Phát huy và lan tỏa giá trị Lễ hội Đền Làng Rào trong đời sống cộng đồng

Ngôi đền trong tâm thức của cộng đồng

Gắn liền với nền văn minh lúa nước là truyền thống thờ phụng thần linh nhằm cầu mong sự bảo hộ cho mùa màng và cộng đồng. Tại làng Rào (nay thuộc xóm Hưng Đạo 7), niềm tin tôn giáo này được cụ thể hóa qua sự tôn thờ Thổ địa Đức Thánh Nhà Quan. Vị thần không chỉ đóng vai trò là bậc tiền nhân bảo trợ địa giới mà còn là biểu tượng văn hóa tâm linh vừa thực tế, vừa sâu sắc trong lòng nhân dân.

Theo truyền ngôn dân gian, Đức Thánh Nhà Quan vốn là một vị thầy thuốc tên Nữu, hiệu Bá Tướng, Thần Thông, sống vào khoảng thế kỷ XV. Ngài từng có thời gian làm quan dưới triều Lê nhưng không thích chốn quan trường đã chọn con đường cứu nhân độ thế, đi khắp nơi chữa bệnh cứu người, đặc biệt là người dân nghèo. Và khi làng Rào xảy ra dịch bệnh, mụn nhọt mọc khắp người, ngài đã về làng chữa bệnh. Khi người cuối cùng được chữa khỏi bệnh thì dân làng không thấy ngài đâu nữa.

Một thời gian sau, dân làng nghe thấy tiếng đọc sách phát ra hàng đêm, đặc biệt vào những đêm trăng sáng trên một cồn đất và trên cồn đất đó mọc nhiều cây cỏ là những vị thuốc quý chữa khỏi nhiều bệnh tật cho người dân trong làng. Tin rằng, vị ân nhân năm xưa đã hóa thần phù trợ dân làng, người dân gọi nơi ấy là cồn Thầy Học và dựng miếu thờ – tiền thân của đền Làng Rào ngày nay.

Niềm tin ấy được truyền nối qua nhiều thế hệ, trở thành một phần không thể tách rời trong đời sống văn hóa tâm linh của cộng đồng.

Ông Lưu Đức Nhâm, một người dân ở xóm Hưng Đạo 7 chia sẻ: “Đối với người dân trong làng, đền không chỉ là nơi thờ tự mà giống như mái nhà tâm linh chung. Mỗi người dân khi gia đình có việc quan trọng hay vào dịp đầu năm mới, trước khi đi xa trở về đều đến đền thắp hương cầu bình an. Không chỉ là niềm tin tín ngưỡng mà còn là sự nhắc nhở con cháu nhớ về nguồn cội”.

Đền Làng Rào được nhân dân địa phương lập từ một ngôi miếu nhỏ trên cồn đất Thầy Học vào năm 1624, thời Vua Lê Thần Tông, niên hiệu Vĩnh Tộ thứ 6. Ngôi đền thờ Thổ địa Đức Thánh Nhà Quan và phối thờ Hậu thần Lưu Đức Nhân (còn gọi là ông Gồm) – người có công khởi dựng đền và lập nên xã Ước Lễ xưa. Trong tâm thức dân gian, ông được xem là sứ giả tiếp nối công việc cứu dân của Đức Thánh Nhà Quan nơi dương thế.

Qua nhiều biến thiên lịch sử, năm 1992, đền được phục dựng gồm 3 tòa: Thượng điện, Trung điện và Hạ điện với các hiện vật cổ như long ngai, bài vị, linh vật tỳ hưu… được lưu giữ, bảo tồn, phản ánh dấu ấn nghệ thuật kiến trúc truyền thống thời phong kiến. Ngày 25/12/2015, UBND tỉnh Nghệ An công nhận đền Làng Rào là Di tích lịch sử, văn hóa cấp tỉnh – một sự ghi nhận xứng đáng đối với giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của di tích.

Bà Nguyễn Thị Nhung, ở phường Thành Vinh chia sẻ: Đền Làng Rào trong đời sống văn hóa tâm linh của nhiều người dân là nơi có thể “cầu tài được tài, cầu lộc được lộc, cầu sức khỏe được bình an. Không chỉ là nơi gửi gắm hy vọng, hóa giải lo âu và tìm sự an yên giữa nhịp sống đời thường; điều khiến tôi ấn tượng là cảnh quan sạch đẹp, an ninh đảm bảo, đến đây thấy lòng rất nhẹ nhõm”. Theo Ban Quản lý đền, lượng khách đến dâng hương ngày càng tăng, đặc biệt vào dịp đầu năm, đầu tháng và ngày Rằm. Điều đó cho thấy sức sống bền bỉ của di tích trong đời sống hiện đại.

Bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa

Nếu ngôi đền là phần hồn của làng Rào thì lễ hội chính là nhịp đập văn hóa nuôi dưỡng sức sống cộng đồng qua nhiều thế hệ. Từ tên gọi xưa - Lễ hội Đền Nhà Quan, đến Lễ hội Đền Làng Rào hôm nay, dòng chảy văn hóa ấy vẫn bền bỉ được gìn giữ như một ký ức tập thể của cư dân vùng đất Hưng Nguyên.

