Bài học làm homestay từ bản du lịch cộng đồng miền Tây xứ Nghệ
Dù bắt đầu hành trình làm du lịch một cách tình cờ và tự phát, nhưng bà con ở bản Hoa Tiến đã dần chuyên nghiệp hóa dịch vụ, biến bản làng trở thành điểm đến hấp dẫn trong lòng du khách. Chính bản sắc văn hóa cùng tinh thần đoàn kết của bà con dân bản đã tạo nên những đổi thay đáng ngưỡng mộ cho Hoa Tiến.
Tác giả: Thanh Nga - Diệp Thanh
Kỹ thuật: Diệp Thanh | Ngày xuất bản: 17/3/2026
Dù bắt đầu hành trình làm du lịch một cách tình cờ và tự phát, nhưng bà con ở bản Hoa Tiến (xã Châu Tiến) đã dần chuyên nghiệp hóa dịch vụ, biến bản làng trở thành điểm đến hấp dẫn trong lòng du khách. Chính bản sắc văn hóa cùng tinh thần đoàn kết của bà con dân bản đã tạo nên những đổi thay đáng ngưỡng mộ cho bản Hoa Tiến.
Bản Hoa Tiến nổi tiếng với các sản phẩm thổ cẩm thủ công truyền thống được làm từ nguyên liệu hoàn toàn tự nhiên. Nhưng bản sắc của bản Hoa Tiến không chỉ nằm ở những tấm thổ cẩm tinh xảo. Đó còn là những mâm cơm ấm cúng, những điệu múa, tiếng hát và các nghi thức cổ truyền… Mỗi lớp lang văn hóa đó đã biến thành những sợi dây vô hình “níu chân” du khách phương xa.
Với chị Lang Thị Tâm - chủ homestay Từ Tâm, hành trình làm du lịch ở bản Hoa Tiến bắt đầu từ cái duyên với những mâm cơm dân tộc. Chị tâm sự: “Tôi có khả năng nấu ăn khá ngon và thường được nhờ chuẩn bị những suất cơm đặc trưng của đồng bào Thái để chiêu đãi khách về tham gia Lễ hội Hang Bua. Người này truyền tai người kia, khách đã ăn ở nhà tôi thường xuyên quay trở lại ngày một đông. Dần dà, tôi trở thành người cung cấp dịch vụ từ bao giờ không hay. Vì yêu thích công việc này, tôi quyết định nghỉ hẳn "công việc Nhà nước" để toàn tâm, toàn ý làm du lịch”.
Kể từ ngày dành trọn thời gian cho du lịch, chị Tâm đã có rất nhiều sáng tạo trong việc ứng dụng yếu tố bản sắc dân tộc để phục vụ du khách. Đầu tiên, chị nghĩ đến việc cho khách trải nghiệm lễ buộc chỉ cổ tay cầu bình an. Từ gợi ý của chị, Nghệ nhân Ưu tú Sầm Thị Xanh đã dày công tìm học những bài cúng từ các thầy mo, dựa trên bài khấn tiếng Thái để biên soạn thêm những câu chúc bằng tiếng Việt có vần điệu, ý nghĩa, phù hợp với từng đối tượng khách. Kể từ khi lễ buộc chỉ cổ tay được đưa vào phục vụ, Nghệ nhân Sầm Thị Xanh đã từng cầu bình an cho rất nhiều chính khách quan trọng và các nghệ sĩ nổi tiếng.
.jpg)
Nhận thấy nếu chỉ lễ buộc chỉ cổ tay thôi thì vẫn còn đơn điệu, năm 2022, thời điểm sau dịch Covid-19, bà Xanh và chị Tâm quyết định tổ chức đội văn nghệ. Từ đó, sân nhà của homestay Từ Tâm trở thành không gian tập luyện của chị em trong bản. Tối nào người ta cũng thấy các mẹ, các chị miệt mài múa hát, nhảy sạp, khắc luống… Bên chum rượu cần nồng ấm, trong tiếng vang vọng của cồng chiêng, những điệu múa nhịp nhàng và lời ca da diết của nhuôn, xuối, lăm… đã xóa nhòa khoảng cách giữa khách phương xa và người dân bản Hoa Tiến.
Từ một đội văn nghệ đầu tiên, đến nay, bản Hoa Tiến đã có đến 4 đội. Tối nào cũng vậy, xong việc cơm nước là phụ nữ trong bản lại say sưa tập luyện cùng nhau. Những điệu múa không chỉ để phục vụ du khách hay rèn luyện sức khỏe, mà còn tạo thêm thu nhập và góp phần bảo tồn bản sắc quê hương.
Với Nghệ nhân Ưu tú Sầm Thị Bích, du khách tìm đến nhà bà bởi những khung dệt, kén tằm và những hoa văn thổ cẩm đầy tính thẩm mỹ. “Tôi kinh doanh dịch vụ homestay muộn hơn nhiều gia đình trong bản, nhưng vì có 2 cô con gái cùng tham gia nên công việc và việc làm thương hiệu có nhiều thuận lợi hơn. Ban đầu, tôi chỉ đón khách trải nghiệm workshop về thổ cẩm, mua đồ lưu niệm, nhưng bây giờ đã có không gian lưu trú rộng rãi, thoáng mát cho khách ở lại rồi”, bà Bích chia sẻ.
