Gỡ nút thắt hơn 40 năm từ sức dân đồng thuận
Suốt nhiều năm, 44 ki ốt lấn chiếm hành lang kênh 12/9 và tỉnh lộ 542C ở Hưng Nguyên Nam tồn tại như một "điểm nghẽn" trong quản lý đất đai, giao thông và thủy lợi. Thế nhưng chỉ trong chưa đầy 3 tháng, toàn bộ các hộ dân đã tự nguyện tháo dỡ, bàn giao mặt bằng mà không phải áp dụng biện pháp cưỡng chế nào. Kết quả ấy cho thấy, khi chính quyền gần dân, hiểu dân, biết lắng nghe và đồng hành cùng người dân thì những việc khó tồn tại hàng chục năm cũng có thể tìm được lời giải.
Hoài Thu - Thanh Phúc/ Trình bày: Hồng Toại • 1/6/2026
*****
Suốt nhiều năm, 44 ki ốt lấn chiếm hành lang kênh 12/9 và Tỉnh lộ 542C ở Hưng Nguyên Nam tồn tại như một "điểm nghẽn" trong quản lý đất đai, giao thông và thủy lợi. Thế nhưng chỉ trong chưa đầy 3 tháng, toàn bộ các hộ dân đã tự nguyện tháo dỡ, bàn giao mặt bằng mà không phải áp dụng biện pháp cưỡng chế nào. Kết quả ấy cho thấy, khi chính quyền gần dân, hiểu dân, biết lắng nghe và đồng hành cùng người dân thì những việc khó tồn tại hàng chục năm cũng có thể tìm được lời giải.
Cuối tháng 5/2026, chúng tôi có mặt tại Hưng Nguyên Nam dự hội nghị tổng kết công tác giải tỏa các công trình lấn chiếm hành lang kênh 12/9 và Tỉnh lộ 542C. Hội nghị không chỉ nhìn lại kết quả đạt được sau gần 3 tháng triển khai mà còn là dịp để địa phương chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn trong công tác dân vận, tạo sự đồng thuận của người dân đối với một nhiệm vụ vốn được xem là rất khó.
.png)
Rời hội trường, chúng tôi tìm đến tuyến kênh 12/9, nơi từng được nhắc đến như một "điểm nóng" về tình trạng lấn chiếm hành lang giao thông và công trình thủy lợi suốt nhiều năm. Trên đường vào khu vực này, khung cảnh thông thoáng hiện ra trước mắt khiến chúng tôi không khỏi bất ngờ. Nếu không từng chứng kiến thực trạng nơi đây nhiều năm trước, thật khó hình dung dọc tuyến kênh từng tồn tại 44 ki ốt cùng nhiều công trình kiên cố mọc san sát, lấn chiếm hành lang giao thông và công trình thủy lợi.
Tình trạng vi phạm bắt đầu xuất hiện từ những năm 1990 và kéo dài qua nhiều giai đoạn. Từ các quán tạp hóa nhỏ, hàng ăn, nước giải khát dựng tạm, nhiều công trình dần được cơi nới, xây dựng bằng bê tông, gạch, mái tôn, khung sắt. Không ít hộ vừa kinh doanh vừa sinh sống lâu dài ngay trên phần diện tích lấn chiếm. Hệ lụy ngày càng rõ nét. Trên Tỉnh lộ 542C, các ki ốt làm thu hẹp mặt đường, che khuất tầm nhìn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông. Đối với kênh 12/9, việc xả rác thải và nước thải trực tiếp xuống dòng kênh gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến công tác quản lý, duy tu và tiêu thoát nước. Tình trạng kéo dài nhiều năm không chỉ làm mất mỹ quan nông thôn mà còn tạo tiền lệ xấu trong quản lý đất đai, xây dựng.
.jpg)
Điều đáng nói là dù nhiều lần được nhắc nhở, vận động, song việc xử lý dứt điểm vẫn gặp không ít khó khăn bởi liên quan trực tiếp đến sinh kế của các hộ dân. Chính vì vậy, việc hoàn thành giải tỏa toàn bộ 44 ki ốt vào ngày 20/5/2026 mà không phải thực hiện cưỡng chế được xem là kết quả đặc biệt của sự quyết tâm từ chính quyền và sự đồng thuận của người dân.