Lễ hội năm 2026 được xã Hưng Nguyên tổ chức trong 2 ngày 30/4 và 1/5 (14 – 15/3 âm lịch), không chỉ tiếp nối truyền thống mà còn đánh dấu bước chuyển mới trong công tác quản lý và phát huy giá trị di sản. Trong bối cảnh đời sống xã hội ngày càng hiện đại, lễ hội được tổ chức theo hướng vừa bảo tồn nghi lễ cổ truyền, vừa xây dựng môi trường sinh hoạt văn hóa văn minh, an toàn và bền vững. Các nghi thức truyền thống như khai quang, yết cáo, đại tế, lễ tạ… được tổ chức trang nghiêm, tạo không gian để nhân dân và du khách thực hành tín ngưỡng, tưởng nhớ công đức các bậc tiền nhân, đồng thời, lan tỏa đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” – giá trị cốt lõi của văn hóa Việt.

Ông Nguyễn Văn Đàn – Phó Chủ tịch UBND xã Hưng Nguyên, Trưởng ban Tổ chức Lễ hội Đền Làng Rào cho biết: “Lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân mà còn là dịp để gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương. Năm nay, xã tập trung tổ chức lễ hội theo hướng trang nghiêm, văn minh, an toàn, tiết kiệm; đồng thời, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng và đẩy mạnh xã hội hóa trong bảo tồn di sản”.

Điểm mới của lễ hội năm nay nằm ở cách tiếp cận quản lý đồng bộ hơn. Từ khâu tổ chức nghi lễ, đảm bảo an ninh, trật tự, vệ sinh môi trường đến tuyên truyền xây dựng nếp sống văn minh lễ hội đều được triển khai bài bản. Chính quyền địa phương tăng cường hướng dẫn người dân thực hành tín ngưỡng đúng quy định, hạn chế đốt vàng mã, phòng ngừa nguy cơ cháy, nổ và giữ gìn cảnh quan di tích – những yếu tố quan trọng để lễ hội phát triển bền vững trong đời sống hiện đại. Sự đổi mới này cho thấy tư duy bảo tồn di sản đã chuyển từ “giữ gìn” sang “phát huy”, từ bảo tồn “tĩnh” sang bảo tồn “sống” - nơi cộng đồng trở thành trung tâm của di sản.

“

“Chúng tôi xác định tổ chức Lễ hội Đền Làng Rào không chỉ là gìn giữ nghi lễ truyền thống mà còn là cách để di sản sống trong đời sống đương đại, nơi cộng đồng vừa là chủ thể bảo tồn, vừa là động lực phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển bền vững của địa phương”.

Ông Nguyễn Văn Đàn – Phó Chủ tịch UBND xã Hưng Nguyên, Trưởng ban Tổ chức Lễ hội Đền Làng Rào

Cùng với sức lan tỏa ngày càng rộng của lễ hội, đền Làng Rào đang đứng trước cơ hội trở thành điểm đến văn hóa tâm linh quan trọng của vùng Nam Nghệ An. Bởi vậy, hiện nay, xã Hưng Nguyên đang tiếp tục đầu tư nâng cấp hạ tầng giao thông, mở rộng khuôn viên, hoàn thiện các điều kiện phục vụ du khách, đồng thời, chú trọng xây dựng môi trường lễ hội văn minh, thân thiện và an toàn.

Phó Chủ tịch UBND xã Hưng Nguyên - Nguyễn Văn Đàn nhấn mạnh: “Chúng tôi kỳ vọng Lễ hội Đền Làng Rào không chỉ là sinh hoạt văn hóa thường niên mà từng bước trở thành sản phẩm du lịch văn hóa tâm linh đặc trưng của địa phương, góp phần phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo tồn di sản”.

Trải qua hơn 4 thế kỷ, từ ngôi miếu nhỏ trên cồn Thầy Học đến Di tích lịch sử, văn hóa cấp tỉnh hôm nay, đền Làng Rào vẫn lặng lẽ hiện diện giữa làng quê Hưng Nguyên như một chứng nhân bền bỉ của thời gian. Lễ hội không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa của một ngôi đền, mà còn là sự hội tụ của ký ức cộng đồng, của cội nguồn và những giá trị truyền thống được bồi đắp qua nhiều thế hệ; lan tỏa đạo lý biết ơn, tinh thần hướng thiện và ý thức gìn giữ di sản của cha ông. Giữa nhịp sống không ngừng đổi thay, đền Làng Rào vẫn là điểm tựa tinh thần để con người tìm về sự bình yên, cân bằng nội tâm – nơi hồn thiêng đất và người hòa quyện, tiếp tục thắp sáng những giá trị văn hóa tâm linh bền vững cho hôm nay và mai sau./.

Mai Hoa