Không chỉ sạch sẽ, homestay của bà Bích còn nổi tiếng bởi sự tinh tế, sáng tạo và độc đáo trong thiết kế. Du khách đến đây thường dành nhiều thời gian để "check-in" với những góc trang trí xinh đẹp từ nhà ra vườn, từ khung cửi đến những món đồ cổ của người Thái... Mới đây, dịp Tết Nguyên đán 2026, bà Bích và các con đã chính thức khai trương “Phòng trưng bày” phục vụ du khách. Ở đó, khách không chỉ mua đồ lưu niệm đặc trưng mà còn được chiêm ngưỡng những cổ vật được gia đình dày công sưu tầm nhiều năm. Bảo tàng thu nhỏ này là minh chứng rõ nét cho sức hấp dẫn của văn hóa đồng bào Thái. Phía trên phòng trưng bày là 4 phòng nghỉ khang trang, hướng thẳng ra cánh đồng lúa xanh mướt mát với cọn nước êm đềm chảy và những ngọn núi nhấp nhô luôn đội trên đầu những đám mây bồng bềnh…
.jpg)
Sau 8 năm kể từ khi đón những đoàn khách đầu tiên, đến nay, bản Hoa Tiến đã có 9 hộ gia đình kinh doanh homestay. Tuy chỉ có 9 gia đình chính thức làm dịch vụ nhưng thực tế, người dân cả bản Hoa Tiến đã cùng tham gia bằng sự đoàn kết, cộng sinh và niềm tự hào về dân tộc mình.
Ban đầu là những đoàn khách ghé chơi, rồi đến những đoàn lưu trú lại. Từ khách trong tỉnh, dần có thêm khách ngoại tỉnh và bây giờ là rất nhiều đoàn khách quốc tế. Chính sự đoàn kết của bà con đã giúp bản Hoa Tiến có được diện mạo khang trang, đẹp đẽ như hôm nay.
Chia sẻ về yếu tố quyết định để làm du lịch cộng đồng, chị Lang Thị Tâm thẳng thắn: “Tinh thần đoàn kết của bà con dân bản là yếu tố quan trọng nhất. Người dân bản Hoa Tiến có tính cách ôn hòa, hiền lành, chất phác, chẳng bao giờ so đo hay đố kỵ, luôn tuân thủ quy định chung và tạo điều kiện cho các gia đình làm du lịch. Nhờ vậy, khách đến bản Hoa Tiến mới yêu mến quay trở lại nhiều lần”. Để tạo cảnh quan, ngoài vệ sinh định kỳ, người dân còn tự ý thức giữ gìn sự sạch sẽ, gọn gàng từ đường đi đến sân vườn. Họ chào đón khách bằng sự tôn trọng, hòa đồng. Dù không làm du lịch, họ vẫn nhiệt tình hướng dẫn du khách tham gia gặt, cấy trên cánh đồng hay hào hứng chia sẻ về văn hóa bản làng. Ý thức được vai trò của cộng đồng, những hộ làm dịch vụ luôn chủ động đóng góp và chia sẻ lợi ích nhiều hơn cho bà con.
Khi lựa chọn thái độ ủng hộ các hộ làm du lịch, những gia đình không mở dịch vụ ở bản Hoa Tiến cũng nhận được những lợi ích thiết thực. Các homestay thường tìm đến họ để thu mua sản vật địa phương như gà, vịt, rau, quả… phục vụ nhu cầu ăn uống của du khách. Thời gian nhàn rỗi, người dân tham gia văn nghệ sẽ có thêm tiền thù lao và tiền thưởng. Sau các khóa học nấu ăn do địa phương tổ chức, một số chị em còn có thể làm đầu bếp, phụ bếp cho các đoàn khách đông để tăng thêm thu nhập. Cùng với đó, các thành viên hợp tác xã thổ cẩm cũng có thêm cơ hội quảng bá sản phẩm và nguồn thu từ các chương trình trải nghiệm, workshop…
.jpg)
Ông Trần Việt Đức - Phó Chủ tịch UBND xã Châu Tiến cho biết: “Nhờ du lịch, thu nhập bình quân của người dân Hoa Tiến tăng lên rõ rệt, từ năm 2023, nhiều gia đình đã thoát nghèo bền vững. Xã Châu Tiến nói chung và bản Hoa Tiến nói riêng xác định du lịch cộng đồng không chỉ là phong trào mà là hướng đi lâu dài. Làm du lịch, người dân vừa có thể bảo tồn văn hóa, vừa phát triển sinh kế, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần”. Với hướng đi đúng đắn này, chắc chắn du lịch cộng đồng tại bản Hoa Tiến sẽ ngày càng vươn xa và phát triển bền vững.