Đối đầu trên biển: Chiến dịch của Mỹ và “lằn ranh đỏ” của Iran
Vùng Vịnh một lần nữa trở thành tâm điểm chú ý của thế giới khi ngày 5/5, quân đội Mỹ thông báo đánh chìm 6 tàu nhỏ của Iran. Động thái này được xem là bước leo thang nghiêm trọng kể từ khi Washington đẩy mạnh chiến dịch “tự do hàng hải” tại eo biển Hormuz.
Vùng Vịnh một lần nữa trở thành tâm điểm chú ý của thế giới khi ngày 5/5, quân đội Mỹ thông báo đánh chìm 6 tàu nhỏ của Iran. Động thái này được xem là bước leo thang nghiêm trọng kể từ khi Washington đẩy mạnh chiến dịch “tự do hàng hải” tại eo biển Hormuz.
Ở chiều ngược lại, Tehran cũng không cho thấy dấu hiệu nhượng bộ khi triển khai hàng loạt hệ thống tên lửa hành trình, UAV tấn công và nổ súng đáp trả các tàu chiến Mỹ.
Câu hỏi đặt ra lúc này là: Liệu thế giới đang đứng trước nguy cơ bùng phát một cuộc xung đột diện rộng tại Trung Đông, hay đây chỉ là màn “nắn gân” chiến lược giữa Washington và Tehran?
P.V Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An có cuộc trao đổi với PGS.TS, Thiếu tướng Lê Văn Cương - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Bộ Công an.
Thực hiện: Hương Giang - Quốc Toản - Hữu Quân • 07/05/2026
P.V: Thưa Thiếu tướng, trong bối cảnh bàn cờ địa chính trị Trung Đông đang biến động khó lường, việc Mỹ triển khai rầm rộ hạm đội tại vùng Vịnh trong chiến dịch “tự do hàng hải” cho thấy Washington đang theo đuổi mục tiêu gì?
Thiếu tướng Lê Văn Cương: Mỹ hiện tập trung lực lượng quân sự quy mô lớn quanh Iran với hàng chục tàu khu trục cùng hệ thống căn cứ quân sự trải dài tại các quốc gia vùng Vịnh. Có thể nói, Washington đã đặt toàn bộ khu vực xung quanh Cộng hòa Hồi giáo Iran vào trạng thái căng thẳng cao độ chưa từng có.
Về bản chất, đây là một phần trong chiến lược “gây áp lực tối đa” của Tổng thống Donald Trump đối với Iran. Đây cũng là điểm khác biệt lớn giữa ông Trump với các đời tổng thống tiền nhiệm.
Từ cuối tháng 6 năm ngoái, Mỹ đã tiến hành không kích các cơ sở làm giàu uranium của Iran. Có thể xem đây là chiến dịch quân sự lớn nhất của Washington tại Trung Đông kể từ sau cuộc chiến Iraq năm 2003.
Mục tiêu của chiến dịch là buộc Iran phải chấp nhận các yêu cầu của Mỹ, trước hết nhằm phục vụ lợi ích chiến lược của Washington và đồng minh Israel.
P.V: Có ý kiến cho rằng, Tổng thống Trump đang đứng giữa 2 lựa chọn: Hoặc gia tăng sức ép để buộc Iran nhượng bộ trong vấn đề hạt nhân, hoặc tránh leo thang để không sa lầy tại Trung Đông. Theo Thiếu tướng, Mỹ có đủ tiềm lực và sự kiên trì để theo đuổi chiến dịch này hay không?
Thiếu tướng Lê Văn Cương: Chiến dịch quân sự mà ông Trump phát động nhằm vào Iran có mục tiêu công khai là xóa bỏ chương trình làm giàu uranium và ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân. Song song với đó là phá hủy hệ thống phòng không, không quân, hải quân Iran, đồng thời, siết chặt phong tỏa cảng biển nhằm bóp nghẹt nền kinh tế nước này.
Tuy nhiên, mục tiêu sâu xa hơn là tạo áp lực để Iran thay đổi chính sách đối ngoại, thậm chí hướng tới thay đổi chế độ tại Tehran. Mỹ kỳ vọng sức ép quân sự và kinh tế sẽ khiến người dân Iran nổi dậy lật đổ chính quyền hiện tại.
Nhưng trên thực tế, chiến dịch này lại đang tạo ra tác động ngược. Sau gần nửa thế kỷ đối đầu với Mỹ kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979, chưa bao giờ xã hội Iran thể hiện mức độ đoàn kết cao như hiện nay.
Việc tấn công các mục tiêu quân sự và loại bỏ nhiều quan chức cấp cao không làm Tehran suy yếu về ý chí chính trị, mà ngược lại còn khơi dậy tinh thần dân tộc mạnh mẽ trong xã hội Iran.
