Mây tre đan Nghệ An vươn tầm châu Âu nhờ xu hướng tiêu dùng xanh

Đơn hàng xuất khẩu tăng nhờ xu hướng sống xanh

Những năm gần đây, các sản phẩm mây tre đan của Nghệ An ghi nhận tín hiệu tích cực tại nhiều thị trường như Pháp, Hà Lan, Đức, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Trong đó, các mặt hàng như đèn lồng thủ công, đèn bàn, hộp bao bì, set quà tặng và đồ trang trí nội thất được khách hàng châu Âu ưa chuộng nhờ sử dụng nguyên liệu tự nhiên, kiểu dáng tối giản và phù hợp xu hướng sống xanh.

Theo các cơ sở sản xuất, phần lớn đơn hàng hiện được kết nối thông qua hoạt động xúc tiến thương mại, đàm phán tại các hội chợ quốc tế và hệ thống doanh nghiệp liên kết tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh. Thời gian gần đây, xuất khẩu tăng khá mạnh, đặc biệt với các dòng sản phẩm decor và quà tặng thủ công.

Ông Thái Đại Phong - chủ cơ sở thu mua sản phẩm mây tre đan ở phường Vinh Phú cho biết, thị trường tiêu thụ lớn nhất hiện nay vẫn là Nhật Bản và châu Âu. Trong đó, các sản phẩm sử dụng màu tự nhiên và kiểu dáng tối giản được khách hàng đặc biệt quan tâm.

“Khách hàng nước ngoài hiện rất chú trọng các sản phẩm thân thiện môi trường và có câu chuyện văn hóa đi kèm. Vì vậy, ngoài chất lượng sản phẩm, chúng tôi cũng tập trung xây dựng thương hiệu và quảng bá quy trình sản xuất thủ công của người dân Nghệ An”, ông Phong chia sẻ.

Hiện nay, nhiều cơ sở mây tre đan ở Nghệ An không còn sản xuất nhỏ lẻ mà chuyển sang liên kết theo chuỗi với doanh nghiệp thu mua. Doanh nghiệp chủ động cung ứng nguyên liệu, hướng dẫn mẫu mã rồi giao cho người dân gia công tại nhà. Sau khi hoàn thiện, sản phẩm được thu mua, đóng gói và xuất đi tiêu thụ.

Các mặt hàng được tiêu thụ tốt gồm giỏ mây, khay tre, bàn ghế thủ công, đèn trang trí, rổ rá, mâm tre và nhiều sản phẩm decor thân thiện môi trường. Nhiều sản phẩm hiện đã được công nhận OCOP từ 3 đến 5 sao, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu làng nghề.

Gắn bó hơn 40 năm với nghề, bà Nguyễn Thị Oanh ở phường Vinh Lộc cho biết, nghề mây tre đan từng phát triển rất mạnh, hầu như gia đình nào cũng tham gia sản xuất. Tuy nhiên, theo thời gian, số lao động theo nghề giảm dần khi nhiều người trẻ lựa chọn công việc khác.

“Giờ người trẻ ít theo nghề hơn trước nhưng nhờ có đơn hàng xuất khẩu ổn định nên những người còn làm nghề vẫn có thu nhập đều”, bà Oanh nói.

Bà Nguyễn Thị Lan, khối 10, phường Vinh Lộc cho biết, tổ nhóm của bà hiện có hơn 15 lao động tham gia đan lát thường xuyên. Mỗi ngày, tùy từng loại sản phẩm, mỗi người có thể hoàn thành khoảng 8 đến 10 sản phẩm nhỏ.

Giữ nghề truyền thống giữa áp lực thiếu lao động

Không chỉ phát triển ở vùng đồng bằng, nghề mây tre đan còn hiện diện trong đời sống của đồng bào miền Tây Nghệ An. Bản Diềm, xã Châu Khê nằm gần khu vực biên giới Việt Nam - Lào, hiện vẫn lưu giữ nghề đan lát truyền thống của đồng bào Thái.

Toàn bản có hơn 150 hộ dân, nhiều gia đình tận dụng nguồn nguyên liệu tự nhiên từ rừng để làm đồ dùng sinh hoạt và sản phẩm thủ công bán ra thị trường.

Tuy nhiên, cũng như nhiều làng nghề khác, nghề đan lát ở bản Diềm từng có thời gian gặp khó khăn vì sản phẩm tiêu thụ chậm, thu nhập thấp. Nhiều lao động trẻ rời quê đi làm ăn xa khiến nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một.

Năm 2016, bà Lang Thị Hoa cùng các hộ dân thành lập Hợp tác xã mây tre đan bản Diềm nhằm khôi phục nghề truyền thống và tổ chức sản xuất bài bản hơn. Đến nay, hợp tác xã duy trì khoảng 20 thành viên thường xuyên, chuyên sản xuất ghế tre, mâm tre, rổ rá, túi xách và nhiều sản phẩm thủ công phục vụ xuất khẩu.

Điểm đặc biệt của sản phẩm bản Diềm nằm ở kỹ thuật nhuộm màu tự nhiên và các họa tiết mang đậm bản sắc dân tộc Thái. Người dân sử dụng cây rừng, củ nâu, củ nghệ và nhiều nguyên liệu tự nhiên khác để tạo màu cho từng sợi tre, sợi mây trước khi đan.

Ông Vy Hùng Thiện, người dân bản Diềm cho biết, để hoàn thiện một sản phẩm lớn như bàn hoặc ghế mây, người thợ phải mất từ 3 đến 5 ngày với nhiều công đoạn từ chọn nguyên liệu, sơ chế, uốn khung đến đan hoàn thiện.

“Các sản phẩm làm thủ công mất khá nhiều thời gian nhưng bù lại có nét riêng mà hàng công nghiệp khó thay thế được”, ông Thiện chia sẻ.

Nhờ sử dụng nguyên liệu tự nhiên và màu nhuộm từ cây rừng, sản phẩm của bản Diềm có màu sắc mộc mạc, gần gũi thiên nhiên và phù hợp xu hướng tiêu dùng xanh. Nhiều hoa văn trên sản phẩm còn được lấy cảm hứng từ họa tiết trên trang phục truyền thống của đồng bào Thái, tạo nên dấu ấn riêng cho sản phẩm thủ công miền Tây xứ Nghệ.

Ông Kha Văn Thương - Phó Chủ tịch UBND xã Châu Khê cho biết, địa phương đang xây dựng kế hoạch hỗ trợ duy trì và phát triển nghề mây tre đan tại bản Diềm theo hướng bài bản hơn, đồng thời phối hợp với các đơn vị xúc tiến thương mại để tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm, góp phần giữ gìn nghề truyền thống gắn với phát triển kinh tế địa phương.

Theo nhiều cơ sở sản xuất, để nghề mây tre đan phát triển bền vững cần thêm chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, thiết kế mẫu mã, xây dựng thương hiệu, phát triển vùng nguyên liệu và kết nối doanh nghiệp xuất khẩu.

Việc đẩy mạnh quảng bá trên môi trường số, gắn sản phẩm với du lịch cộng đồng và văn hóa bản địa cũng được xem là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị sản phẩm thủ công xứ Nghệ trong thời gian tới.

Đình Tuyên