắm mục tiêu vào tân Lãnh tụ tối cao Iran, trong khi Washington có những rạn nứt công khai với các đồng minh về vấn đề eo biển Hormuz.
Tổn thất nhân sự và các tuyên bố cứng rắn
Theo hãng tin AFP, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran ngày 17/3 (giờ địa phương) phát đi thông báo xác nhận ông Ali Larijani đã thiệt mạng. Ông Larijani, 68 tuổi, được giới quan sát đánh giá là nhân vật có tầm ảnh hưởng sâu rộng, đóng vai trò then chốt trong việc hoạch định chính sách khu vực và chiến lược phòng thủ của Tehran, đặc biệt trong chiến dịch đáp trả các cuộc tấn công gần đây.
Bên cạnh ông Larijani, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng xác nhận Tư lệnh lực lượng bán quân sự Basij, ông Gholamreza Soleimani, đã thiệt mạng trong một cuộc không kích của Israel. Truyền thông nhà nước Iran cho biết tang lễ của hai quan chức này sẽ được cử hành trọng thể vào sáng 18/3 tại trung tâm thủ đô Tehran.
Ngay sau các vụ tấn công, quân đội Israel tiếp tục đưa ra những tuyên bố nhắm vào ban lãnh đạo cấp cao nhất của Iran. Người phát ngôn quân đội Israel, Chuẩn tướng Effie Defrin, công khai tuyên bố sẽ truy tìm và "vô hiệu hóa" tân Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei - người vừa kế nhiệm sau khi Lãnh tụ Ali Khamenei thiệt mạng hồi cuối tháng 2. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cũng đưa ra thông điệp trên truyền hình, cho thấy ý đồ can thiệp sâu vào tình hình nội bộ của Tehran.
Chính sách nhắm mục tiêu vào các nhà lãnh đạo cấp cao này của Israel đang vấp phải sự chỉ trích từ một số quốc gia. Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan ngày 17/3 đã lên tiếng gọi các vụ ám sát này là hành động "thực sự bất hợp pháp".
Căng thẳng tại eo biển Hormuz và phản ứng của Mỹ
Hệ lụy từ cuộc xung đột đang tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng toàn cầu. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 17/3 tuyên bố cứng rắn trên mạng xã hội rằng tình hình tại eo biển Hormuz "sẽ không trở lại trạng thái như trước chiến tranh". Tuyến đường thủy huyết mạch chiếm 1/5 lượng dầu thô toàn cầu này hiện vẫn đang bị phong tỏa, đẩy giá dầu thế giới tăng vọt.
Trong nỗ lực tìm kiếm sự hỗ trợ để mở lại eo biển, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã vấp phải sự khước từ từ nhiều đồng minh. Phản ứng trước sự e dè này, nhà lãnh đạo Mỹ đã công khai chỉ trích khối NATO và các đối tác truyền thống. Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump gọi việc NATO từ chối giúp đỡ là một "sai lầm" và khẳng định Washington không còn "cần hoặc mong muốn" sự hỗ trợ từ các nước NATO, cũng như Nhật Bản, Australia hay Hàn Quốc.
Cú sốc năng lượng và hiệu ứng domino toàn cầu
Những diễn biến khốc liệt trên thực địa đang giáng đòn trực diện vào nền kinh tế thế giới. Tại Vùng Vịnh, dữ liệu hàng hải cho thấy Iran hiện chỉ cấp phép qua lại eo biển Hormuz cho tàu thuyền từ các "quốc gia thân thiện", trong khi Iraq đang phải chật vật đàm phán để xuất khẩu dầu mỏ.
Tình trạng thắt chặt huyết mạch giao thương, cộng hưởng với việc khu phức hợp dầu mỏ Fujairah (UAE) tiếp tục trúng không kích khiến hoạt động nạp dầu bị đình trệ, đã đẩy giá dầu thô Brent chốt phiên ở mức 103,42 USD/thùng và dầu WTI đạt 96,21 USD/thùng.
Cú sốc năng lượng này lập tức tạo ra chuỗi hệ lụy vĩ mô: Ngân hàng Trung ương Australia (RBA) đi tiên phong trong việc tăng lãi suất cơ bản lên 4,10% nhằm đối phó lạm phát nhiên liệu; niềm tin nhà đầu tư tại Đức chạm đáy 1 năm, buộc giới chức phải mở cuộc điều tra các công ty năng lượng có dấu hiệu trục lợi từ khủng hoảng.
Làn sóng bất ổn cũng quét qua châu Á khi người dân Thái Lan đổ xô xếp hàng mua xăng dự trữ trước thềm lệnh áp giá trần hết hiệu lực.
Không nằm ngoài vòng xoáy, ngành hàng không toàn cầu bắt đầu "thấm đòn" khi hãng hàng không Bắc Âu (SAS) thông báo hủy ít nhất 1.000 chuyến bay trong tháng 4 do không chịu nổi sức ép từ chi phí nhiên liệu.
Khủng hoảng nhân đạo trầm trọng tại Lebanon
Trong lúc các cường quốc bế tắc trong đàm phán, chảo lửa Trung Đông tiếp tục lan rộng, bao trùm từ Vùng Vịnh đến Lebanon và Iraq. Các phóng viên AFP ghi nhận hàng loạt tiếng nổ lớn vào tối 17/3 tại thủ đô của nhiều quốc gia trong khu vực.
Đặc biệt tại Lebanon, tình hình nhân đạo đang trượt đến mức báo động. Theo Bộ Y tế Lebanon, kể từ khi xung đột bùng phát lan sang nước này vào ngày 2/3, các cuộc không kích của Israel đã khiến ít nhất 886 người thiệt mạng và hơn 1 triệu người phải rời bỏ nhà cửa. Quân đội Lebanon cũng xác nhận đã mất 6 binh sĩ.
Tại thành phố miền nam Sidon, tình trạng quá tải tại các cơ sở lưu trú buộc nhiều người tản cư phải ngủ ngoài xe hơi. Bà Jihan Kaisi, giám đốc một tổ chức phi chính phủ đang quản lý một trường học được cải tạo thành nơi trú ẩn cho hơn 1.100 người, nghẹn ngào chia sẻ: "Rất nhiều người tìm đến mỗi ngày để xin chỗ tá túc, nhưng chúng tôi không còn chỗ trống, chúng tôi đành bất lực".