Giờ đây, tuyến kênh đã sạch sẽ, thông thoáng; hành lang giao thông được trả lại nguyên trạng. Những dãy ki ốt lấn chiếm từng tồn tại hàng chục năm đã không còn. Kênh 12/9 không còn cảnh rác thải bám dọc mép nước, còn Tỉnh lộ 542C trở nên rộng rãi, an toàn hơn cho người và phương tiện lưu thông. Thành quả ấy là kết quả của quá trình vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị địa phương.
Khó khăn lớn nhất trong quá trình giải tỏa không nằm ở việc tháo dỡ các công trình mà ở chỗ phần lớn các ki ốt đã tồn tại hàng chục năm, gắn liền với sinh kế của nhiều gia đình. Mỗi hộ dân là một hoàn cảnh khác nhau, mỗi công trình là một câu chuyện riêng, vì vậy để tạo được sự đồng thuận tuyệt đối, chính quyền địa phương phải kiên trì vận động, lắng nghe và tháo gỡ từng vướng mắc cụ thể.
Thực tế cho thấy, đây không phải là vấn đề có thể giải quyết trong ngày một ngày hai. Tại xóm Hồng Thái - địa bàn có 13 trong tổng số 44 hộ dựng ki ốt lấn chiếm hành lang kênh 12/9, phần lớn các công trình đã tồn tại hơn 40 năm và là nơi mưu sinh của nhiều gia đình.
Anh Lê Sỹ Lệ - Xóm trưởng xóm Hồng Thái cho biết: "Trước đây địa phương nhiều lần triển khai chủ trương giải tỏa, di dời nhưng chưa nhận được sự đồng thuận cao nên chưa thể xử lý dứt điểm. Lần này, nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, người dân đã hiểu và chấp hành chủ trương. Trong 13 hộ của xóm có 5 hộ tự nguyện tháo dỡ trước thời hạn và được biểu dương, khen thưởng; các hộ còn lại đều hoàn thành bàn giao mặt bằng đúng kế hoạch".
Trong số 44 hộ dân bị ảnh hưởng, nhiều trường hợp có hoàn cảnh khó khăn. Ông Lê Sỹ Tài đã gắn bó với ki ốt bên kênh từ năm 1990. Suốt hơn 35 năm, từ buôn bán tạp hóa đến nhiều nghề mưu sinh khác, ki ốt ấy vẫn là nguồn thu nhập chính giúp ông nuôi các con ăn học và trang trải cuộc sống gia đình. Nay ở tuổi gần 60, không lương hưu, không nghề nghiệp ổn định, việc tháo dỡ đồng nghĩa với việc mất đi nguồn thu nhập quen thuộc mà ông đã dựa vào suốt nhiều năm.
Tương tự, gia đình ông Nguyễn Hồng Thắng ở xóm Hồng Thái cũng không khỏi trăn trở khi nhận chủ trương giải tỏa. Hai vợ chồng đều là bệnh binh, sức khỏe giảm sút, cuộc sống chủ yếu dựa vào khoản trợ cấp cùng nguồn thu từ ki ốt rộng khoảng 18m² dựng bên kênh từ hơn 40 năm trước. Những năm gần đây không còn đủ sức lao động, ông cho thuê lại với giá khoảng 1 triệu đồng mỗi tháng để có thêm đồng ra đồng vào lúc tuổi già. Bởi vậy, việc tháo dỡ ki ốt cũng đồng nghĩa với việc gia đình mất đi một khoản thu nhập đáng kể.
Không riêng hai trường hợp trên, phía sau mỗi ki ốt là một câu chuyện mưu sinh, là những tính toán, lo lắng rất đời thường của người dân. Chính vì vậy, để người dân tự nguyện bàn giao mặt bằng, điều cần tháo gỡ trước tiên không phải là những công trình xây dựng mà là những băn khoăn, trăn trở trong mỗi gia đình.
