Mỹ - Iran rục rịch đàm phán, Israel và Lebanon đạt bước ngoặt lịch sử?
Những nỗ lực ngoại giao con thoi đang đem lại các tín hiệu tích cực trong bối cảnh chảo lửa Trung Đông vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt hoàn toàn. Khả năng nối lại đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran đang rộng mở, song song với việc Israel và Lebanon vừa đạt được thỏa thuận khởi động đối thoại trực tiếp.
Cơ hội nối lại đàm phán Mỹ - Iran
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, các cuộc đàm phán hòa bình giữa Washington và Tehran có thể được nối lại ngay trong tuần này. Trả lời tờ The New York Post, ông Trump tiết lộ một vòng đàm phán mới có thể diễn ra tại Pakistan "trong vòng 2 ngày tới".
Động thái này xuất hiện sau khi có thông tin các quan chức Iran đã chủ động liên hệ nhằm tìm kiếm một thỏa thuận.
Trọng tâm của bất kỳ nỗ lực ngoại giao nào giữa Mỹ và Iran hiện nay vẫn là sự bất đồng sâu sắc về chương trình hạt nhân của Tehran. Washington được cho là đã yêu cầu Iran đình chỉ chương trình làm giàu urani trong 20 năm, trong khi Tehran chỉ đề xuất mức tạm dừng 5 năm và bị phía Mỹ bác bỏ.
Lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần qua giữa Mỹ và Iran hiện vẫn được duy trì, tạo tiền đề quan trọng cho các nỗ lực đàm phán. Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nhấn mạnh, "không có giải pháp quân sự" cho cuộc xung đột hiện tại, đồng thời kêu gọi các bên thể hiện "sự can dự kiên trì và ý chí chính trị".
Các nguồn tin cấp cao từ Pakistan cũng xác nhận Islamabad đang nỗ lực làm trung gian để đưa Mỹ và Iran ngồi lại vào bàn đàm phán vòng hai.
Ở một hướng khác, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cho biết, Moskva sẵn sàng hỗ trợ lưu trữ an toàn lượng urani đã làm giàu của Iran như một phần của thỏa thuận hòa bình.
Bước tiến ngoại giao giữa Israel và Lebanon
Cùng thời điểm, một đột phá ngoại giao hiếm hoi đã diễn ra khi Israel và Lebanon nhất trí mở các cuộc đàm phán trực tiếp sau cuộc gặp tại Washington. Đây là cuộc hội đàm cấp cao trực tiếp đầu tiên giữa hai quốc gia, vốn chính thức trong tình trạng chiến tranh suốt nhiều thập kỷ, kể từ năm 1993.
Cuộc gặp do Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio làm trung gian, với sự tham gia của Đại sứ Israel và Đại sứ Lebanon tại Mỹ. Bộ Ngoại giao Mỹ đánh giá các cuộc thảo luận diễn ra "hiệu quả" và các bên đã nhất trí khởi động đàm phán trực tiếp tại một thời điểm và địa điểm sẽ được thống nhất.
Tổng thống Lebanon Joseph Aoun bày tỏ kỳ vọng các cuộc đàm phán sẽ "đánh dấu sự khởi đầu cho điểm kết thúc những đau thương của người dân Lebanon". Đại sứ Lebanon Nada Hamadeh Moawad nhận xét cuộc gặp "mang tính xây dựng" và nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu là một lệnh ngừng bắn.
Trong khi đó, Đại sứ Israel Yechiel Leiter cho rằng hai nước có chung mục tiêu giải phóng Lebanon khỏi sự kiểm soát của lực lượng Hezbollah. Israel hiện đang kiểm soát một số khu vực ở miền Nam Lebanon và kiên quyết từ chối mọi lệnh ngừng bắn nếu lực lượng Hezbollah chưa bị triệt tiêu.
Đáng chú ý, lực lượng Hezbollah phản đối gay gắt các cuộc đàm phán này. Ngay khi cuộc họp tại Washington bắt đầu, nhóm vũ trang này đã phóng rocket vào hơn chục thị trấn ở miền Bắc Israel.
Gia tăng áp lực kinh tế
Mặc dù ngoại giao đang có những bước tiến, Mỹ vẫn tiếp tục gia tăng áp lực lên Iran thông qua lệnh phong tỏa hàng hải. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố các biện pháp này áp dụng đối với "tàu thuyền của mọi quốc gia ra vào các cảng và khu vực ven biển của Iran".
Bộ Chỉ huy Quân sự Iran đã gọi lệnh phong tỏa này là "hành vi cướp biển" và cảnh báo sẽ có các biện pháp đáp trả cứng rắn nhằm vào eo biển Hormuz.
Trung Quốc cũng lên tiếng chỉ trích lệnh phong tỏa là "nguy hiểm và thiếu trách nhiệm".
Song song với sức ép quân sự, Bộ Tài chính Mỹ xác nhận sẽ không gia hạn việc nới lỏng tạm thời các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ của Iran.
Những tín hiệu ngoại giao tích cực đã lập tức tác động đến thị trường toàn cầu. Thị trường chứng khoán đồng loạt khởi sắc nhờ kỳ vọng về một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh và mở cửa lại các tuyến hàng hải huyết mạch.
Giá dầu thô quốc tế cũng ghi nhận sự hạ nhiệt: Dầu thô Brent Biển Bắc giảm xuống mức 94,79 USD/thùng, trong khi dầu WTI lùi về mức 91,28 USD/thùng.
Giới quan sát nhận định, cục diện Trung Đông trong những ngày tới sẽ phụ thuộc rất lớn vào kết quả của các nỗ lực đối thoại song song này. Ngoại trưởng từ 17 quốc gia, bao gồm Anh và Pháp, đã đồng loạt lên tiếng kêu gọi các bên nắm bắt cơ hội vàng để mang lại an ninh, hòa bình lâu dài cho khu vực.