Hiện thực hóa mục tiêu Top 500 thế giới từ Nghị quyết 79: Khẳng định vai trò hạt nhân của doanh nghiệp Nhà nước

Để giúp độc giả hiểu rõ hơn về những thay đổi cốt lõi này, phóng viên Báo và đài phát thanh, truyền hình Nghệ An đã có cuộc trao đổi với chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Phong về vai trò của doanh nghiệp Nhà nước trong giai đoạn mới.

Phóng viên: Thưa TS. Nguyễn Minh Phong, Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước được xem là bước thay đổi lớn trong cách quản lý tài sản Nhà nước. Ông nhìn nhận như thế nào về các cơ chế trong Nghị quyết này nhằm bảo vệ những cán bộ quản lý dám nghĩ, dám làm?

TS. Nguyễn Minh Phong: Nhận định đó hoàn toàn có cơ sở. Trong nhiều thập kỷ, điểm nghẽn lớn nhất của khối doanh nghiệp Nhà nước không nằm ở thiếu vốn hay thiếu công nghệ, mà nằm ở tâm lý sợ sai. Nghị quyết 79 đã nhận diện điểm nghẽn này bằng cách xác lập ba trụ cột mang tính khoa học quản trị hiện đại, tạo nên một hệ sinh thái an toàn và năng động.

Thứ nhất là chính thống hóa cơ chế bảo vệ rủi ro sáng tạo. Nghị quyết khẳng định: nếu nhà quản trị hành động vì lợi ích chung, tuân thủ các nguyên tắc cốt lõi của thị trường và không vụ lợi, họ sẽ được bảo vệ ngay cả khi dự án không đạt kỳ vọng. Điều này giúp tháo gỡ áp lực e ngại trách nhiệm, cho phép những người đứng đầu dám triển khai những kế hoạch mang tính đột phá.

Thứ hai là thay đổi phương thức đánh giá. Thay vì xem xét hiệu quả trên từng dự án đầu tư riêng lẻ, cơ chế mới tập trung vào hiệu quả tổng thể và lợi ích chiến lược dài hạn. Việc cho phép doanh nghiệp có khoảng không gian pháp lý để chấp nhận những tổn thất cục bộ trong ngắn hạn, nhằm đạt được đột phá về công nghệ và thị phần, là tư duy phù hợp với các chuẩn mực quản trị quốc tế.

Thứ ba là trao quyền tự chủ thực chất. Cắt giảm các thủ tục trung gian, giao quyền quyết định đầu tư trực tiếp cho Hội đồng quản trị gắn với trách nhiệm giải trình minh bạch. Khi được tự chủ, doanh nghiệp mới có thể phản ứng linh hoạt trước những biến động của thị trường toàn cầu.

Phóng viên: Thưa TS! Một nội dung rất đáng chú ý trong Nghị quyết 79 là yêu cầu doanh nghiệp Nhà nước phải nắm giữ các vị thế then chốt. Trong bối cảnh kinh tế số, kinh tế xanh và các cam kết về Net Zero, khái niệm này nên được hiểu như thế nào để tránh sự nhầm lẫn với tư duy độc quyền hay đầu tư dàn trải?

TS. Nguyễn Minh Phong: Đây là một vấn đề cốt lõi. Việc nắm giữ các vị thế then chốt theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính là việc doanh nghiệp Nhà nước phải đứng ở những mắt xích trọng yếu của chuỗi giá trị. Để thực hiện sứ mệnh này, tư duy quản trị cần 3 đột phá về tính khoa học.

Thứ nhất là chuyển từ quản lý vốn sang kinh doanh vốn, vận hành theo các quy luật của thị trường để gia tăng giá trị tài sản công. Doanh nghiệp Nhà nước phải hoạt động như một nhà đầu tư chuyên nghiệp, biết tập trung nguồn lực vào nơi tạo ra giá trị gia tăng cao nhất cho quốc gia.

Thứ hai là vai trò kích hoạt và dẫn dắt. Doanh nghiệp Nhà nước không cạnh tranh trực tiếp với doanh nghiệp nhỏ và vừa, mà tập trung đầu tư vào nghiên cứu và phát triển cũng như hạ tầng nền tảng. Khi doanh nghiệp Nhà nước định hình được hạ tầng công nghệ, khu vực tư nhân sẽ có điều kiện tham gia, tạo thành một hệ sinh thái cộng sinh bền vững.

Thứ ba là liên kết mạng lưới. Thay vì hoạt động biệt lập, doanh nghiệp Nhà nước cần chuyển sang mô hình kết nối. Đây phải là hạt nhân sẵn sàng chuyển giao công nghệ, hợp tác sản xuất và hỗ trợ chuỗi cung ứng cho các doanh nghiệp nội địa, từ đó tối ưu hóa toàn bộ nguồn lực xã hội.

Phóng viên: Nghị quyết 79 đã vạch ra lộ trình đến năm 2030, Việt Nam sẽ có ít nhất từ 1 đến 3 doanh nghiệp lọt nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Theo ông, yếu tố nào sẽ đóng vai trò quyết định để hiện thực hóa mục tiêu này?

TS. Nguyễn Minh Phong: Nghị quyết 79 đã mở ra hành lang pháp lý, nhưng để tiến vào sân chơi toàn cầu đòi hỏi sự thay đổi quyết liệt ở các yếu tố: con người, công nghệ quản trị và chiến lược phát triển bền vững. Chúng ta cần những nhà quản trị có tư duy kinh doanh nhạy bén cùng tinh thần trách nhiệm công vụ cao, có khả năng dự báo và quản trị rủi ro theo chuẩn quốc tế.