P.V: Theo Thiếu tướng, chiến dịch “tự do hàng hải” của Mỹ là bước đi quân sự độc lập hay phản ứng trực tiếp trước kế hoạch 14 điểm mà Iran đưa ra nhằm chấm dứt xung đột?
Thiếu tướng Lê Văn Cương: Chiến dịch “tự do hàng hải” thực chất nhằm sử dụng sức mạnh hải quân và không quân Mỹ để bảo vệ tàu thương mại quốc tế đi qua eo biển Hormuz.
Từ cuối tháng 6 đến nay, hơn 2.000 tàu của 87 quốc gia với khoảng 20.000 thủy thủ đã mắc kẹt quanh khu vực này. Đây là tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt thương mại toàn cầu.
Mục tiêu của Mỹ là giải tỏa tuyến hàng hải bằng ưu thế quân sự áp đảo. Tuy nhiên, chiến dịch chỉ triển khai được trong 2 ngày rồi buộc phải dừng lại.
Dù Washington viện dẫn lý do ngoại giao và đàm phán, nhưng thực chất đây là một thất bại về mặt quân sự. Mỹ huy động tàu khu trục, máy bay chiến đấu cùng hệ thống tên lửa hiện đại nhưng vẫn không thể bảo đảm an toàn tuyệt đối cho tàu thương mại đi qua khu vực.
P.V: Vậy đâu là những nội dung cốt lõi trong bản kế hoạch 14 điểm của Iran, và vì sao nó tạo áp lực lớn đối với Washington?
Thiếu tướng Lê Văn Cương: Sau khi vòng đàm phán thứ hai thất bại, Iran vẫn để ngỏ cánh cửa đối thoại và thông qua Pakistan chuyển tới Mỹ một kế hoạch gồm 14 điểm.
Trong đó có một số nội dung đáng chú ý như: Yêu cầu Mỹ rút quân khỏi các căn cứ quanh Iran; yêu cầu Washington bồi thường chiến tranh; dỡ bỏ phong tỏa kinh tế và các tài sản bị đóng băng; thiết lập cơ chế quản lý an ninh khu vực; chấm dứt các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận.
Điều đặc biệt là Iran hoàn toàn không đề cập tới chương trình hạt nhân - vốn là vấn đề cốt lõi mà Mỹ luôn theo đuổi. Theo tôi, đây là điều khiến Washington bất ngờ nhất.
Việc Tehran yêu cầu Mỹ bồi thường chiến tranh cho thấy lập trường rất cứng rắn và quyết tâm không nhượng bộ của Iran.
P.V: Thưa Thiếu tướng, ông dự báo thế nào về quan hệ Mỹ - Iran trong thời gian tới?
Thiếu tướng Lê Văn Cương: Đến thời điểm này, chính quyền Tổng thống Trump đã rơi vào tình thế rất khó khăn, cả trong nước lẫn quốc tế. Chiến dịch quân sự không đạt được mục tiêu như kỳ vọng, trong khi giá năng lượng tăng mạnh gây sức ép lớn lên kinh tế Mỹ. Tỷ lệ phản đối chiến tranh trong dư luận Mỹ cũng ở mức cao.
Vì vậy, Washington buộc phải chuyển hướng từ đối đầu quân sự sang gây sức ép kinh tế tối đa. Mỹ sẽ tiếp tục áp đặt các biện pháp trừng phạt, phong tỏa và bao vây nhằm làm suy yếu nền kinh tế Iran.
Tôi cho rằng, trong thời gian tới, khả năng Mỹ mở lại một chiến dịch quân sự quy mô lớn là không cao, tuy nhiên, cũng không thể loại trừ hoàn toàn khả năng này.
Cuộc đối đầu Mỹ - Iran nhiều khả năng sẽ bước sang trạng thái mới: Ít tiếng súng hơn nhưng mức độ căng thẳng, khốc liệt và nguy hiểm vẫn rất lớn. Đây sẽ là cuộc chiến bằng kinh tế, bằng cấm vận và sức ép địa chính trị kéo dài.
P.V: Qua những phân tích của Thiếu tướng Lê Văn Cương có thể thấy, từ chiến dịch “tự do hàng hải” của Mỹ cho tới kế hoạch 14 điểm của Iran, tất cả đều là những nước cờ chiến lược trên bàn cờ địa chính trị Trung Đông đầy phức tạp.
Dù tương lai nghiêng về đối thoại hay đối đầu, eo biển Hormuz chắc chắn vẫn sẽ là một điểm nóng của quan hệ quốc tế trong thời gian tới.
Xin cảm ơn Thiếu tướng đã trả lời phỏng vấn của Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An!