Thị trường sữa nội địa còn nhiều dư địa, Việt Nam mục tiêu tự chủ 85% nguyên liệu vào năm 2045
Với mức tiêu thụ bình quân mới đạt 36kg/người, thị trường sữa Việt Nam còn dư địa tăng trưởng 12-14%/năm và đặt mục tiêu đạt 100 lít/người vào năm 2045.
Ngành sữa Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ với mục tiêu đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 12-14%/năm đến năm 2030. Chiến lược phát triển dài hạn hướng tới việc nâng cao tỷ lệ tự chủ nguyên liệu nội địa lên mức 80-85% vào năm 2045, nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu hiện đang tiêu tốn hơn 1 tỷ USD mỗi năm.
Dư địa tăng trưởng từ mức tiêu thụ thấp
Theo số liệu thống kê, mức tiêu thụ sữa bình quân đầu người tại Việt Nam hiện đạt khoảng 36kg/năm. Con số này còn khá khiêm tốn khi đặt cạnh các quốc gia phát triển như Đan Mạch (394kg), Pháp (251kg), Mỹ (228kg) hay Nhật Bản (61kg). Sự chênh lệch này cho thấy dư địa tăng trưởng của thị trường nội địa vẫn còn rất lớn, đặc biệt khi thu nhập và nhận thức về dinh dưỡng của người dân ngày càng được cải thiện.
Cơ cấu ngành sữa đã có sự chuyển biến rõ rệt trong 15 năm qua. Tỷ lệ sữa nước chế biến từ sữa bột hoàn nguyên đã giảm mạnh từ mức 92% vào năm 2008 xuống còn 32,3% vào năm 2023. Ngược lại, tỷ lệ sử dụng sữa tươi trong chế biến đã tăng lên 67,7%, cho thấy xu hướng ưu tiên các sản phẩm có giá trị dinh dưỡng cao và minh bạch về nguồn gốc của người tiêu dùng.
Lộ trình tự chủ nguồn nguyên liệu
Hiện nay, nguồn cung sữa tươi nguyên liệu trong nước mới chỉ đáp ứng được khoảng 40% nhu cầu chế biến thực tế. Để giải quyết bài toán này, Chiến lược phát triển ngành sữa đã đặt ra các cột mốc cụ thể:
- Đến năm 2030: Sản lượng sữa lỏng chế biến đạt khoảng 4.200 triệu lít/năm; sữa tươi nguyên liệu đạt 2.600 triệu lít/năm, đáp ứng 60-65% nhu cầu nội địa. Mức tiêu thụ bình quân phấn đấu đạt 40 lít/người/năm.
- Đến năm 2045: Sản lượng sữa lỏng tăng lên 9.700 triệu lít/năm; sữa tươi nguyên liệu đạt 8.000 triệu lít/năm, đảm bảo tự chủ 80-85% nhu cầu. Mức tiêu thụ bình quân mục tiêu đạt 100 lít/người/năm.
Tiến sỹ Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, nhận định các mục tiêu trên là hoàn toàn khả thi. Ông nhấn mạnh việc thúc đẩy dịch chuyển từ sữa hoàn nguyên sang sữa tươi sạch là lựa chọn vì tầm vóc dân tộc và nền nông nghiệp tự chủ.
Giải pháp từ phía doanh nghiệp và chính sách
Để hiện thực hóa việc khai thác thị trường, phát triển vùng nguyên liệu là nhiệm vụ then chốt. Ông Ngô Minh Hai, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn TH, khẳng định Việt Nam có đủ điều kiện để tự chủ nguồn nguyên liệu. Theo tính toán, để đáp ứng 70% nhu cầu vào năm 2035, Việt Nam cần quy mô đàn khoảng 700.000 con bò (nếu chăn nuôi công nghệ cao) hoặc 1,2 triệu con (nếu theo mô hình nông hộ).
Bên cạnh sản lượng, các doanh nghiệp như Vinamilk cũng đang tập trung vào việc đa dạng hóa sản phẩm và ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu để dự báo nhu cầu. Bà Bùi Thị Thu Hoài, Giám đốc R&D Vinamilk, cho biết đơn vị đang bám sát xu hướng tiêu dùng lành mạnh và thân thiện với môi trường.
Các chuyên gia cũng kiến nghị nhiều chính sách đột phá như áp dụng thuế VAT 0% cho sữa tươi nguyên liệu tiêu thụ nội địa, ưu đãi lãi suất vay và khuyến khích tích tụ ruộng đất để chuyển đổi thành các vùng chăn nuôi tập trung quy mô lớn.