Nghi vấn tàu Ursa Major của Nga bị đánh chìm khi chở lò phản ứng hạt nhân
Vụ chìm tàu Ursa Major ngoài khơi Tây Ban Nha làm dấy lên nghi vấn Nga vận chuyển linh kiện lò phản ứng hạt nhân VM-4SG dành cho tàu ngầm sang Triều Tiên.
Vào tháng 12/2024, tàu vận tải Ursa Major của Nga đã bị chìm tại vùng biển ngoài khơi Tây Ban Nha trong một hoàn cảnh được đánh giá là bí ẩn. Theo các báo cáo phân tích, con tàu bị chìm sau một loạt vụ nổ được cho là do ngư lôi gây ra, mặc dù thời điểm đó tàu đang được hộ tống bởi hai tàu hải quân là Ivan Gren và Alexander Otrakovsky. Các nguồn tin nghi ngờ một quốc gia NATO đã sử dụng ngư lôi Barracuda trong vụ việc này.
Bằng chứng kỹ thuật về hàng hóa hạt nhân
Hàng hóa trên tàu Ursa Major được xác định là hai lò phản ứng hạt nhân VM-4SG, loại thiết bị chuyên dụng cho tàu ngầm hạt nhân. Thuyền trưởng của tàu sau đó đã xác nhận thông tin này với cơ quan tình báo Tây Ban Nha. Đáng chú ý, sự hiện diện của vật liệu phóng xạ còn được củng cố bởi hoạt động của máy bay chuyên dụng WC-135R thuộc quân đội Mỹ.
Máy bay WC-135R, vốn được thiết kế để phát hiện và kiểm soát các chất phóng xạ, đã hoạt động trực tiếp tại khu vực tàu chìm ít nhất hai lần vào ngày 28/8/2025 và ngày 6/2/2026. Các chuyên gia nhận định hàng hóa có thể không phải nguyên bộ lò phản ứng mà là các bộ phận quan trọng như vỏ bọc chịu áp suất và bức xạ cực cao, những linh kiện mà Triều Tiên chưa đủ khả năng tự sản xuất.
Phân tích khả năng cung cấp thiết bị cho Triều Tiên
Việc vận chuyển các vỏ lò phản ứng VM-4SG được cho là nằm trong thỏa thuận trao đổi giữa Nga và Triều Tiên. Các thiết bị này có thể là khoản thanh toán cho việc cung cấp đạn dược hoặc hỗ trợ quân sự từ phía Bình Nhưỡng. Triều Tiên được cho là có kế hoạch lắp đặt các lò phản ứng này vào thế hệ tàu ngầm hạt nhân mới, vốn đã lộ diện phần thân tàu lần đầu vào tháng 12/2025.
Mặc dù lò phản ứng hạt nhân dùng cho tàu ngầm có kích thước nhỏ và có thể vận chuyển bằng đường sắt với chi phí thấp, Nga đã chọn lộ trình đường biển kéo dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn. Giả thuyết được đặt ra là các thân lò phản ứng này đã xuống cấp, khiến việc vận chuyển bằng đường sắt trở nên nguy hiểm. Các thiết bị cuối cùng thuộc dòng này được sản xuất từ cuối thập niên 1980, cho thấy tuổi đời của chúng đã khá cao.
Nguồn gốc và nỗ lực xóa dấu vết
Lò phản ứng VM-4SG thường được trang bị trên các tàu ngầm hạt nhân thuộc Dự án 667BDRM Dolphin. Tại Nga, tàu ngầm K-84 Ekaterinburg thuộc lớp này đã ngừng hoạt động vào năm 2022. Tuy nhiên, hiện chưa có thông tin chính thức về việc xử lý các lò phản ứng trên chiếc K-84. Điều này dẫn đến nghi vấn rằng Nga đã tận dụng thiết bị cũ từ tàu ngầm này để chuyển giao cho đối tác.
Sau khi tàu Ursa Major chìm, Nga đã điều tàu nghiên cứu Yantar đến hiện trường vào tháng 1/2025. Một loạt 4 vụ nổ đã được ghi nhận tại vị trí xác tàu, được cho là nỗ lực của phía Nga nhằm tiêu hủy các bằng chứng kỹ thuật dưới đáy biển và che giấu bản chất thực sự của chuyến hàng.