Xuất khẩu nông sản quý I/2026 đạt 16,69 tỷ USD: Áp lực chuyển dịch sang giá trị bền vững

Trong quý I/2026, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tiếp tục khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế Việt Nam với mức tăng trưởng 3,58%, đóng góp 5,60% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, GDP cả nước quý I ước tăng 7,83% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy đà phục hồi mạnh mẽ của nền kinh tế trong bối cảnh thị trường toàn cầu còn nhiều biến động.

Điểm sáng từ ngành hàng rau quả và chăn nuôi

Sản xuất nông nghiệp trong ba tháng đầu năm ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực ở các nhóm ngành chủ lực. Nhóm cây lâu năm đạt mức tăng trưởng khá, đặc biệt là trái cây xuất khẩu: sầu riêng tăng khoảng 15%, mít tăng 12,8% và thanh long tăng 3,1%. Ngành chăn nuôi cũng duy trì đà phục hồi với tổng đàn lợn tăng 2,9%, đàn gia cầm tăng 3,3%. Sản lượng thịt lợn hơi đạt 1,44 triệu tấn, tăng 4,9% so với cùng kỳ.

Về xuất khẩu, kim ngạch toàn ngành đạt 16,69 tỷ USD, tăng 5,9%. Riêng lĩnh vực rau quả trở thành điểm sáng lớn nhất khi mang về 1,54 tỷ USD, tăng trưởng tới 32,1%. Nhu cầu từ thị trường Trung Quốc đóng vai trò quan trọng thúc đẩy doanh số của nhiều mặt hàng nông sản trong hai tháng đầu năm. Toàn ngành nông nghiệp ghi nhận mức thặng dư thương mại đạt 4,78 tỷ USD.

Nghịch lý giữa sản lượng và giá trị xuất khẩu

Mặc dù tổng kim ngạch tăng, ngành nông nghiệp đang phải đối mặt với nghịch lý khi nhiều mặt hàng chủ lực tăng sản lượng nhưng sụt giảm về giá trị. Cụ thể, cà phê tăng 12,6% về lượng nhưng kim ngạch giảm 6,4% do giá bình quân trên thị trường thế giới lao dốc. Tương tự, mặt hàng gạo dù giữ vững sản lượng nhưng giá trị kim ngạch lại giảm 7,8%.

Bên cạnh đó, thị trường xuất khẩu cũng bộc lộ những thách thức mới. Xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 5,2% dưới áp lực cạnh tranh thương mại và các rào cản kỹ thuật khắt khe. Ngành thủy sản, đặc biệt là tôm, tiếp tục chịu tác động từ các biện pháp phòng vệ thương mại tại các thị trường lớn.

Chiến lược chuyển đổi sang nông nghiệp chất lượng cao

Để khắc phục tình trạng tăng trưởng dựa trên số lượng, Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang đẩy mạnh Đề án phát triển 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Thứ trưởng Trần Thanh Nam đánh giá đây là bước ngoặt nhằm tái cơ cấu ngành lúa gạo, vừa nâng cao thu nhập cho nông dân, vừa thực hiện cam kết quốc tế về trung hòa carbon.

Chiến lược mới tập trung vào ba trụ cột: xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, phát triển kinh tế tuần hoàn và tăng cường liên kết vùng. Việc đầu tư vào chế biến sâu được xác định là giải pháp then chốt để giảm tổn thất sau thu hoạch và thoát khỏi áp lực biến động giá nguyên liệu thô trên thị trường quốc tế.

Mục tiêu kim ngạch 74 tỷ USD trong năm 2026

Hướng tới mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD vào năm 2030, ngành nông nghiệp đặt chỉ tiêu kim ngạch năm 2026 đạt khoảng 73–74 tỷ USD, tăng trưởng 3,7–4%. Trong đó, nhóm hàng rau quả được kỳ vọng sẽ dẫn dắt thị trường với mục tiêu chạm mốc 9–10 tỷ USD nhờ lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Tuy nhiên, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến lưu ý các rủi ro từ biến đổi khí hậu, đặc biệt là nguy cơ thiếu nước do hiện tượng El Niño và chi phí đầu vào tăng cao. Trong quý II/2026, ngành sẽ tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về chuyển đổi số, hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu ngành và nỗ lực gỡ bỏ "thẻ vàng" IUU từ Ủy ban châu Âu. Mục tiêu tăng trưởng toàn ngành trong quý tiếp theo được kỳ vọng đạt mức 3,6%.

Thành Vinh