Nghệ An: Ruộng khô, ngô cháy do nắng hạn

Lúa trổ bông "khát" nước, nông dân lo mất mùa

Những ngày vừa qua, nắng nóng gay gắt, nền nhiệt ngoài trời nhiều thời điểm lên tới 39-40 độ C. Tại xã Thần Lĩnh, nhiều diện tích lúa đã xuất hiện tình trạng nứt nẻ chân chim, đất khô cứng. Bà Trần Thị Lam, xóm 3 xã Thần Lĩnh lo lắng chia sẻ: “Gia đình tôi làm 3 sào lúa, đang kỳ trổ bông mà nước sông cạn kiệt, không có nước bơm vào ruộng. Nếu vài ngày tới không có mưa thì coi như mất mùa. Nhìn ruộng lúa mà xót từng khúc ruột”.

Theo ghi nhận, nguồn nước tưới tiêu chính của xã Thần Lĩnh phụ thuộc vào sông Cấm và hệ thống đập Ồ Ồ. Tuy nhiên, do nắng hạn kéo dài, mực nước sông xuống thấp, nhiều đoạn trơ đáy, khiến các trạm bơm rơi vào tình trạng không đủ điều kiện vận hành.

Bà Nguyễn Thị Sen, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Thần Lĩnh cho biết: “Toàn xã đã gieo cấy 983 ha lúa, hiện đang bước vào giai đoạn đòng - trổ bông, là lúc cây lúa cần nước nhất. Tuy nhiên, nguồn nước từ sông Cấm cạn kiệt khiến 3/9 trạm bơm phải dừng hoạt động. Các trạm còn lại cũng chỉ hoạt động cầm chừng”.

Cụ thể, trạm bơm Xăm Bua cung cấp nước cho 141 ha lúa tại các xóm Nghi Hưng 2, 4, 5, 6 hiện đã không thể vận hành. Tương tự, trạm bơm sông Đào Phương Thái phục vụ 75 ha lúa tại các xóm Nghi Phương 6, 7, 8 cũng rơi vào tình trạng thiếu nước nghiêm trọng. Tổng diện tích lúa bị ảnh hưởng khô hạn trên địa bàn xã đã lên tới hơn 216 ha.

Không chỉ riêng xã Thần Lĩnh, tại xã Phúc Lộc, tình trạng khô hạn cũng diễn ra trên diện rộng. Nhiều cánh đồng lúa nứt nẻ, hệ thống kênh mương trơ đáy.

Ông Nguyễn Phú Đồng - Trưởng phòng Kinh tế xã Phúc Lộc cho biết: “Toàn xã có hơn 1.000 ha lúa, nhưng đã có khoảng 120 ha bị khô hạn do 4 trạm bơm phải dừng hoạt động. Chúng tôi đã huy động hàng trăm lao động nạo vét kênh mương, lắp đặt thêm ống hút để bơm chuyền, nhưng đây chỉ là giải pháp tạm thời vì nguồn nước đầu vào gần như đã cạn sạch”.

Theo ông Đồng, mọi giải pháp hiện tại chỉ mang tính tình thế, bởi nguồn nước mặt từ sông, suối gần như đã cạn kiệt. Nhiều trạm bơm dù máy móc vẫn sẵn sàng nhưng đành “bất lực” vì không có nước để vận hành. “Đây là đợt hạn đầu mùa khốc liệt nhất từ trước đến nay. Đau xót nhất là lúa đang kỳ trổ bông - giai đoạn mang tính quyết định năng suất, nếu thiếu nước lúc này, thiệt hại là điều không thể tránh khỏi”, ông Đồng trăn trở.

Trong khi đó, tại các vùng ven sông Con, tình trạng còn bi đát hơn. Tại xã Nghĩa Đồng, những cánh đồng ngô vàng úa trải dài, nhiều nơi cây đã chết đứng. Bà Nguyễn Thị Lân, xóm 1 buồn bã: “5 sào ngô ven bãi bồi của gia đình đang giai đoạn ra bông sữa thì gặp hạn, cây cháy đen hết. Giờ có mưa cũng không cứu được nữa”.

Theo bà Đặng Thị Vân - Trưởng phòng Kinh tế xã Nghĩa Đồng: 100% diện tích ngô vụ đông xuân của xã đều bị ảnh hưởng, nhiều nơi không thể phục hồi, năng suất dự kiến chỉ còn khoảng trên 50%.

Theo một số lãnh đạo các địa phương, nếu thời tiết không có mưa trong thời gian tới, thiệt hại sẽ còn gia tăng. Người nông dân vốn phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên đang phải đối mặt với một vụ mùa đầy rủi ro.

Linh hoạt các giải pháp cấp bách chống hạn

Trước tình hình khẩn cấp, ông Trần Xuân Học - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Toàn tỉnh có hơn 95.356 ha lúa vụ xuân, song nhiều khu vực đang thiếu nước tưới, đe dọa trực tiếp đến năng suất và sản lượng cuối vụ.

Sở đã chỉ đạo các đơn vị liên quan, đặc biệt là Công ty TNHH MTV Thủy lợi Nam, triển khai các giải pháp tức thời như bơm nước luân phiên, kết nối hệ thống vòi bơm xuyên suốt để tận dụng tối đa nguồn nước hiện có. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền để người dân cùng chia sẻ khó khăn, nâng cao ý thức tiết kiệm nước trong sản xuất.

Tại các vùng trọng điểm, hệ thống tưới tiêu được yêu cầu vận hành tối đa công suất nhưng phải đảm bảo tính khoa học, ưu tiên nguồn nước cho giai đoạn lúa trổ bông. Bên cạnh việc cứu vãn vụ xuân, ngành nông nghiệp cũng chủ động kế hoạch tích trữ nước tại hồ đập cho vụ hè thu sắp tới - thời điểm dự báo hạn hán còn khốc liệt hơn. Trong kịch bản xấu nhất, phương án tưới “dồn ép” và lắp đặt trạm bơm dã chiến tại các “rốn hạn” sẽ được kích hoạt ngay lập tức.

Đặc biệt, giải pháp tận dụng nguồn nước “hồi quy” từ khe suối, sông cụt được ưu tiên để giảm tải cho các hồ chứa chính. Quy trình điều tiết nước được giám sát chặt chẽ, kết hợp với việc gia cố bờ vùng, duy tu kênh mương để triệt tiêu tình trạng thất thoát. Tại vùng hạ du, công tác kiểm soát xâm nhập mặn cũng được đặt lên hàng đầu nhằm bảo vệ an toàn cho cây trồng.

Giữa cái nắng như đổ lửa, những cánh đồng khô nứt nẻ trải dài khắp các vùng sản xuất không chỉ phản ánh sự khắc nghiệt của thiên nhiên mà còn kéo theo nỗi lo thường trực của hàng nghìn hộ nông dân. Trong lúc nhiều diện tích lúa đang ở giai đoạn quyết định năng suất, người dân vẫn từng ngày trông chờ những cơn mưa giải hạn để kịp thời cứu lấy vụ mùa.

Văn Trường