Bên cạnh đó, việc số hóa quản trị là yêu cầu bắt buộc. Hệ thống giám sát dựa trên dữ liệu lớn (Big Data) sẽ đảm bảo tính minh bạch. Khi mọi hoạt động được công khai, niềm tin của xã hội vào doanh nghiệp Nhà nước sẽ tăng lên. Đặc biệt, điểm đột phá là cơ chế cho phép để lại toàn bộ tiền cổ phần hóa cho doanh nghiệp tái đầu tư thay vì nộp về ngân sách trung ương. Đây là nguồn lực rất lớn giúp doanh nghiệp tăng trưởng bền vững và tạo động lực thực chất cho quá trình cổ phần hóa.

Cuối cùng, để vào được Top 500 thế giới, các doanh nghiệp này phải là những đơn vị tiên phong trong kinh tế xanh. Việc đón đầu các tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) sẽ là tấm vé thông hành bắt buộc để các tập đoàn lớn của Việt Nam khẳng định vị thế và uy tín trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Phóng viên: Có thể thấy, Nghị quyết 79 đang tái định vị lại vai trò của kinh tế Nhà nước trong cấu trúc tổng thể nền kinh tế. Ông kỳ vọng gì về diện mạo của khối này trong 5-10 năm tới?

TS. Nguyễn Minh Phong: Tôi tin rằng chúng ta đang đứng trước một bước ngoặt. Kinh tế Nhà nước không chỉ là những nhà máy, xí nghiệp đơn thuần mà là tổng hòa sức mạnh từ nguồn lực đất đai, tài nguyên, đến hạ tầng dữ liệu và công nghệ cốt lõi.

Kì vọng lớn nhất của tôi là trong thời gian tới, doanh nghiệp Nhà nước không chỉ đảm bảo các cân đối vĩ mô mà phải trở thành những đơn vị dẫn dắt trong chuyển đổi số và kinh tế xanh. Doanh nghiệp Nhà nước phải được vận hành bằng những tiêu chuẩn quản trị khắt khe nhất của thị trường, nhưng luôn bám sát định hướng chiến lược quốc gia. Doanh nghiệp Nhà nước sẽ sở hữu sự linh hoạt, tốc độ của một doanh nghiệp khởi nghiệp trong việc nắm bắt công nghệ mới, nhưng lại mang trên mình trách nhiệm và sự vững chãi của người quản lý tài sản quốc gia.

Khi đó, doanh nghiệp Nhà nước không chỉ tự mình vươn ra biển lớn mà còn kéo theo cả hệ sinh thái doanh nghiệp tư nhân cùng phát triển. Sự cộng sinh này sẽ tạo nên một nội lực kinh tế đủ mạnh để Việt Nam không chỉ hội nhập sâu rộng mà còn xác lập được vị thế tự chủ trong chuỗi giá trị toàn cầu. Một khối kinh tế Nhà nước mạnh mẽ, minh bạch và hiệu quả chính là chìa khóa để chúng ta hiện thực hóa khát vọng về một Việt Nam thịnh vượng.

Phóng viên: Quay trở lại với địa phương, theo ông, các doanh nghiệp Nhà nước tại Nghệ An cần phải làm gì để tận dụng tối đa cơ hội từ Nghị quyết 79 và thực sự trở thành đầu tàu kinh tế?

TS. Nguyễn Minh Phong: Với một địa phương đang trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ như Nghệ An, để tận dụng tối đa dư địa từ Nghị quyết 79, tôi cho rằng các doanh nghiệp chủ chốt cần quyết liệt thực hiện 3 bước chuyển dịch mang tính đột phá sau.

Thứ nhất, phải chủ động huy động và điều phối nguồn lực vào những mạch máu kinh tế có giá trị gia tăng cao như: hệ thống cảng biển nước sâu, hạ tầng logistics hiện đại và các dự án năng lượng tái tạo.

Thứ hai, phải dấn thân vào các lĩnh vực khó, đòi hỏi vốn lớn và thời gian thu hồi dài, nơi mà khối tư nhân còn e dè. Việc tiên phong đầu tư vào hạ tầng khung, các khu công nghiệp công nghệ cao hay trung tâm logistics kết nối vùng không chỉ là trách nhiệm, mà còn là cách để thu hút và dẫn dắt các nhà đầu tư chiến lược cùng tham gia.

Thứ ba, phải áp dụng ngay các chuẩn mực OECD và số hóa quy trình vận hành để tách bạch rõ quản lý và kinh doanh. Chỉ khi có bộ máy minh bạch, doanh nghiệp mới đủ sức đề kháng trước biến động thị trường.

Tận dụng tốt Nghị quyết 79 chính là đòn bẩy để các doanh nghiệp Nghệ An nâng cao năng lực cạnh tranh. Tôi kỳ vọng sự bứt phá của những đơn vị hạt nhân này không chỉ đủ sức dẫn dắt kinh tế tỉnh nhà mà còn đủ tầm vóc để đưa thương hiệu Nghệ An vươn ra biển lớn.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn TS. Nguyễn Minh Phong về cuộc trao đổi rất ý nghĩa này

Kim Hoa