.jpg)
Thế nhưng, sau nhiều cuộc đối thoại, tuyên truyền và giải thích, người dân dần nhận ra lợi ích lâu dài của việc trả lại hành lang giao thông và công trình thủy lợi. Từ tâm lý băn khoăn ban đầu, nhiều hộ đã chủ động tháo dỡ, bàn giao mặt bằng trước thời hạn.
"Ki ốt gắn bó với gia đình tôi hơn 40 năm, giờ tháo dỡ cũng tiếc và mất đi một khoản thu nhập. Nhưng nghĩ đến lợi ích chung, đường rộng hơn, kênh mương sạch đẹp hơn, giao thông thuận lợi hơn thì gia đình tôi hoàn toàn đồng tình. Việc gì có lợi cho địa phương, cho bà con thì mình ủng hộ".
Ông Nguyễn Hồng Thắng bày tỏ
Để có được sự chuyển biến ấy, chính quyền không chỉ vận động bằng lý lẽ mà còn đồng hành cùng người dân trong quá trình thực hiện. Lực lượng công an, dân quân, đoàn thanh niên trực tiếp hỗ trợ tháo dỡ, vận chuyển vật liệu, thu dọn hiện trường, giúp các hộ giảm bớt khó khăn và chi phí phát sinh. Chính sự sẻ chia đó đã góp phần tạo nên niềm tin, giúp chủ trương của địa phương nhận được sự đồng thuận.
Tại xóm Hồng Lĩnh, bà Lê Thị Thân là trường hợp khiến các tổ công tác trăn trở nhiều nhất. Chồng bỏ đi từ lâu, một mình nuôi con, không đất ở, không nhà cửa ổn định, mẹ con bà phải nương náu trên phần diện tích lấn chiếm bên tuyến kênh suốt hàng chục năm. Bởi vậy, khi nghe thông tin giải tỏa, nỗi lo lớn nhất của bà không phải là mất nơi buôn bán mà là không biết rồi sẽ sống ở đâu. Chính vì hiểu được hoàn cảnh ấy, cán bộ địa phương đã chọn cách kiên trì vận động thay vì gây áp lực. Sau nhiều lần gặp gỡ, chia sẻ và giải thích, bà Thân dần thấu hiểu chủ trương chung và tự nguyện bàn giao mặt bằng. Việc một trong những hộ khó khăn nhất chấp hành chủ trương cũng tạo thêm sức lan tỏa, góp phần củng cố niềm tin và sự đồng thuận trong cộng đồng dân cư.
Thành công của Hưng Nguyên Nam không đến từ sự ngẫu nhiên mà là kết quả của một quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng, triển khai bài bản với sự tham gia của cả hệ thống chính trị. Ngay sau khi ban hành Kế hoạch số 58/KH-UBND ngày 16/3/2026, xã đã thành lập ban chỉ đạo và các tổ công tác chuyên trách, phân công nhiệm vụ cụ thể theo phương châm “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ mục tiêu”. Cùng với việc rà soát hiện trạng, địa phương liên tục tổ chức các cuộc làm việc, đối thoại trực tiếp với người dân để tuyên truyền, giải thích và tháo gỡ vướng mắc.
Đặc biệt, cuộc đối thoại quy mô lớn diễn ra ngày 8/4/2026 dành cho các hộ còn băn khoăn đã trở thành bước ngoặt quan trọng. Tại đây, mọi ý kiến, tâm tư, nguyện vọng của người dân đều được lắng nghe và giải đáp trên cơ sở quy định của pháp luật. Chính sự công khai, minh bạch và cầu thị đã giúp nhiều hộ dân thay đổi nhận thức.
Để tạo thêm động lực cho người dân thực hiện chủ trương chung, xã ban hành chính sách hỗ trợ đối với các hộ tự nguyện tháo dỡ trước thời hạn, đồng thời khen thưởng, biểu dương kịp thời những trường hợp gương mẫu. Quan trọng hơn, địa phương huy động lực lượng hỗ trợ trực tiếp việc tháo dỡ, vận chuyển tài sản và dọn dẹp hiện trường. Hình ảnh cán bộ cùng người dân làm việc dưới nắng nóng đã góp phần thu hẹp khoảng cách giữa chính quyền với nhân dân.
