Nature rút lại nghiên cứu ca ngợi ChatGPT trong giáo dục
Tạp chí Nature rút lại nghiên cứu khẳng định ChatGPT cải thiện kết quả học tập, sau khi phát hiện sai lệch trong phân tích tổng hợp 51 công trình
Một nghiên cứu từng gây chú ý khi khẳng định AI giúp cải thiện đáng kể kết quả học tập của học sinh đã bị tạp chí khoa học uy tín Nature chính thức rút lại, làm dấy lên lo ngại về chất lượng bằng chứng trong lĩnh vực giáo dục số đang phát triển nhanh chóng.
Bài báo mang tiêu đề "Tác động của ChatGPT đến kết quả học tập, nhận thức và tư duy của học sinh" do hai nhà nghiên cứu Jin Wang và Wenxiang Fan (Đại học Sư phạm Hàng Châu, Trung Quốc) công bố vào tháng 5/2025, từng được xem là một trong những bằng chứng thực nghiệm đầu tiên cho thấy ChatGPT có tác động tích cực đến giáo dục. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp (meta-analysis), tổng hợp dữ liệu từ 51 công trình trong giai đoạn 2022 – 2025, và kết luận rằng ChatGPT mang lại hiệu quả tích cực ở mức trung bình đến cao đối với kết quả học tập, nhận thức và tư duy bậc cao của học sinh.
Trong thông báo mới đây, tạp chí khoa học Nature cho biết quyết định rút bài xuất phát từ "những sai lệch trong phân tích tổng hợp", làm suy giảm niềm tin vào tính hợp lệ của các kết luận. Đáng chú ý, các tác giả không phản hồi trước các trao đổi liên quan đến quyết định này.
Ngay sau khi công bố hồi tháng 5 năm ngoái, nghiên cứu đã lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội và thu hút sự quan tâm lớn trong giới giáo dục. Theo ông Ben Williamson, giảng viên Đại học Edinburgh, bài báo từng được coi là "bằng chứng cứng" chứng minh hiệu quả của AI trong học tập, với hàng trăm nghìn lượt truy cập chỉ trong thời gian ngắn.
Nhiều học giả đã sớm đặt dấu hỏi về phương pháp nghiên cứu. Một công trình năm 2025 của ông Ilkka Tuomi, nhà khoa học tại Meaning Processing Ltd., chỉ ra rằng các nghiên cứu dạng phân tích tổng hợp trong lĩnh vực AI giáo dục thường gặp vấn đề khi tổng hợp các nguồn dữ liệu có chất lượng không đồng đều, thậm chí bao gồm cả các công trình từ tạp chí kém uy tín. Theo ông Tuomi, việc sử dụng các nghiên cứu được thực hiện chỉ vài tuần sau khi ChatGPT ra mắt là dấu hiệu đáng nghi ngờ, bởi một nghiên cứu nghiêm túc thường mất nhiều tháng để triển khai và ít nhất một năm để công bố.
Ông Williamson nhận định nghiên cứu bị rút đã "tổng hợp một loạt công trình chất lượng thấp và biến chúng thành những tuyên bố gây chú ý", qua đó vô tình tiếp tay cho việc thổi phồng vai trò của AI trong giáo dục. Những kết luận thiếu cơ sở này, theo các chuyên gia, có thể dẫn đến hệ lụy lớn khi được sử dụng làm căn cứ cho chính sách hoặc quyết định đầu tư công nghệ trong trường học.
Ông Jake Baskin, Giám đốc điều hành Hiệp hội Giáo viên Khoa học Máy tính, đánh giá việc Nature rút bài là lời cảnh báo quan trọng: "Chúng ta cần đánh giá nghiêm túc liệu AI tạo sinh có thực sự cải thiện việc dạy và học hay không, thay vì chỉ chạy theo xu hướng công nghệ".
Trên thực tế, nhiều giáo viên cho biết các công cụ như ChatGPT đang đặt ra không ít thách thức, từ việc học sinh sử dụng AI để làm bài đến khó khăn trong đánh giá năng lực thực. Các mô hình ngôn ngữ lớn cũng thường xuyên mắc lỗi, khiến việc ứng dụng trong giảng dạy trở nên phức tạp hơn. Dù vậy, xu hướng đưa AI vào trường học vẫn đang được các công ty công nghệ và nhà hoạch định chính sách thúc đẩy mạnh mẽ.
Vụ việc lần này cho thấy một khoảng trống lớn trong hệ sinh thái nghiên cứu về AI trong giáo dục: thiếu các bằng chứng chất lượng cao, đáng tin cậy và có thể kiểm chứng. Như nhận định của ông Williamson, điều mà giới giáo dục cần không phải là những kết luận gây chú ý, mà là "dữ liệu và bằng chứng đủ tin cậy để định hướng". Trong bối cảnh AI đang định hình lại cách dạy và học, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.