Giải pháp để sản xuất vụ hè thu - mùa năm 2026 ở Nghệ An an toàn, hiệu quả
Vụ hè thu - mùa được xác định là vụ sản xuất quan trọng trong năm, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và thúc đẩy các chỉ tiêu tăng trưởng cả năm. Theo dự báo của Đài Khí tượng thủy văn Bắc Trung Bộ, từ nửa đầu tháng 4, nắng nóng đã xuất hiện trên phạm vi toàn tỉnh và từ tháng 5 đến tháng 7/2026, nhiệt độ trung bình ở mức cao hơn trung bình nhiều năm cùng thời kỳ từ 0,5 - 1 độ C. Vì vậy, vụ hè thu - mùa năm 2026 được dự báo sẽ có những khó khăn và ảnh hưởng lớn đến sản xuất.
Chủ động ứng phó với thách thức
Vụ hè thu - mùa năm nay, Nghệ An phấn đấu sản xuất 425.775 tấn lương thực. Các cây trồng khác phấn đấu đạt gần 150.000 tấn, bao gồm: 700 ha lạc, năng suất 22,5 tạ/ha, sản lượng dự kiến 1.575 tấn; 1.320 ha đậu, năng suất 9,5 tạ/ha, sản lượng 1.254 tấn; 2.200 ha vừng, năng suất 7,8 tạ/ha, sản lượng 1.716 tấn; 9.645 ha rau màu, năng suất 149 tạ/ha, sản lượng 143.711 tấn.
Đối với cây công nghiệp, cây ăn quả, thực hiện các đề án phát triển cây nguyên liệu, tỉnh đã và đang chỉ đạo chuẩn bị các điều kiện về số lượng và chất lượng giống phục vụ cho kế hoạch trồng mới vụ thu năm 2026, trong đó, 38 ha chè, 1.011,9 ha dứa, 8,1 ha cam, 5,33 ha bưởi và 5,5 ha quýt…
Tuy nhiên, theo đánh giá khảo sát của các đơn vị chuyên môn và báo cáo của các địa phương, thực trạng nguồn nước tưới tại các hồ, đập, sông, suối, các công trình đầu mối xuống mức khá thấp. Chỉ cần nhiệt độ tăng và nắng kéo dài là nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn có thể xảy ra, đặc biệt ở vùng cao cưỡng, cuối kênh và cuối hệ thống tưới.
Ở chiều ngược lại, sản xuất vụ thu - mùa còn đối mặt với tình trạng mưa lụt lớn do bão, giông lốc và tiềm ẩn một số dịch bệnh gây hại có thể phát sinh.
Bên cạnh đó, tình trạng thiếu lao động ở nông thôn, tình hình chính trị trên thế giới dự báo còn diễn biến phức tạp... sẽ ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng, giá cả nguyên liệu cho sản xuất. Trước tình hình đó, ngành Nông nghiệp và Môi trường khuyến nghị một số nội dung sau:
Thứ nhất, tăng cường sự chỉ đạo và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị trong công tác chỉ đạo sản xuất. Trong đó, ưu tiên quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo theo vùng, thôn, xóm... Tuyên truyền, vận động người dân thực hiện nghiêm cơ cấu giống và lịch thời vụ theo đề án của sở duyệt; sử dụng giống có nguồn gốc rõ ràng, đã được công nhận chính thức, được cấp phép lưu hành; ưu tiên sử dụng các giống ngắn ngày tại các vùng thấp trũng để giảm bớt áp lực thời gian cho sản xuất, chờ đợi thu hoạch, tránh được hiện tượng mưa ngập, gió bão…
Thứ hai, tổ chức rà soát nguồn nước tại các hồ, đập, sông, suối để xây dựng phương án chống hạn, tưới phục vụ sản xuất; chủ động xây dựng phương án chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa theo kế hoạch phê duyệt, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương, từng vùng sản xuất.
Thứ ba, cần tăng cường ứng dụng các tiến bộ khoa học, kỹ thuật, sản xuất lúa giảm phát thải, sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao, cơ giới hóa đồng bộ, sử dụng chế phẩm vi sinh xử lý gốc rạ chống ngộ độc hữu cơ,... bảo đảm sản xuất bền vững, hiệu quả, chất lượng và an toàn; chủ động giám sát phòng trừ sinh vật gây hại cây trồng, trong đó, chú ý các đối tượng như: sâu cuốn lá nhỏ, rầy lưng trắng, chuột... trên cây lúa, sâu keo mùa Thu hại ngô...
6 giải pháp trọng tâm đối với mỗi loại cây trồng
Xuất phát từ khó khăn trên và đặc thù đối với sản xuất, trồng trọt vụ hè thu - mùa 2026, các địa phương, nhất là các HTX và nông dân cần lưu ý:
Trước hết, phải tuân thủ lịch thời vụ theo đề án của tỉnh. Trong đó, đối với cây lúa quán triệt phương châm “càng sớm càng tốt” và đặt an toàn, hiệu quả lên trên hết. Phải xem xét thời điểm thu hoạch lúa vụ xuân và khả năng phân phối nước để chọn thời điểm ra mạ, gieo cấy và cơ cấu giống để khép kín diện tích, tránh mưa, lụt do bão và áp thấp nhiệt đới cuối vụ.