Đối với những trường hợp khó khăn nhất, xã vẫn kiên trì vận động thông qua người thân, người có uy tín trong cộng đồng, tuyệt đối không áp dụng biện pháp cưỡng chế. Chính sự mềm dẻo nhưng kiên quyết ấy đã giúp địa phương hoàn thành mục tiêu đề ra.
Sau giải tỏa, Hưng Nguyên Nam tiếp tục triển khai các giải pháp nhằm ngăn chặn tái lấn chiếm. Các mốc giới hành lang được cắm rõ ràng, công tác kiểm tra, giám sát được tăng cường. Đồng thời, địa phương đang đề xuất mở rộng Tỉnh lộ 542C và đầu tư các hạng mục chỉnh trang, tạo động lực phát triển lâu dài cho khu vực.
Thành công của Hưng Nguyên Nam cũng được các cơ quan chuyên môn đánh giá cao. Phát biểu tại hội nghị tổng kết, đánh giá về kết quả đạt được, ông Phan Huy Chương - nguyên Phó Trưởng ban chuyên trách Ban An toàn giao thông tỉnh Nghệ An cho rằng, việc Hưng Nguyên Nam giải tỏa thành công 44 ki ốt lấn chiếm hành lang giao thông và công trình thủy lợi mà không phải áp dụng biện pháp cưỡng chế là kết quả rất đáng ghi nhận.
Điều đáng quý nhất không chỉ là địa phương đã xử lý dứt điểm một tồn tại kéo dài hàng chục năm mà còn làm được điều đó trên cơ sở tạo được sự đồng thuận trong nhân dân. Đây là vấn đề rất khó bởi các công trình vi phạm đã tồn tại từ lâu, gắn với sinh kế của nhiều hộ dân. Nếu không có sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị và cách làm dân vận phù hợp thì rất khó đạt được kết quả như hôm nay”.
Ông Phan Huy Chương nhận xét
Theo ông Chương, điểm nổi bật trong cách làm của Hưng Nguyên Nam là xây dựng được lộ trình cụ thể, phân công rõ trách nhiệm cho từng lực lượng, đồng thời kiên trì đối thoại, vận động để người dân hiểu và tự nguyện thực hiện. "Địa phương đã kết hợp hài hòa giữa sự kiên quyết trong thực thi pháp luật với sự mềm dẻo, nhân văn trong công tác dân vận. Đây là kinh nghiệm rất đáng để nhiều địa phương tham khảo khi xử lý các trường hợp vi phạm tồn tại kéo dài", ông Chương nhấn mạnh.
Cũng theo đại diện Ban An toàn giao thông tỉnh (cũ), sau giải tỏa, địa phương cần tiếp tục tăng cường quản lý, ngăn chặn tái lấn chiếm ngay từ đầu, đồng thời đẩy nhanh các phương án chỉnh trang, nâng cấp hạ tầng để phát huy hiệu quả mặt bằng đã được giải phóng, qua đó củng cố niềm tin của người dân đối với các chủ trương của địa phương.
Có thể nói, giá trị lớn nhất mà Hưng Nguyên Nam đạt được không chỉ là việc giải tỏa thành công 44 ki ốt hay trả lại sự thông thoáng cho tuyến kênh 12/9. Quan trọng hơn, đó là sự đồng thuận của người dân và niềm tin được củng cố giữa chính quyền với nhân dân. Từ một vấn đề tồn tại suốt nhiều thập kỷ, địa phương đã tìm được lời giải bằng cách làm dân vận gần dân, hiểu dân và vì dân. Đây cũng là bài học kinh nghiệm đáng tham khảo cho nhiều địa phương khi xử lý những vấn đề phức tạp liên quan đến giải phóng mặt bằng và quản lý hành lang công trình công cộng.