Mỹ và Iran đe dọa nối lại xung đột trước thềm hết hạn lệnh ngừng bắn
Thời hạn của lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần giữa Mỹ và Iran đang bước vào những giờ phút cuối cùng. Trong bối cảnh vòng đàm phán tiếp theo tại Pakistan vẫn còn bỏ ngỏ, cả Washington và Tehran đều đưa ra những cảnh báo cứng rắn về khả năng tái diễn xung đột. Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz cùng các đòn trừng phạt kinh tế đang đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt, trong khi hệ lụy của cuộc chiến tiếp tục phủ bóng đen lên toàn bộ khu vực.
Đàm phán bế tắc, đe dọa quân sự hiện hữu
Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran đang đứng trước ngã rẽ nguy hiểm khi lệnh ngừng bắn theo dự kiến sẽ hết hạn vào đêm 21/4 (theo giờ Tehran). Dù Nhà Trắng xác nhận phái đoàn Mỹ - dẫn đầu bởi Phó Tổng thống JD Vance, cùng các nhà đàm phán Jared Kushner và Steve Witkoff sẽ "sớm" tới Thủ đô Islamabad (Pakistan) để bắt đầu vòng đàm phán thứ hai, phía Iran cho đến nay vẫn từ chối xác nhận sự tham gia.
Tehran cáo buộc Washington đang vi phạm thỏa thuận đình chiến thông qua việc duy trì phong tỏa các cảng biển của Iran và các động thái bắt giữ tàu chở hàng. Chủ tịch Quốc hội Iran, ông Mohammad Bagher Ghalibaf - người từng dẫn đầu phái đoàn đàm phán trước đó tại Pakistan đã đưa ra những tuyên bố đanh thép.
Bằng việc áp đặt lệnh phong tỏa và vi phạm lệnh ngừng bắn, ông Trump muốn biến bàn đàm phán này thành bàn đầu hàng hoặc tìm cớ để nối lại các hành động thù địch. Chúng tôi không chấp nhận đàm phán dưới bóng đen của những lời đe dọa. Trong 2 tuần qua, Iran đã chuẩn bị sẵn sàng để tung ra những 'quân bài mới' trên chiến trường.
Chủ tịch Quốc hội Iran, ông Mohammad Bagher Ghalibaf
Ở chiều ngược lại, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng kiên quyết không lùi bước. Ông khẳng định Mỹ sẽ không dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran cho đến khi Tehran chấp nhận một hiệp ước hòa bình toàn diện, bao gồm cả những nhượng bộ về chương trình hạt nhân gây tranh cãi. Theo ông Trump, lệnh phong tỏa đang khiến Iran thiệt hại tới 500 triệu USD mỗi ngày - một con số "không thể duy trì ngay cả trong ngắn hạn". Ông cũng cảnh báo rằng, nếu lệnh ngừng bắn hết hạn mà không có thỏa thuận nào, "rất nhiều bom đạn sẽ bắt đầu dội xuống".
Bên cạnh đó, vấn đề xử lý kho urani làm giàu của Tehran đang trở thành một nút thắt lớn. Dù Washington tuyên bố Iran đã đồng ý giao nộp kho chứa này, Bộ Ngoại giao Iran đã bác bỏ hoàn toàn, khẳng định việc chuyển giao urani "chưa bao giờ được đưa ra như một lựa chọn" trên bàn đàm phán.
Hệ lụy toàn cầu và những diễn biến đan xen tại Trung Đông
Nguy cơ đụng độ quân sự trực tiếp giữa Mỹ và Iran không chỉ gói gọn trong khu vực mà đang tạo ra những chấn động mạnh mẽ đến nền kinh tế toàn cầu. Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz vào cuối tuần qua và vụ Hải quân Mỹ nổ súng, bắt giữ 1 tàu hàng của Iran ngay bên ngoài tuyến đường thủy huyết mạch này đã khiến thị trường năng lượng chao đảo.
Giá dầu thế giới trong phiên giao dịch đầu tuần đã tăng vọt gần 6%. Dầu thô Brent cán mốc 94 USD/thùng, trong khi dầu WTI lên mức 86 USD/thùng. Tình trạng này buộc Chính phủ Hà Lan phải khẩn cấp phân bổ hơn 950 triệu Euro (khoảng 1,1 tỷ USD) để hỗ trợ các doanh nghiệp và người dân đối phó với giá xăng, dầu tăng phi mã kể từ khi chiến tranh bùng phát.
Cộng đồng quốc tế đang bày tỏ sự quan ngại sâu sắc. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron gọi các hành động phong tỏa eo biển Hormuz của cả Mỹ và Iran là "sai lầm từ cả hai phía". Trong khi đó, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, trong cuộc điện đàm với Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman, đã nhấn mạnh yêu cầu phải duy trì "giao thông bình thường" qua eo biển này, đồng thời, kêu gọi các bên nhanh chóng nối lại đàm phán. Chính phủ Nga cũng lên tiếng hối thúc Mỹ và Iran gia hạn lệnh ngừng bắn để tạo không gian cho các nỗ lực ngoại giao.
Tại một diễn biến khác có liên quan, tình hình giữa Israel và Lebanon cũng đang thu hút sự chú ý. Theo thống kê từ Chính phủ Lebanon, các cuộc tấn công của Israel trong 6 tuần qua đã khiến ít nhất 2.387 người thiệt mạng. Dù một lệnh ngừng bắn riêng biệt đã được thiết lập giữa Israel và lực lượng Hezbollah, bạo lực vẫn nổ ra rải rác. Điển hình là vụ UAV của Israel không kích thị trấn Qaqaiyat al-Jisr gần đây.
Dự kiến vào ngày 23/4, Mỹ sẽ đứng ra làm trung gian cho một vòng đàm phán mới giữa Israel và Lebanon tại Washington. Tổng thống Lebanon Joseph Aoun khẳng định các cuộc đàm phán này là "hoàn toàn độc lập" với các vòng đàm phán Mỹ - Iran, với mục tiêu tối thượng là chấm dứt sự chiếm đóng của Israel tại miền Nam Lebanon. Về phần mình, nghị sĩ Hassan Fadlallah của Hezbollah tuyên bố lực lượng này sẽ tiếp tục nỗ lực phá vỡ "Đường Vàng" mà Israel thiết lập ở phía Nam, dù vẫn bày tỏ mong muốn duy trì lệnh ngừng bắn.