Về thời vụ gieo cấy: Vùng thấp trũng có nguy cơ ngập lụt cao, bố trí gieo cấy để thu hoạch trước ngày 30/8; vùng đất vàn, bố trí gieo cấy để thu hoạch trước ngày 25/9; vùng vàn cao ở đồng bằng, vùng ruộng lúa bán sơn địa, có thể bố trí gieo cấy để thu hoạch sau ngày 25/9.
Đối với cây hoa màu ngắn ngày như ngô, lạc, vừng, đậu, rau các loại, sau khi thu hoạch vụ xuân, cần chủ động tranh thủ đất đủ độ ẩm làm đất gieo ngay.
Thứ hai, cơ cấu giống theo hướng nâng cao chất lượng và hạn chế rủi ro. Khuyến cáo sử dụng giống có nguồn gốc rõ ràng, đã được công nhận chính thức, công nhận lưu hành, ưu tiên sử dụng các giống ngắn ngày tại các vùng thấp trũng để giảm bớt áp lực thời gian trong sản xuất, tránh ngập lụt vào mùa mưa lũ. Lưu ý bà con căn cứ vào kết quả sản xuất các năm trước và điều kiện sản xuất của địa phương.
Trên cùng một xứ đồng nên chọn các giống lúa có thời gian sinh trưởng tương đương nhau và phải gieo cấy xong trong vòng 2 - 3 ngày để thực hiện tốt các yêu cầu chăm sóc, quản lý sâu, bệnh hại. Tùy vào điều kiện cụ thể của từng địa phương, các xã, phường có thể lựa chọn các giống lúa theo đề án được Sở Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt để đưa vào cơ cấu giống của địa phương.
Thứ ba, chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa. Các địa phương căn cứ quy định tại Luật Trồng trọt, Nghị định số 112/2024/NĐ-CP và Nghị định số 226/2025/NĐ-CP ngày 15/8/2025 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai năm 2024 và kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa năm 2026 theo Quyết định số 567/QĐ-UBND ngày 11/02/2026 của UBND tỉnh về tổ chức triển khai chuyển đổi đúng với các quy định hiện hành, có hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương.
Ưu tiên xây dựng và hình thành vùng sản xuất tập trung trên diện tích chuyển đổi để gắn với chế biến, bao tiêu sản phẩm, phát triển bền vững và tạo động lực cho nông dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đầu tư công nghệ.
Bên cạnh đó, cần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đồng thời chuyển đổi mùa vụ, hạn chế bỏ hoang đất. Khuyến khích chuyển đổi cả 2 vụ để thuận lợi cho việc lựa chọn cây trồng thích hợp. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân nắm rõ các điều kiện và thủ tục chuyển đổi theo quy định; tăng cường quảng bá các mô hình chuyển đổi có hiệu quả, các quy trình sản xuất an toàn trên đất chuyển đổi để người dân biết và áp dụng rộng rãi.
Thứ tư, công tác bảo vệ thực vật và quản lý chất lượng vật tư nông nghiệp: Cần tăng cường chỉ đạo thực hiện công tác điều tra phát hiện, dự tính, dự báo, kiểm tra, giám sát công tác phòng trừ sinh vật gây hại cây trồng. Chủ động phòng trừ, xử lý các đối tượng sinh vật gây hại chủ yếu như sâu cuốn lá nhỏ, rầy nâu, rầy lưng trắng, nhện gié... hại lúa, sâu keo mùa Thu hại ngô… một cách kịp thời, hiệu quả.
Bên cạnh đó, tiếp tục đẩy mạnh áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất và phòng, chống sinh vật gây hại như quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM); hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, ưu tiên sử dụng các loại thuốc sinh học, thuốc có nguồn gốc sinh học để phòng trừ theo nguyên tắc “4 đúng” nhằm nâng cao chất lượng nông sản, giảm tồn dư thuốc BVTV trong nông sản, trong đất.
Tăng cường công tác quản lý Nhà nước, thanh, kiểm tra và xử lý nghiêm các sai phạm trong sản xuất, kinh doanh giống cây trồng, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật... tại các địa phương theo đúng các quy định hiện hành của Nhà nước. Đảm bảo hàng hóa phục vụ sản xuất, lưu thông trên thị trường có chất lượng tốt, giá cả hợp lý phục vụ kịp thời kế hoạch sản xuất đề ra.
Thứ năm, công tác thủy lợi: Phải bảo đảm tưới đủ cho toàn bộ diện tích gieo cấy theo kế hoạch đề ra và chống hạn cho cây công nghiệp, cây ăn quả… Rà soát tình hình nguồn nước, nạo vét, tu sửa kênh mương, công trình thủy lợi và lập phương án tưới chống hạn cho từng vùng, từng công trình, nhất là vùng cuối kênh, vùng bán sơn địa, vùng sử dụng nguồn nước tưới sông Lam để triển khai khi tình trạng hạn hán, thiếu nước xảy ra.
Thứ sáu, ứng dụng các tiến bộ KHCN, nhân rộng các mô hình sản xuất an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ và phát triển sản xuất, trồng trọt giảm phát thải, tạo lập tín chỉ các bon; thúc đẩy liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, xây dựng hồ sơ cấp mã số vùng trồng cho cây trồng, sản phẩm xuất khẩu… Ngoài ra, cần tiếp tục thực hiện có hiệu quả các chính sách của Trung ương và tỉnh hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, nông thôn và nông dân trên địa bàn tỉnh.